MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 15: Nước Thuốc Lá Rừng Của Người Thái
Sáng 26/12/2026, lúc 09:20, Thẳm tới nhà bà Mùi khi bà đang phơi một mẻ lá thuốc trên chiếc nong đặt giữa sàn. Sên đã có mặt ở đó từ sớm, cô ngồi bên…
Nội dung chương
Sáng 26/12/2026, lúc 09:20, Thẳm tới nhà bà Mùi khi bà đang phơi một mẻ lá thuốc trên chiếc nong đặt giữa sàn. Sên đã có mặt ở đó từ sớm, cô ngồi bên nong nhặt những lá úa bỏ riêng ra một góc, việc cô vẫn làm mỗi khi qua phụ bà đỡ. Bà Mùi thấy Thẳm bước lên cầu thang thì vẫy tay gọi ông vào ngồi ngay cạnh nong lá, nói bà chờ ông từ lúc trời vừa sáng. Đêm qua bà nằm nghĩ mãi, rồi nhớ ra một việc phải nói trước khi trí nhớ của người già lại lẫn đi.
- Thầy ngồi xuống đây. Tôi muốn nói về một bài thuốc cũ, bài của người Thái mình, mẹ tôi truyền cho tôi từ hồi tôi mới theo nghề đỡ.
Bà bốc một nắm lá khô từ góc nong, đưa ra trước mặt Thẳm. Lá đã khô quăn, mặt trên sẫm màu, mặt dưới còn vệt lông tơ bạc, mép lá có răng cưa nhỏ. Bà bảo ông ngửi thử, rồi bẻ một mẩu nhỏ bằng móng tay đặt lên đầu lưỡi ông. Vị đắng ập tới ngay, đắng gắt và khô, làm Thẳm phải uống một ngụm nước lớn mới nói lại được. Bà gật đầu, nói đắng tới mức ấy mới đúng là thứ lá bà muốn nói, lá thường trong vườn không bao giờ đắng được như vậy.
Theo lời bà kể, trên núi sau bản, phía trên bãi mây gai một đoạn, có mấy cây lá đắng mọc lẫn trong rừng già, thân cây không cao, lá hái về phơi khô vẫn giữ nguyên vị đắng. Người Thái xưa dùng lá này nấu nước giải độc trùng trong người: người bị trùng độc thấm vào máu mà phát sốt, mê sảng, da thịt nổi dấu lạ, thì uống nước lá đắng sắc kỹ, độc theo mồ hôi và đường tiểu mà ra dần. Mẹ bà từng dùng bài này cứu một người đàn ông ở bản bên bị trùng rừng làm cho gầy rạc trong một mùa nương.
- Lá phải hái trên núi sau bản, chỗ rừng già ít người qua lại. Thuốc này kỵ nước lã thường, phải nấu bằng nước suối lấy ở đầu nguồn, chỗ nước vừa rỉ ra khỏi khe đá chưa chảy qua đất bẩn.
Bà kể tiếp về người đàn ông ở bản bên mà mẹ bà từng cứu. Người ấy đi rừng về thì sốt triền miên, đêm ngủ mê man nói sảng, da cổ nổi một vệt đỏ chạy vòng như sợi dây buộc. Thầy ở bản bên cúng ba lần không đỡ, người gầy rạc chỉ còn da bọc xương, nhà đã lo tới chuyện hậu sự. Mẹ bà sang xem, hỏi kỹ chuyện ăn uống đi rừng, rồi quả quyết đây là trùng rừng đã ngấm vào máu, không phải ma tà nào ám. Bà hái lá đắng trên núi, lấy nước ở đầu nguồn suối, sắc cho uống ròng rã sáu ngày. Ba ngày đầu người ấy nôn thốc, mồ hôi ra ướt đẫm chiếu nằm, tới ngày thứ tư cơn sốt ngắt hẳn, ngày thứ sáu tự ngồi dậy đòi ăn cháo. Bà Mùi nói bà lúc ấy mới mười mấy tuổi, chính tay bà nhóm lửa sắc từng ấm thuốc, nên bà nhớ bài này không phải nhớ qua lời kể của ai.
Thẳm nghe xong hỏi ngay về chỗ lấy nước, vì đầu nguồn suối của bản nằm ở khe đá phía trên thác nhỏ, đường đi phải vòng qua bãi mây gai mới tới. Bà gật đầu xác nhận đúng chỗ ấy, và dặn nước phải đựng trong ống nứa sạch, đậy nút lá, mang về trong buổi sáng, không để qua đêm ngoài trời. Bà nói nước đầu nguồn trong và lạnh, uống sống đã thấy ngọt ở cổ, khác hẳn nước suối chảy xuống tới chân bản đã lẫn bùn đất và hơi chuồng trại. Người sắc thuốc cũng phải giữ tay sạch, nồi sắc chỉ dùng riêng cho việc thuốc, không nấu lẫn thức ăn trong những ngày đang sắc.
Thẳm nghe tới đây thì lấy cuốn sổ ra, nhưng ông chưa viết ngay. Ông hỏi bà cặn kẽ từng phần một: hái lá vào lúc nào trong ngày, hái bao nhiêu cho một lần nấu, nấu bằng nồi gì, sắc bao lâu thì dùng được. Bà trả lời chậm rãi, phần nào nhớ chắc bà nói chắc, phần nào không nhớ bà lắc đầu nói thẳng là không nhớ, ông đừng ghi đoán vào sổ của bản. Lá hái lúc sáng sớm còn sương thì tốt nhất, một nắm lá khô cho một ấm nước, sắc trên lửa nhỏ tới khi nước chuyển màu nâu sẫm và vị đắng dịu xuống còn một nửa. Nước ấy uống ấm, chia làm nhiều lần trong ngày, không uống một lúc cạn cả ấm.
Sên ngồi bên nong lá, tay cô ngừng nhặt từ lúc bà Mùi nói tới hai chữ độc trùng. Cô hỏi rất khẽ rằng thứ thuốc đắng tới vậy, người uống vào có chịu nổi không, hay trùng chưa ra mà người đã kiệt vì đắng. Bà Mùi nắm tay cô, nói thuốc đắng là thuốc đuổi khách không mời trong người, người bệnh uống vào sẽ nôn nao một buổi đầu, ra mồ hôi trộm mấy đêm, nhưng ăn ngủ lại được dần. Bà nói bà đã thấy người ta qua khỏi bằng bài này, không phải nghe kể lại qua miệng người khác.
Thẳm lúc này mới bắt đầu ghi vào sổ. Ông ghi tách bạch từng ý như thói quen: bài nước thuốc lá rừng của người Thái, chuyên giải độc trùng, gồm lá rừng đắng hái trên núi sau bản nấu với nước suối đầu nguồn. Ông ghi thêm nguồn của bài thuốc là bà Hà Thị Mùi truyền lại theo mẹ, từng dùng ở bản bên. Ông ghi rõ ở cuối trang: đây mới là một phương án để dành, ghi lại phòng khi gốc của chuyện trong bản là độc trùng bị cấy vào người. Ông đọc lại dòng ấy cho bà Mùi nghe, hỏi bà có đồng ý với cách ghi thận trọng như vậy không. Bà gật đầu, nói ghi đúng như thế, thuốc là để cứu người, không phải để ông cầm nó đi kết tội ai.
- Tôi nói bài thuốc này cho thầy không phải vì tôi biết chắc trong người ai có trùng. Tôi nói vì đêm lọt lòng của con bé Sên, thứ bọc lá lạ ấy tới giờ vẫn chưa ai giải thích được là gì.
Sên nghe bà nhắc tới đêm mình sinh ra thì cúi mặt xuống nong lá, tay cô nhặt một chiếc lá úa lên rồi lại đặt xuống đúng chỗ cũ. Cô nói cô sống mười chín năm không hề biết trong người mình có thể mang một thứ gì lạ, cô chỉ biết sáng nào sau những đêm bản có chuyện, cổ cô cũng đau rát và người sốt hầm hầm tới gần trưa. Nếu bài thuốc của bà cứu được ai đó trong bản này, cô mong thầy cứ ghi lại, dù người phải uống sau này có là cô hay là ai khác.
Thẳm nhìn cô một lúc, rồi ông nói rõ ràng để cả hai người phụ nữ cùng nghe: chừng nào chưa rõ gốc rễ, ông không cho bất cứ ai uống thử thứ nước này chỉ để dò đường. Thuốc giải độc trùng là thuốc mạnh, người khỏe uống vào cũng hao sức, người đang yếu uống sai lúc có khi còn nguy hơn. Việc của trang sổ này là giữ lại một con đường cứu người cho ngày cần tới, còn ngày ấy có tới hay không thì phải chờ những chứng cứ khác chỉ đường.
Sên lúc này mới hỏi bà một điều cô giữ trong bụng từ đầu buổi: nếu một người mang trùng trong người đã lâu, tới mười chín năm như quãng đời của cô, thì thuốc có còn đuổi ra được không. Hay trùng ở lâu thành rễ thì chỉ còn cách sống chung với nó. Bà Mùi im lặng một lúc lâu trước khi trả lời, bà nói bà không dám hứa thay cho thuốc, bà chỉ biết trùng ngấm sâu thì phải uống lâu hơn, sắc đúng hơn, và người uống phải có người thân cận trông nom từng cơn nôn, từng giấc ngủ. Bà quay sang Thẳm, dặn ông ghi thêm ý này vào sổ: bài thuốc không phải uống một ấm là xong, nó là cả một đợt chăm người kéo dài nhiều ngày, nhà nào dùng tới nó là nhà ấy phải cử người thức cùng người bệnh suốt đợt thuốc. Thẳm gật đầu ghi xuống, chữ ông viết chậm hơn hẳn ở mấy dòng này.
Bà Mùi đứng dậy đi vào gian trong, mang ra một bọc vải nhỏ đã buộc kín nhiều lớp, mở ra cho Thẳm xem. Trong bọc là một ít lá đắng khô bà giữ từ mùa thuốc năm ngoái, lá vẫn còn nguyên vị khi bà bẻ thử một mẩu. Bà nói số lá này chỉ đủ để ông nhận mặt lá cho đúng, khi nào cần hái thật thì phải lên núi sau bản mà hái lá mới, vì lá để lâu qua một mùa mưa nắng đã mất đi một phần sức thuốc. Thẳm cầm một chiếc lá lên ngắm kỹ dưới ánh sáng từ cửa sổ sàn, ông ghi thêm vào sổ mấy nét nhận dạng: răng cưa ở mép, lông tơ bạc ở mặt dưới, vị đắng gắt khô miệng.
Trước khi ra về, Thẳm cùng bà Mùi đi ra phía sau nhà, nơi bà trồng mấy khóm cây thuốc quen dùng hằng ngày. Bà chỉ cho ông thấy những cây thuốc vườn nhà vị nhạt hơn hẳn, và nhắc lại một lần nữa rằng lá đắng trong bài thuốc không mọc ở vườn nào trong bản, chỉ có trên núi sau bản. Sên đi theo sau hai người, tay cầm theo bọc lá khô bà vừa cho Thẳm mượn làm mẫu. Cô nói lần lên núi sau bản hôm qua cô đã thấy khóm cây lá to mọc phía trên bãi mây, lúc ấy cô không biết đó là cây gì. Thẳm đáp có lẽ chính là khóm cây bà Mùi vừa tả, và nếu sau này phải lên hái thật, ông sẽ đi cùng cô và bà, vì nhận sai một thứ lá trên rừng là chuyện lấy mạng người.
Bà Mùi tiễn hai người ra chân cầu thang, dặn Sên trưa nay ở lại ăn cơm với bà rồi hãy về, nắng đang lên gắt, đi đường xa lúc này mắt cô lại cay không mở nổi. Sên gật đầu ở lại. Thẳm đội nón bước xuống sân, cuốn sổ trong ngực áo nặng thêm một trang ghi về một bài thuốc cũ, một con đường cứu người mà ông mong sẽ không bao giờ bị ép phải dùng trong vội vã.