MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 17: Bản Họp Dưới Sàn Nhà Trưởng Bản
Tối 28/12/2026, lúc 19:00, khoảng đất dưới sàn nhà trưởng bản sáng lên bởi hai đống lửa lớn và ba ngọn đuốc cắm quanh cột nhà. Dân bản tới họp ngồi thành…
Nội dung chương
Tối 28/12/2026, lúc 19:00, khoảng đất dưới sàn nhà trưởng bản sáng lên bởi hai đống lửa lớn và ba ngọn đuốc cắm quanh cột nhà. Dân bản tới họp ngồi thành vòng tròn trên những khúc gỗ và phên nứa trải sẵn, người già ngồi trong, thanh niên đứng vòng ngoài, ai cũng mang theo chăn khoác vì sương đêm từ phía cánh đồng đã kéo về đặc dần. Sơn gõ đầu gậy xuống mặt đất ba tiếng khô khốc, vòng người im hẳn, ông nói tối nay bản họp không phải để nghe đồn, mà để nghe sổ và nghe lệ.
Thẳm tới sớm hơn giờ họp gần nửa tiếng, ông đi một vòng quanh khoảng đất dưới sàn, tự tay dời mấy khúc gỗ ngồi ra xa đống lửa cho người già khỏi bị khói xộc vào mặt. Ông hỏi Sơn vì sao danh sách mời họp không có tên Sên, trong khi một nửa chuyện tối nay sẽ nói về dãy nhà cô ở. Sơn đáp họp này là họp việc canh giữ của bản, không phải buổi xử án, người không có tên trong phiên canh thì không phải tới. Thẳm nói ông ghi nhận cách xếp ấy, nhưng ông dặn trưởng bản một điều: tối nay dù ai nói gì về cô gái ấy, cũng phải nhớ cô ấy không có mặt ở đây để tự nói một lời nào cho mình. Sơn gật đầu, bảo vì thế ông mới mở họp bằng biên bản và sổ sách, để lời lẽ của bản đi theo giấy tờ chứ không đi theo cơn giận.
Ông đọc lại biên bản của bản từ đầu tháng tới nay, giọng đều và chậm: bốn con gia súc chết trong đêm, con thứ tư là bò của chính nhà ông. Ba đêm sản phụ Lò Thị Inh bị hút tinh huyết, đêm gần nhất là đêm qua, đường vào là khe sàn dưới buồng trong lúc phiên canh đổi ca. Ông nói khe sàn ấy đã bịt kín trong sáng nay, lệ đổi ca đã đổi sang lối so le cho mọi nhà có sản phụ, và những việc này do thầy Thẳm trực tiếp kiểm tra. Ông gấp biên bản lại, bảo phần việc của bản làm được tới đâu ông nói tới đó, phần chưa biết ông không nói thay.
Người lên tiếng đầu tiên là một người đàn ông ở xóm giữa bản, nhà anh ta ở cách dãy nhà cuối bản chỉ một quãng đường đất. Anh ta nói điều mà nhiều người trong vòng ngồi đã nghĩ từ lâu nhưng chưa ai nói thành lời trước mặt trưởng bản: đường bay nào cũng mở đầu từ phía cuối bản, cô gái ở cuối bản có vết sẹo đỏ quanh cổ ai cũng biết. Vậy sao bản không đưa cô ấy đi nơi khác một thời gian, chờ qua mùa đông này rồi hãy tính. Tiếng xì xào nổi lên quanh đống lửa, mấy cái đầu gật theo, có người nói tiếp rằng giữ một người mà cả bản mất ăn mất ngủ thì không đáng.
Một người phụ nữ lớn tuổi ngồi phía trong vòng lửa nói thêm, giọng bà không to nhưng rắn: nhà bà có con dâu mới sinh được mười ngày. Từ đêm Inh bị hút lần thứ ba, con dâu bà không dám ngủ, cứ nghe tiếng động trên mái là ôm con ngồi khóc. Bà nói bà không ghét bỏ gì cô gái cuối bản, bà chỉ muốn bản yên để cháu bà được lớn. Câu nói ấy làm vòng họp lặng đi một lúc, vì nó không phải lời kết tội, nó là nỗi sợ thật của một người bà nói thay cho cả một buồng sản phụ khác trong bản.
Sơn không đáp ngay. Ông quay sang phía Thẳm, nói thầy cúng là người ghi sổ từ đầu, thầy nói cho bản nghe những gì thầy biết và những gì thầy chưa biết. Thẳm đứng dậy, ông không đứng giữa vòng lửa mà đứng ở mép sáng, cuốn sổ cầm trên tay. Ông nói ông sẽ nói đủ ba phần, phần chắc chắn, phần chưa chắc, và phần bản không được phép làm.
Phần chắc chắn, theo lời ông, là những gì mắt người trong bản đã thấy và sổ đã ghi: gia súc chết vì bị cắn đứt cổ hút máu trong đêm. Sản phụ bị hút tinh huyết qua những kẽ hở của nhà sàn. Vật bay là một cái đầu kéo chùm ruột gan phát ánh lân tinh. Nó sợ lửa lớn và sợ dây mây gai. Phần chưa chắc là cái đầu ấy thuộc về ai, nó bắt đầu từ đâu trong dãy nhà cuối bản, và ai hay thứ gì đứng sau nó. Ông nói dãy nhà cuối bản có tới mấy hộ người, có chuồng trại, có bãi tha ma cũ của bản ở phía sau, một đường bay đi qua một dãy nhà không phải là một bản án treo trên đầu bất cứ ai sống trong dãy nhà ấy.
- Từ đầu tháng tới giờ, có ai trong bản này tận mắt thấy Lò Thị Sên làm một việc gì sai vào ban ngày không. Có ai thấy cô ấy vào chuồng nhà nào trong đêm, thấy cô ấy cầm dao, cầm bùa, hay nói một câu nào hại người không.
Vòng họp im phăng phắc. Người đàn ông ở xóm giữa cúi đầu xuống, nói nhỏ rằng chưa ai thấy gì cả, người ta chỉ thấy vết sẹo và nghe chuyện đường bay. Thẳm gật đầu, ông nói vậy thì phần thứ ba là phần quan trọng nhất của buổi họp tối nay: chưa có chứng cứ thì chưa được kết tội. Đuổi một cô gái mồ côi khỏi bản giữa mùa đông sương muối, khi cô ấy chưa từng bị bắt gặp làm gì sai, là việc lệ bản không cho phép và lương tâm người Thái cũng không cho phép. Ông nói nếu mai này chứng cứ chỉ đúng vào một người, ông sẽ là người đầu tiên đứng ra xử lý theo lệ, còn hôm nay, ai tự ý kéo tới nhà cô ấy gây chuyện là tự ý phá lệ của bản.
Ơn ngồi bên đống lửa phía trái, từ đầu buổi tới giờ anh chỉ im lặng nhìn vào lửa, tay xoay mãi một cành củi khô. Tới lúc này anh mới lên tiếng, giọng anh khàn đi vì những đêm thức canh chuồng: nhà anh đã mất hai con gia súc, một trâu một bò, của để dành của cả nhà anh nằm cả trong cái chuồng ấy. Anh nói anh không đòi đuổi ai trong đêm nay, anh chỉ muốn hỏi thầy một câu cho rõ: bản phải chờ tới bao giờ, và trong lúc chờ, thầy có cách gì hơn là ngồi canh và đếm xác gia súc mỗi sáng không.
Câu hỏi của Ơn làm cả vòng họp hướng mắt về phía Thẳm. Ông đáp không né tránh: bản sẽ không chỉ canh nữa. Dây mây gai bện chỉ ngũ sắc đã chuẩn bị xong từ hôm kia, cất ở nhà trưởng bản, và ông đang tính một cuộc phục kích theo đúng lệ cũ, giăng vòng ở đầu hồi và lối sổ để tóm thứ bay trong đêm ngay tại vòng ngoài. Ông nói phục kích cần chọn đúng đêm, đúng nhà, và cần bản giữ kín như giữ một cái bẫy trong rừng, nên ông chưa công bố ngày giờ trước cả bản. Nhưng ông hứa trước đống lửa này: trước khi mùa đông qua nửa, bản sẽ có một đêm phục kích thật sự, không phải ngồi chờ nó tới nữa.
Một thanh niên ở xóm đầu bản chen vào hỏi rằng nếu nó sợ lửa lớn, sao bản không đốt lửa vòng quanh các chuồng ở cuối bản suốt đêm, ép nó không dám sà xuống nữa. Thẳm lắc đầu ngay, ông nói lửa đốt quanh chuồng tre nứa giữa mùa khô chỉ cần một tàn lửa bay lên mái là cả dãy nhà sàn cháy trong một đêm gió. Ông kể bản bên ngày trước từng đốt lửa giữ chuồng trong mùa rét, lửa bén vào đống rơm khô, cháy mất hai gian nhà phụ và một kho thóc, gia súc giữ được mà người thì mất chỗ ở giữa mùa đông. Lửa trong bản này chỉ đốt ở điểm canh có người trực và có sẵn nước dập, đốt thế nào, đốt ở đâu, đều phải qua tay người được giao phiên, không ai tự ý châm lửa theo ý mình trong đêm.
Khăm ngồi ở vòng ngoài, nãy giờ anh đứng lên ngồi xuống mấy lần. Được Sơn gật đầu cho nói, anh nói ngắn gọn rằng vợ anh là người đang nằm liệt trong buồng vì thứ bay trong đêm, không ai trong bản này có lý do căm nó hơn nhà anh. Nhưng anh nói anh không muốn nỗi đau của nhà anh biến thành cái cớ để bản làm đau một người chưa có tội. Nếu sau này sự thật không phải như lời đồn, không một lời xin lỗi nào trả lại được cho cô gái ấy một mùa đông bị đuổi đi. Anh ngồi xuống, tay anh vẫn còn run nhẹ trên đầu gối.
Sơn đứng dậy kết thúc buổi họp. Ông tuyên bố ba điều ghi vào biên bản của bản ngay trong đêm: một là chưa có chứng cứ, không ai được kết tội hay tự ý kéo tới nhà Lò Thị Sên gây chuyện. Người vi phạm sẽ bị xử theo lệ bản và ghi tên vào biên bản. Hai là lệ canh buồng sản phụ theo lối đổi ca so le và lệ bịt khe sàn áp dụng cho mọi nhà từ đêm nay. Ba là khi thầy Thẳm quyết định đêm phục kích, các hộ phải cử người theo đúng danh sách ông sẽ xếp, và giữ kín mọi việc chuẩn bị. Ông nói xong, tự tay ghi ba điều ấy vào cuốn biên bản bìa nứa, đọc lại một lượt cho cả vòng người nghe rồi mới thổi tắt ngọn đèn dầu trên bàn nhỏ.
Người bản ra về theo từng nhóm nhỏ, tiếng chân dẫm sương và tiếng gọi nhau í ới xa dần về các ngõ. Thẳm ở lại sau cùng với Sơn bên đống lửa đã tàn một nửa. Sơn nói buổi họp tối nay ông lo nhất là lúc tiếng đòi đuổi người vang lên đầu tiên, vì một tiếng hô trong lúc cả bản đang sợ rất dễ thành nhiều tiếng hô. Thẳm đáp ông cũng lo như vậy, nhưng ông tin một điều sau buổi họp này: bản đã nói ra được nỗi sợ của mình giữa đống lửa và trước biên bản. Nỗi sợ được nói ra thành lời thì khó biến thành hành động mù quáng hơn nỗi sợ giữ kín trong bụng từng nhà. Hai ông già ngồi thêm một lúc nhìn lửa tàn, rồi Sơn khóa hòm gỗ đựng biên bản lại, tiếng khóa đồng khẽ khàng khép lại buổi họp đầu tiên của bản trong mùa đông này.