MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 20: Đêm Giao Thừa Không Ai Ngủ
Đêm 31/12/2026, lúc 22:00, sân nhà trưởng bản Sơn sáng đèn hơn mọi đêm trong tháng. Một nồi bánh lớn sôi lục bục trên bếp lửa dựng giữa sân, hơi nước bốc…
Nội dung chương
Đêm 31/12/2026, lúc 22:00, sân nhà trưởng bản Sơn sáng đèn hơn mọi đêm trong tháng. Một nồi bánh lớn sôi lục bục trên bếp lửa dựng giữa sân, hơi nước bốc lên hòa vào sương đêm thành một quầng trắng ấm hiếm hoi giữa mùa rét. Theo lời Sơn dặn từ chiều, đêm cuối năm nay bản không tổ chức ăn uống linh đình, nhưng mỗi điểm canh đều có người thức. Nhà trưởng bản mở bếp lửa suốt đêm để ai đổi ca đi qua cũng có bát nước nóng và miếng bánh vừa vớt.
Sên tới nhà Sơn từ lúc nồi bánh vừa bắc lên bếp. Cô mang theo một bó lá dong rửa sạch và một cuộn lạt giang, nói bà Mùi bảo cô sang phụ gói bánh cho kịp nồi cuối năm. Cô ngồi xuống chiếu gói bánh ở gian ngoài, tay thoăn thoắt gấp lá, đong gạo, đặt nhân đỗ và thịt, buộc lạt đều tăm tắp như người đã gói bánh cho nhà mình từ nhiều mùa tết trước. Vợ Sơn ngồi cạnh cô một lúc rồi vào trong lo việc nhà, để lại hai người gói bánh làm việc trong tiếng lửa nổ lách tách và tiếng nước sôi đều đều ngoài sân.
Thẳm tới sau, ông đi một vòng kiểm tra các điểm canh từ đầu bản về, áo khoác còn đọng sương trắng trên vai. Ông ngồi xuống phía đối diện chiếu gói bánh, cầm một chiếc bánh Sên vừa gói xong lên xem, gật đầu nói bánh gói chặt tay thế này luộc qua một đêm cũng không bung lạt. Sơn từ trong nhà bước ra với cuốn biên bản, ông ngồi xuống cạnh bếp, nói đêm nay tính tới giờ này các điểm canh báo về đều yên: chuồng nhà Ơn yên, buồng nhà Khăm yên, dãy nhà cuối bản cũng yên.
- Yên được một đêm cuối năm thế này là quý lắm. Dân bản thức canh mà không có chuyện gì xảy ra, người ta mới tin rằng những đêm canh của mình không vô ích.
Thẳm nói ông không vì một đêm yên mà chủ quan, nhưng ông đồng ý với Sơn ở một điểm: bản cần một đêm như thế này để thở. Từ đầu tháng tới giờ, nhà nào cũng sống trong tiếng mõ báo động và tin dữ buổi sáng, người ta mệt không chỉ vì thức đêm mà vì sợ hãi kéo dài không có chỗ nghỉ. Một đêm giao thừa không có vệt sáng nào trên trời, không có tiếng hét nào từ chuồng trại, là một đêm bản được trả lại phần đời thường của mình.
Trước giờ Khăm ghé qua, sân nhà Sơn đã là nơi ra vào không ngớt của các tốp canh đổi phiên. Sơn ngồi ngay cạnh bếp lửa với cuốn sổ phiên trên đùi. Ông đọc tên từng điểm canh theo thứ tự từ đầu bản tới cuối bản. Tốp nào đi qua sân cũng dừng lại báo một câu ngắn gọn rồi mới đi tiếp. Chuồng nhà Ơn báo yên. Buồng nhà Khăm báo yên. Điểm ở bờ tre cuối bản báo yên. Sơn ghi từng câu báo ấy vào sổ phiên bằng nét chữ chậm rãi. Ông nói sổ phiên đêm giao thừa sau này đọc lại sẽ toàn chữ yên. Đó là trang sổ ông mong được ghi từ đầu tháng tới giờ.
Một tốp thanh niên canh ở giữa bản ghé vào uống nước nóng. Họ ngồi xổm quanh bếp, hai tay ôm bát nước bốc khói, mặt người nào cũng đỏ lên vì lạnh. Một anh trong tốp hỏi Sơn rằng đêm cuối năm mà phải thức canh thế này có buồn không. Sơn cười, bảo ông làm trưởng bản gần hai chục năm. Chưa năm nào ông thức giao thừa vì sợ như năm nay. Nhưng ông nói thức vì sợ mà cả bản cùng thức thì cái sợ nhẹ đi một nửa. Thẳm ngồi bên gật đầu. Ông rót thêm nước nóng cho tốp canh rồi dặn họ đi đường ruộng phải bước theo vệt vôi cũ. Sương đêm nay dày, lạc vài bước trong bản mình cũng thành chuyện dở khóc dở cười.
Sên ngồi ở chiếu gói bánh nghe hết những lời báo yên ấy. Cô gói nhanh hơn, như muốn nồi bánh cuối kịp chín trước giờ giao thừa. Cô nói với vợ Sơn rằng năm ngoái giờ này cô còn ở nhà mình. Cô gói mấy chiếc bánh nhỏ cúng cha mẹ rồi đi ngủ sớm. Năm nay cô ngồi giữa sân nhà trưởng bản, xung quanh là người của cả bản đang thức. Cô nói cô không ngờ một đêm bị canh giữ khắp nơi lại làm cô thấy yên lòng hơn những đêm nằm một mình nghe tiếng động trên mái nhà mình.
Khăm ghé vào sân nhà Sơn vào lúc đổi ca giữa đêm. Anh báo lại phiên canh ở nhà anh vừa bàn giao xong xuôi theo lệ so le, Inh đêm nay ngủ yên, đứa bé bú xong đã ngủ lại trong buồng ấm. Anh ngồi xuống bậc thềm, nhận miếng bánh nóng Sơn vừa vớt ra bóc cho, ăn chậm rãi và nói đây là miếng bánh đầu tiên trong tháng này anh ăn mà không phải nghe ngóng tiếng động trên mái nhà mình. Anh nói xong tự cười, bảo câu nói ấy nghe buồn cười mà thật ra là thật lòng.
Khi nồi bánh cuối được vớt ra đặt lên phên cho ráo nước, Sên ngồi lặng một lúc lâu, tay cô vân vê một chiếc lạt thừa. Rồi cô ngẩng lên, nhìn thẳng vào Thẳm và Sơn, nói một điều mà cả hai ông đều biết cô đã giữ trong lòng từ lâu nhưng chưa từng nói thành lời trước mặt người có quyền quyết định việc của bản.
- Hai thầy cho con nói một câu thật lòng trong đêm cuối năm này. Con sợ bị đuổi khỏi bản. Không phải ngày nào con cũng sợ như nhau, nhưng từ hôm họp bản tới giờ, đêm nào nằm xuống con cũng nghĩ, nếu mai này bản quyết đuổi con đi. Con sẽ đi đâu, khi con không còn cha mẹ, không còn một người thân nào ở nơi khác để tìm về.
Giọng cô không run, nhưng tay cô siết chiếc lạt chặt tới mức sợi giang cứa vào ngón tay thành một vệt đỏ mỏng. Cô nói cô ở lại bản không phải vì cô không biết sợ những lời đồn, mà vì căn nhà sàn cuối bản là nhà của cha mẹ cô để lại, mảnh nương ven suối là nương của cha mẹ cô. Cô đi khỏi đây thì cô không còn là người của nơi nào nữa. Cô nói cô chỉ xin bản một điều duy nhất: ngày nào bản xử việc của cô, xin hãy xử bằng chứng cứ như thầy Thẳm đã nói trước đống lửa hôm họp, chứ đừng xử bằng nỗi sợ của một mùa đông.
Sơn nghe cô nói xong, ông đứng dậy đi vào trong nhà, mang ra cuốn biên bản bìa nứa của bản. Ông lật tới trang ghi buổi họp tối 28/12, đọc lại cho cô nghe đúng ba điều ông đã tuyên bố hôm ấy, trong đó điều đầu tiên là chưa có chứng cứ thì không ai được kết tội hay tự ý gây chuyện với cô. Ông nói biên bản của bản không phải tờ giấy đọc cho vui trong một buổi họp, ông còn làm trưởng bản ngày nào thì những dòng ấy còn giữ nguyên sức nặng ngày ấy. Ông nói cô cứ về nhà mình mà ngủ, cửa nhà cô là cửa nhà của một người dân trong bản này, ngang hàng với mọi cửa nhà khác.
Thẳm chờ Sơn nói xong mới tiếp lời. Ông nói với Sên rằng ông cam kết một điều trước mặt trưởng bản trong đêm giao thừa này: chừng nào chưa có chứng cứ chỉ đúng vào một người, ông sẽ đứng ra bảo vệ người chưa có tội ấy tới cùng. Dù người ấy là cô hay là bất cứ ai khác trong bản. Ông nói việc của ông là tìm cho ra gốc của thứ bay trong đêm, và ông tin gốc ấy không nằm ở việc làm khổ thêm một cô gái mồ côi đã chịu đủ thiệt thòi từ ngày lọt lòng. Ông bảo cô giữ lấy niềm tin ấy mà bước qua những ngày sắp tới, vì những ngày sắp tới, ông nói trước, sẽ còn căng thẳng hơn cả tháng mười hai này.
Sên cúi đầu cảm ơn hai ông già, cô đứng dậy gói ghém bó lá dong còn thừa, nhận hai chiếc bánh Sơn dúi vào tay bảo mang về ăn tết như mọi nhà trong bản. Khăm đứng dậy cùng lúc, nói anh sẽ đi cùng đường về phía cuối bản với cô một đoạn theo đúng đường của phiên canh, để cô khỏi phải đi một mình trong đêm giao thừa. Hai người trẻ rời sân nhà trưởng bản, tiếng chân xa dần trên con đường đất đóng sương.
Trước khi hai người trẻ rời sân, Sơn còn làm một việc ông đã định từ chiều. Ông chọn mười chiếc bánh nóng nhất trong nồi cuối, gói riêng vào lá dong sạch. Ông gọi hai thanh niên trong tốp canh đang nghỉ ở sân lại. Ông dặn họ mang bánh đi chia cho các điểm canh còn thức tới sáng. Mỗi điểm hai chiếc, ăn lúc còn nóng để có sức ngồi tới gà gáy. Ông nói người canh cho bản trong đêm cuối năm không thể để bụng đói mà ngồi trong sương được. Hai thanh niên cầm gói bánh đi ngay. Tiếng chân họ xa dần về phía đầu bản, rồi một lúc sau tiếng mõ đáp yên vang lên từ điểm chuồng nhà Ơn như một lời cảm ơn gửi về sân nhà trưởng bản.
Ngoài sân, nồi bánh đã vớt hết, bếp lửa được vun gọn lại thành một đống than hồng nhỏ đủ soi sáng khoảng sân tới gần sáng. Sơn và Thẳm ngồi lại với nhau thêm một lúc, hai ông chia nhau miếng bánh cuối cùng của năm cũ. Sơn nói năm mới sắp điểm, ông chỉ mong một điều giản dị là sang năm bản này không còn phải đếm thêm xác gia súc hay đếm thêm đêm sản phụ bị hút trong cuốn sổ của thầy nữa. Thẳm đáp ông cũng chỉ mong có vậy. Ông nói thêm rằng một đêm giao thừa yên ắng như đêm nay cho ông một niềm tin chắc chắn. Khi cả bản cùng thức và cùng giữ kín từng kẽ hở của nhà mình, thứ bay trong đêm không còn đường nào để đi. Ngày nó bị tóm ở vòng ngoài sẽ không còn xa như lúc đầu tháng nữa. Tiếng gà gáy đầu tiên của năm mới vang lên từ phía xóm giữa bản, hai ông già đứng dậy, mỗi người đi về phía phiên canh cuối cùng của mình trong năm cũ.
- Sang năm mới rồi, thầy về thắp hương bàn thờ rồi nghỉ một lát đi.
- Tôi nghỉ sau. Điểm canh cuối cùng của năm cũ, tôi muốn tự mình đi hết một vòng.