MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 13: Dây Mây Gai Trên Núi Sau Bản
Sáng 24/12/2026, lúc 08:30, Thẳm đứng chờ ở chân dốc sau bản với con dao quắm dắt bên hông và một cuộn chỉ gói trong lá chuối khô. Sơn tới trước, gậy…
Nội dung chương
Sáng 24/12/2026, lúc 08:30, Thẳm đứng chờ ở chân dốc sau bản với con dao quắm dắt bên hông và một cuộn chỉ gói trong lá chuối khô. Sơn tới trước, gậy chống gõ từng nhịp lên mặt đất đóng sương cứng. Sên tới sau cùng, gùi trên lưng chỉ có một chai nước và chiếc nón lá, cổ áo kéo cao che kín quanh cổ như thói quen cô giữ từ đầu mùa rét. Thẳm nhìn ba đôi chân đã đủ, gật đầu một cái rồi bước lên lối mòn trước tiên.
- Đường lên bãi mây hôm nay trơn ở đoạn qua suối cạn. Các người đi sau tôi, chân đặt vào đúng chỗ tôi vừa đặt, đừng bước lên đá phủ rêu xanh.
Sơn chống gậy bước theo, hơi thở phả khói trắng từng chặp. Ông nói đêm qua chuồng nhà ông yên, hai con chó ngủ ngay dưới sàn mà không rít lên lần nào, vậy mà ông vẫn thức gần trọn đêm vì quen giấc canh. Thẳm đáp rằng đêm yên không làm ông mừng, vì những đêm yên xen giữa các vụ trước đều chỉ là lúc nó chờ một kẽ hở khác. Sên đi cuối hàng, tay vịn vào thân cây ven đường mỗi khi dốc dựng đứng, mắt nheo lại mỗi lúc nắng xuyên qua tán lá chiếu thẳng vào mặt.
Đoạn dốc thứ hai hẹp lại, một bên là vách đất, một bên trượt xuống khe suối cạn đầy đá. Thẳm dừng lại chặt một cành tre khô làm gậy chống tạm cho Sên, gọt sạch mắt tre rồi mới đưa. Cô đón lấy, cười khẽ nói mình leo dốc này từ năm mười tuổi, gùi củi nặng hơn hôm nay nhiều. Ông đáp leo giỏi là một chuyện, hôm nay lên núi không phải để lấy củi, mà để học nhận đúng thứ mây cần dùng, mắt phải nhìn kỹ hơn chân phải bước nhanh.
Bãi mây nằm ở sườn núi phía sau bản, nơi mấy khóm mây rừng mọc chen với tre gai thành một vệt dài. Thẳm không chặt ngay. Ông đi dọc vệt mây một vòng chậm rãi, tay bẻ thử từng sợi, sợi nào gãy giòn thì bỏ qua, sợi nào uốn cong mà không nứt vỏ thì ông đánh dấu bằng cách bẻ gập đầu ngọn. Sơn đứng xem một lúc rồi hỏi sao không lấy những sợi to nhất cho chắc tay. Thẳm kéo một sợi to bằng ngón chân cái ra cho ông xem, mặt cắt trắng và xốp, bảo sợi già to xác nhưng ruột rỗng, buộc thắt nút là nứt.
- Mây làm vòng phải lấy sợi dẻo, gai còn sắc, vỏ chưa hóa gỗ. Gai là thứ nó sợ, sợi dẻo là thứ giữ vòng không đứt khi sương xuống nặng.
Ông chỉ cho Sên cách nhìn gai mây: gai mọc dọc thân, cong quặp xuống như móc câu nhỏ, gai càng đều tay thì dây bện càng kín. Cô cúi xuống sờ thử một sợi, gai móc vào đầu ngón tay đau nhói, cô rút tay lại rồi gật đầu nói mình nhớ rồi, thứ gai này chạm vào là biết ngay không phải mây thường. Thẳm bảo cô nhớ bằng tay như vậy là tốt, vì khi bện dây trong đêm tối, tay phải nhận ra sợi đúng mà không cần đèn.
Tới lúc chặt, Thẳm tự tay chặt sợi đầu tiên làm mẫu. Ông phạt dao sát gốc, giật ngược sợi mây ra khỏi khóm cho gai khỏi móc vào cây bên cạnh, rồi tuốt ngược chiều gai bằng một nắm lá khô để sợi mây sạch mà gai không gãy. Sơn và Sên làm theo, mỗi người phụ trách một đầu khóm. Tiếng dao phạt vào thân mây khô khốc vang lên từng nhịp, xen tiếng chim rừng giật mình bay vụt qua tán lá. Chừng nửa buổi sáng, ba bó mây dài đã nằm xếp ngay ngắn trên mặt đất sạch, sợi nào cũng dài quá hai sải tay người lớn.
Thẳm chọn một khoảng đất bằng dưới tán cây to, trải tấm lá chuối rừng xuống rồi bảo hai người ngồi quanh. Ông lấy từ trong bọc ra cuộn chỉ ngũ sắc, năm màu đỏ, vàng, xanh, trắng, đen được xe sẵn thành từng bó nhỏ riêng. Ông cầm một sợi mây lên, bắt đầu bện ba sợi mây thành một dải, cứ mỗi vòng bện lại luồn một sợi chỉ màu vào giữa, xoay đều tay cho màu chỉ hiện ra mặt ngoài của dải mây như một đường viền không đứt đoạn.
- Nhìn tay tôi đây. Chỉ không quấn quanh mây cho đẹp. Chỉ đi giữa các sợi, tới nút thắt thì chỉ siết lại, gai mây chìa ra ngoài hết, mặt trong của vòng phải phẳng để tựa vào cột nhà mà không cọ rách.
Sên ngồi sát lại, làm theo từng động tác trên một đoạn mây ngắn. Tay cô thoăn thoắt, vì cô quen việc đan lát từ nhỏ, nhưng tới nút thắt thứ ba cô siết quá tay làm một chiếc gai gãy đôi. Thẳm không mắng, ông tháo nút ấy ra làm lại chậm hơn, bảo cô rằng gai gãy là chỗ yếu của vòng, đêm canh mà vòng đứt ở đúng chỗ yếu thì coi như không có vòng. Sơn ngồi bên cũng thử bện một đoạn, tay ông cứng vì tuổi tác, đường bện xô lệch hai lần, tới lần thứ ba mới đều. Ông tự cười mình, nói tay trưởng bản quen cầm bút ghi biên bản hơn cầm mây rừng.
Trong lúc bện, Thẳm nói rõ lệ dùng vòng, giọng ông chậm và rành từng ý. Vòng dây này không giăng quanh giường, không giăng quanh người, càng không chạm vào thân ai đang nằm ngủ. Khi cần dùng, vòng chỉ giăng ở đầu hồi nhà sàn, ba vòng kín quây lấy khoảng đầu hồi, và một lối nữa phong tỏa ở cửa sổ phía sau nhà, nơi người Thái gọi là lối sổ. Tro nếp rắc thành vệt kín dưới chân vòng, cũng chỉ ở vòng ngoài ấy. Người canh ngồi ngoài vòng, mắt nhìn ra phía sương, không bước qua vòng khi chưa có lệnh của ông.
- Nếu nó bay về mà thân người còn nằm trong buồng thì sao, thầy không vào xem thân người có làm sao không à.
Sên hỏi câu ấy khi tay vẫn đang luồn chỉ, mắt cô không ngẩng lên. Thẳm dừng tay bện, nhìn cô một lúc rồi đáp dứt khoát rằng dù chuyện gì xảy ra ngoài hiên, không ai được vào buồng động vào người đang nằm. Thân người lúc ấy phải giữ nguyên như lúc người ta ngủ, không lật, không xoay, không đắp thêm hay bớt đi thứ gì trên cổ. Ông nói các cụ truyền lại rằng phần người nằm yên là phần vía còn neo ở nhà, ai động vào phần ấy trong lúc đầu chưa về là tự tay cắt mất đường về của người ta.
Sơn nghe tới đó thì gật đầu chậm rãi. Ông nói ông sẽ ghi điều này vào lời dặn của bản, để đêm nào có việc, người nóng nảy trong bản không viện cớ lo cho cô mà làm liều. Sên im lặng một lúc, rồi cô hỏi tiếp, giọng nhỏ hơn, rằng nếu vòng giăng ở đầu hồi nhà cô, người ta sẽ biết cô là người bị canh, và lời đồn sẽ còn nặng hơn bây giờ. Thẳm đáp vòng giăng để giữ thứ bay ở ngoài, không phải để chỉ mặt người nằm trong nhà, và ông sẽ là người đứng ra nói điều ấy trước bản khi tới lúc.
Nắng lên cao dần, sương trên bãi mây tan hết, mặt đất bốc hơi ấm. Sên phải kéo nón xuống thấp che mắt, cô nói nắng gắt làm mắt cô cay xè từ mấy năm nay, đứng lâu ngoài nắng là đầu ong ong. Thẳm bảo cô ngồi lui vào bóng cây, phần bện còn lại để ông và Sơn làm nốt, tiện tay ông kiểm tra luôn đoạn dây cô vừa bện xong. Đường chỉ trên đoạn của cô đều và siết vừa tay, chỉ có một chỗ màu vàng bị lẫn sang vòng của màu xanh. Ông chỉ ra rồi để cô tự tháo ra bện lại, vì ông nói dây dùng trong việc này không được phép có chỗ làm ẩu rồi bỏ qua.
Khi ba dải mây dài đã bện xong, Thẳm cuộn từng dải thành vòng tròn lớn, buộc lạt mềm ở hai điểm rồi đặt vào gùi của Sơn. Ông đếm lại số chỉ ngũ sắc còn thừa, gói riêng vào lá chuối, dặn rằng mỗi lần giăng vòng là một lần tốn hẳn một phần chỉ mới, chỉ đã chạm vào thứ bay trong đêm thì không dùng lại lần sau. Sơn hỏi vì sao phải tốn kém như vậy, ông đáp chỉ đã nhiễm hơi tanh lạnh của nó thì xe vào vòng mới chỉ làm vòng yếu đi, lệ cũ dạy vậy và ông chưa lần nào dám làm khác.
Đường xuống núi, ba người đi chậm vì gùi mây dài vướng vào cành hai bên lối mòn. Tới đoạn suối cạn, Thẳm dừng lại rửa tay và dao vào dòng nước mỏng còn sót giữa đá, nước lạnh tới mức đầu ngón tay ông tê đi. Ông nói với Sơn rằng tối nay ông muốn đổi điểm canh, không ngồi ở bờ tre nữa, mà đưa phiên canh ra phía cánh đồng, vì mấy đêm nay đường bay đều lượn qua khoảng ruộng trống trước khi sà vào bản. Sơn đồng ý, bảo ông sẽ xếp người và mang theo củi khô như lệ đã định sau đêm ở bờ tre.
Về tới chân dốc, Thẳm trao cho Sên đoạn mây ngắn cô bện hỏng lúc đầu, bảo cô mang về tập bện lại ở nhà cho quen tay, khi nào nút thắt đều và gai không gãy nữa thì thôi. Cô cầm đoạn mây, nói khẽ rằng cô không ngờ thứ giữ bản lại bắt đầu từ một buổi lên núi lặng lẽ như hôm nay, không trống mõ, không đông người. Thẳm đáp việc giữ người bao giờ cũng bắt đầu lặng lẽ như vậy, ồn ào chỉ làm thứ trong đêm tránh đi và làm người trong bản sợ thêm. Ba người chia tay ở ngã rẽ cuối bản, Sơn gùi vòng mây về nhà trưởng bản cất vào chỗ khô. Thẳm đứng nhìn theo Sên đi về phía căn nhà sàn cuối bản, cổ áo cô vẫn kéo cao, vết sẹo đỏ mờ như sợi chỉ thoáng hiện đúng một lần khi cô quay đầu chào ông.