MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 11: Inh Gầy Đi Sau Một Đêm
Sáng 22/12/2026, sương muối còn phủ trắng sân nhà Khăm thì Thẳm đã có mặt ở bậc thang nhà sàn. Khăm ra mở cửa với gương mặt thất thần, nói vợ anh đêm qua…
Nội dung chương
Sáng 22/12/2026, sương muối còn phủ trắng sân nhà Khăm thì Thẳm đã có mặt ở bậc thang nhà sàn. Khăm ra mở cửa với gương mặt thất thần, nói vợ anh đêm qua lại bị hơi lạnh tanh luồn vào buồng. Thẳm bước nhanh vào gian trong, nơi Inh nằm trên giường, mặt hóp lại thấy rõ chỉ sau một đêm, môi khô nứt, hai tay lạnh và yếu tới mức không tự chống lên được.
Inh kể, giọng rất khẽ, rằng đêm qua khi đứa bé vừa ngủ say, cô nghe tiếng phần phật rất nhẹ trên mái nứa. Rồi một luồng hơi lạnh mang mùi tanh ngọt lùa qua phía gian ngoài, nơi còn phơi mấy chiếc tã của đứa bé chưa kịp cất vào buồng. Sau đó người cô cứ lạnh dần từ gáy xuống sống lưng, mê man cho tới gần sáng mới tỉnh, tỉnh dậy thì toàn thân rã rời như vừa qua một cơn bệnh nặng.
Bà Mùi bắt mạch cho Inh hồi lâu rồi nói thẳng trước mặt Khăm và Thẳm: cô lại bị hút thêm một lần nữa. Thẳm mở cuốn sổ tay, ghi rõ ràng từng chữ: đêm sản phụ bị hút thứ 2, nạn nhân là Lò Thị Inh, đường dẫn hơi tanh là dãy tã lót còn phơi ở gian ngoài qua đêm. Ông gạch chân dòng ghi ấy hai lần, vì đây là lỗi mà chính ông đã dặn dò từ lần trước nhưng nhà Khăm vẫn để sót trong một đêm bận rộn.
- Tôi đã dặn rồi, tã của trẻ sơ sinh không được phơi ngoài trời qua đêm, cũng không phơi ở gian ngoài thông với buồng. Hơi tanh của sản dịch và của tã lót là thứ dẫn đường cho nó vào tận buồng sản phụ.
Khăm cúi đầu, nói đêm qua nhà có khách ở bản bên tới chơi, vợ chồng anh bận tiếp khách tới khuya, mấy chiếc tã giặt muộn cứ để phơi tạm ở gian ngoài, định bụng sáng ra cất sớm cũng kịp. Anh nói anh không ngờ chỉ một đêm lơi lỏng như vậy mà vợ anh phải trả giá bằng từng ấy sức lực, nhìn Inh nằm thoi thóp bên đứa con mới sinh mà lòng anh như có dao cắt.
Thẳm không trách thêm. Ông hiểu nỗi khổ của một nhà trẻ vừa có con đầu lòng vừa phải canh chuồng, tiếp khách, làm nương, không thể chu toàn mọi việc trong những ngày đông giá này. Nhưng ông cũng hiểu thứ bay trong đêm không hề biết thông cảm: nó chỉ cần một kẽ hở nhỏ nhất, một dãy tã phơi sót, một cửa sổ quên cắm dâu gai, là nó tìm được đường vào buồng sản phụ ngay trong đêm ấy.
Ông đứng dậy đi một vòng quanh nhà Khăm, tự tay kiểm tra từng cửa sổ sàn. Cành dâu gai ở cửa sổ buồng Inh vẫn còn, nhưng đã héo và thưa đi nhiều sau mấy ngày. Ông bảo Khăm chặt dâu gai tươi thay ngay trong buổi sáng, cắm đủ vòng quanh cả cửa sổ buồng lẫn ô cửa gian ngoài. Và từ nay mọi thứ vải vóc của đứa bé đều phải giặt sớm, phơi trong buồng có bếp lửa, tuyệt đối không để qua đêm ở bất cứ khoảng trống nào ngoài buồng.
- Từ đêm nay, nhà nào trong bản có sản phụ và trẻ sơ sinh đều phải làm như nhà Khăm sau lần này. Tôi sẽ đi từng nhà nhắc lại, ai để sót một lần là tôi ghi vào sổ của bản.
Nói là làm, ngay trong buổi sáng hôm đó Thẳm đi khắp các xóm nhà sàn trong bản. Ông tới từng nhà có người mới sinh hoặc sắp sinh, nhắc lại lệ cũ bằng giọng nghiêm khắc mà đã lâu dân bản không nghe ở ông: không phơi tã lót ngoài trời qua đêm, cửa sổ sàn phải cắm cành dâu gai đủ vòng. Buồng sản phụ phải giữ lửa không tắt, và bất cứ ai nghe tiếng phần phật trên mái hay ngửi thấy hơi lạnh tanh trong đêm đều phải báo ngay cho phiên canh gần nhất, không được tự ý mở cửa ra xem.
Người bản nghe ông nói, ai cũng gật đầu. Vụ của Inh đã làm mọi nhà có con nhỏ sợ thật sự, vì Inh là một cô gái khỏe mạnh, làm nương giỏi nhất nhì lứa của cô. Vậy mà chỉ sau hai đêm bị hút, người đã gầy mòn tới mức phải có người đỡ mới ngồi dậy được. Nỗi sợ lần này không còn là sợ một câu chuyện kể bên bếp lửa nữa, mà là sợ cho chính những người phụ nữ đang nằm trong buồng kín của mỗi nhà.
Buổi chiều, Thẳm quay lại nhà Khăm, mang theo một nắm lá thuốc khô để bà Mùi sắc nước cho Inh uống giữ sức. Inh nằm nghe ông dặn dò, mắt rưng rưng, nói cô chỉ sợ mình không đủ sức nuôi con qua mùa đông này. Thẳm ngồi xuống bên giường, nói chậm rãi rằng bản sẽ không bỏ mặc mẹ con cô, phiên canh sẽ giữ buồng của cô như giữ một kho thóc quý. Và việc của cô lúc này chỉ là ăn uống, nghỉ ngơi, giữ lấy từng giọt sức còn lại trong người.
- Em chỉ mong qua được mùa đông này để nuôi con cho cứng cáp. Đêm nào nghe tiếng trên mái là em lại sợ tới mức không ngủ được nữa.
- Cô cứ yên tâm ngủ, từ đêm nay việc nghe ngóng ở ngoài sàn là việc của chúng tôi. Người bệnh mà thức trắng đêm vì sợ thì còn yếu nhanh hơn cả bị hút.
Đêm hôm ấy, phiên canh ở nhà Khăm được tăng thêm một người, ngồi ngay gian ngoài, trước ô cửa nơi dãy tã từng phơi sót. Khăm tự tay cất hết vải vóc của con vào buồng, thay dâu gai tươi quanh cửa sổ, giữ bếp lửa cháy đều suốt đêm. Thẳm đi kiểm tra một vòng cuối trước khi về nhà, thấy mọi việc đã vào nếp. Ông mới ghi thêm vào sổ một dòng ngắn: lệ giữ buồng sản phụ đã siết lại khắp bản, từ đêm nay mọi kẽ hở đều phải được bịt kín trước khi trời tối hẳn.
Chiều xuống, Thẳm còn quay lại nhà Khăm thêm một lần nữa để tự tay xem lại gian ngoài. Dãy tã đã được cất hết vào buồng, nền gian ngoài được quét sạch, cành dâu gai tươi cắm dày quanh ô cửa tới mức người trong nhà nhìn ra cũng thấy yên tâm hơn. Ông dặn Khăm rằng từ nay việc giặt tã phải làm từ sớm, phơi bên bếp lửa trong buồng, và bất cứ thứ vải nào của đứa bé cũng không được rời khỏi buồng sau khi trời tối.
Inh nằm trong buồng nghe tiếng ông dặn dò ngoài gian, lòng vừa tủi vừa yên. Cô nói với bà Mùi rằng điều làm cô sợ nhất không phải cơn lạnh tanh trong đêm, mà là cảm giác mình đang yếu đi từng ngày trong lúc con còn quá nhỏ. Bà Mùi nắm tay cô, nói người mới sinh nào trong bản cũng được cả bản giữ gìn, cô chỉ việc giữ sức, còn việc canh giữ ngoài sàn đã có thầy cúng và trưởng bản lo liệu chu đáo.
Khăm ngồi ngoài hiên mài lại con dao đi nương, mắt thỉnh thoảng lại nhìn lên mái nứa nhà mình. Anh nói từ đêm đầu tiên nghe tiếng phần phật, anh đã không còn ngủ trọn một đêm nào. Thẳm nghe, không an ủi suông, chỉ nói rằng người canh thức vì vợ con thì cái thức ấy không vô ích, và bản sẽ ghi nhận công của từng phiên canh như ghi nhận một việc làm cho cả làng.
Thẳm giữ lệ cúng Then của người Thái đã mấy chục năm. Lệ dạy ông rằng không phải thứ gì bay trong đêm cũng đáng chết, và không phải người nào mang dấu lạ trên thân cũng là nguồn họa. Việc của thầy cúng là phân biệt người bệnh với người ác, cứu được ai thì cứu trước khi nghĩ tới chuyện trừng phạt, và giữ cho bản không tự xé nhau ra vì sợ hãi.
Tiếng phần phật trên mái nứa là âm thanh mà người bản nghe quen từ nhỏ, khi chim đêm sà qua mái hay khi gió bấc quật cành tre. Nhưng những đêm gần đây, âm thanh ấy đi kèm mùi tanh ngọt thoảng qua khe sàn, thứ mùi không thuộc về bếp lửa, không thuộc về chuồng trâu. Mà thuộc về một thứ máu đã để lâu ngoài sương lạnh, và người già trong bản nghe thấy là biết đêm ấy không yên.
Cái lạnh của sương muối không giống cái lạnh của mưa phùn. Nó khô, nó buốt tận xương, nó làm mặt ruộng trắng xóa và làm hơi thở người canh đêm thành khói mỏng. Gia súc trong chuồng thở ra từng luồng hơi trắng, chó nằm co dưới gầm sàn, và cả bản chìm trong một thứ yên tĩnh đặc quánh, thứ yên tĩnh mà chỉ một tiếng động lạ cũng đủ làm mọi nhà cùng thức giấc.
Trước khi ra về, Thẳm còn dặn phiên canh đêm ấy một điều riêng: nếu nghe tiếng phần phật thì đừng gọi to làm sản phụ giật mình, chỉ đánh mõ hiệu thật khẽ và giữ yên vị trí. Sản phụ trong buồng cần ngủ yên hơn bất cứ thứ gì, vì mỗi đêm ngủ yên là một đêm sức của cô không bị rút thêm, và đó cũng là một cách thắng của bản trước thứ bay trong đêm kia.
Sương muối phủ trắng mặt ruộng Mường Lò từ lúc trời chưa tối hẳn. Hơi lạnh luồn qua khe sàn, qua vách nứa, làm ngọn đèn dầu trong nhà cứ nghiêng ngả dù cửa đã khép kín. Ở bản ven cánh đồng này, mùa đông không đến bằng tiếng gió mà đến bằng lớp muối trắng đọng trên mái nứa. Trắng tới mức sáng ra nhìn mái nhà nào cũng như vừa qua một trận tuyết mỏng, và người già chỉ cần nhìn độ dày của sương là đoán được đêm nay lạnh tới đâu.
Người Thái ở bản này sống bằng nương ven suối và mấy thửa ruộng dưới cánh đồng Mường Lò. Nhà sàn dựng cao, gầm sàn là chuồng trâu bò, bếp lửa ở giữa nhà cháy suốt mùa rét. Đêm xuống, tiếng mõ trâu và tiếng chó sủa xa là hai âm thanh cuối cùng trước khi cả bản chìm vào sương, và cũng là hai âm thanh đầu tiên báo hiệu một đêm không yên.
Trên đường về nhà sàn của mình trong sương đêm, Thẳm nghĩ tới đường bay của thứ quái ác kia. Nó không phá cửa, không xông thẳng vào nơi canh giữ cẩn mật, nó chỉ lượn quanh bản, chờ đúng nhà nào lơi lỏng nhất trong đêm. Muốn thắng nó, bản này không thể chỉ dựa vào một thầy cúng già, mà phải dựa vào sự cẩn thận của từng nhà, từng đêm, cho tới khi gốc của nó bị lần ra và cắt đứt tận rễ.