MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 18: Con Trâu Cuối Cùng Của Đàn Ơn
Sáng 29/12/2026, lúc 06:20, tiếng hét của Ơn vang lên từ phía đầu bản, to và lạc tới mức mấy nhà gần chuồng nhà anh bừng tỉnh cùng một lúc. Thẳm đang…
Nội dung chương
Sáng 29/12/2026, lúc 06:20, tiếng hét của Ơn vang lên từ phía đầu bản, to và lạc tới mức mấy nhà gần chuồng nhà anh bừng tỉnh cùng một lúc. Thẳm đang ngồi uống nước chè ở nhà mình thì nghe tiếng chân chạy dồn dập ngoài ngõ, một thanh niên trong phiên canh chuồng nhà Ơn dừng lại ở chân cầu thang, nói không kịp thở rằng trâu nhà anh Ơn lại chết nữa rồi. Thẳm đặt bát nước xuống, cầm cuốn sổ và chiếc que tre đo vết cắn quen thuộc, đi thẳng về phía đầu bản trong lúc trời còn chưa sáng rõ mặt người.
Chuồng nhà Ơn nằm ở rìa đầu bản, là chuồng lớn nhất trong các chuồng của bản, mái lợp lá cọ dày, rào đóng bằng gỗ nghiến chắc chắn. Con trâu nằm chết ngay giữa ô chuồng trong cùng, là con trâu đực đầu đàn, sừng cong và to, con trâu mà Ơn vẫn tự hào là khỏe nhất đàn, một mình kéo cày hai thửa ruộng sâu không biết mệt. Cổ nó bị cắn đứt một đường sâu ở phía dưới hàm, máu trong người cạn khô, da bụng xẹp xuống dính vào xương sườn, bốn chân duỗi cứng trên lớp rơm đã lạnh ngắt.
Ơn đứng bên xác trâu, áo anh còn nguyên áo của đêm canh, mắt đỏ ngầu. Anh nói đêm qua chuồng này có hai người canh hẳn hoi, một người là anh, một người là em họ anh, hai người ngồi ở hai đầu chuồng, lửa đốt ở đống giữa không lúc nào tắt hẳn. Gần về sáng, anh nghe một tiếng phất rất nhẹ trên mái lá cọ, nhẹ hơn cả tiếng chim đêm đậu xuống, anh vùng dậy cầm đuốc chạy vòng ra sau chuồng thì không thấy gì ngoài sương. Sáng ra dọn chuồng mới phát hiện con trâu đầu đàn đã nằm chết cứng ở ô trong cùng, không một tiếng kêu, không một dấu giãy đạp trên lớp rơm xung quanh.
Thẳm quỳ xuống bên xác trâu, ông lấy que tre ra đo khoảng cách hai dấu răng sâu trên vết cắn như mọi lần. Số đo khớp với bốn vụ trước tới mức ông không cần nhìn lại sổ cũng biết kết quả. Ông lật xem phía trên mái chuồng, lá cọ ở một góc bị ép xẹp xuống thành vệt dài, hướng ép từ trên xuống dưới, đúng kiểu một vật nặng từ trên không trung sà xuống rồi lại nhấc lên. Ông mở sổ ghi ngay tại chuồng: con gia súc chết thứ 5, là con trâu đực đầu đàn của nhà Lò Văn Ơn, cũng là con gia súc thứ ba nhà anh mất trong tháng này. Ông ghi thêm: chuồng có hai người canh và lửa đốt suốt đêm, vật bay vào và ra không gây một tiếng động nào đủ đánh thức người canh.
Thẳm gọi người em họ của Ơn, người canh ở đầu chuồng phía tây, ra đứng cạnh đống lửa đã tàn giữa chuồng để hỏi riêng. Anh này còn trẻ, mặt vẫn chưa hết bàng hoàng, anh kể mình ngồi quay lưng về phía ô chuồng trong cùng, mắt nhìn ra khoảng sân trước, vì hai anh em chia nhau mỗi người trông một hướng như thầy đã dặn từ đầu mùa. Đống lửa giữa chuồng cháy đều tay anh châm thêm củi hai lần trong đêm, lần cuối là lúc gà ở xóm giữa gáy tiếng đầu tiên. Anh nói anh không nghe thấy một tiếng động nào từ phía sau lưng, không tiếng trâu giãy, không tiếng rào rung, chỉ có một lúc hơi lạnh tràn qua gáy anh như có người mở cửa chuồng phía sau, anh quay lại thì mọi thứ vẫn nguyên như cũ. Thẳm ghi mấy lời ấy vào sổ, ông nói chi tiết hơi lạnh qua gáy rất đáng giá, vì nó khớp với cách thứ ấy đi qua các buồng sản phụ: không phá, không xô, chỉ luồn qua đúng chỗ không ai đang nhìn.
Ông trèo lên chiếc thang tre dựng ở hông chuồng, soi đuốc dọc theo mái lá cọ phía trên ô chuồng trong cùng. Vệt lá bị ép xẹp chạy dài chừng hai sải tay, ở giữa vệt có mấy sợi lông trâu dính lại và một vệt sẫm khô như dấu của thứ gì ướt từng đè lên. Ông lấy que tre gạt nhẹ một chiếc lá cọ ở mép vệt ép, mặt dưới của lá còn đọng hơi tanh rất nhẹ, đưa gần mũi là nhận ra ngay giữa mùi lá khô và mùi khói bếp. Ông leo xuống, nói với Ơn rằng nó vào từ trên mái, đáp xuống ngay ô trong cùng là ô xa đống lửa nhất và xa cả hai vị trí canh nhất. Nó chọn chỗ đáp khôn ngoan như một người đi ăn trộm thuộc lòng ngõ ngách trong nhà người khác.
Sơn tới chuồng khi Thẳm vừa ghi xong, ông đi một vòng quanh hàng rào gỗ nghiến, tự tay lắc thử từng cọc rào, cọc nào cũng còn chắc nguyên. Ông nói rào không phá, cổng không mở, chó nhà bên cạnh cũng không sủa một tiếng nào trong đêm, vậy mà trâu vẫn chết ngay giữa chuồng đông người canh nhất bản lúc này. Ông nói câu ấy với giọng của một người trưởng bản đang thấy những cách giữ gìn cũ của bản lần lượt mất tác dụng.
Ơn nghe Sơn nói xong thì không giữ được nữa. Anh đấm mạnh tay xuống thanh gỗ của hàng rào, tiếng gỗ kêu rên lên một tiếng khô. Anh nói nhà anh mất con thứ ba rồi, đàn trâu bò gây dựng mười năm nay của anh cứ mỏng đi từng con một mà anh chỉ biết đứng nhìn. Anh tuyên bố ngay trước mặt trưởng bản và thầy cúng: nếu bản còn mất thêm một con gia súc nào nữa mà vẫn chỉ canh với ghi sổ. Anh sẽ tự tổ chức người nhà anh, mang dao và đuốc đi bắt thứ ấy trong đêm, bắt bằng cách nào anh chưa biết, nhưng anh không ngồi chờ tới con cuối cùng được.
- Anh Ơn, anh nghe tôi nói hết đã. Người cầm dao chạy trong sương không bắt được thứ bay trên đầu mình, chỉ tổ làm nó tránh sang chuồng khác và làm người trong bản thương nhau vì hoảng loạn.
Thẳm nói câu ấy rất chậm, ông đứng thẳng dậy đối diện với Ơn, cuốn sổ vẫn mở trên tay. Ông nói ông hiểu cơn giận của anh hơn ai hết, vì chính ông là người đã quỳ bên xác cả năm con gia súc của bản trong tháng này. Nhưng ông cũng nói rõ điều ông chưa từng nói công khai ở một hiện trường nào: ông sẽ tổ chức một cuộc phục kích theo đúng lệ cũ của người Thái. Vòng giăng bằng dây mây gai bện chỉ ngũ sắc ở đầu hồi và lối sổ, rắc tro nếp phong tỏa vòng ngoài, tóm thứ bay ấy ngay khi nó sà vào. Dây đã bện xong, người đã có danh sách trong đầu ông, chỉ còn chờ chọn đúng đêm và đúng chỗ.
Ơn nhìn ông chằm chằm một lúc lâu, cơn giận trong mắt anh chưa tan nhưng câu hỏi anh đưa ra thì đã tỉnh táo hơn: phục kích ở nhà nào, vào đêm nào, và nếu hụt thì sao. Thẳm đáp nhà nào và đêm nào thì ông chưa nói ở đây, giữa một cái sân đầy người đang nghe ngóng, vì bẫy trong rừng mà hô lên cho cả rừng nghe thì không con thú nào bước vào nữa. Còn nếu hụt, ông nói, bản sẽ tính tiếp bằng những gì học được từ lần hụt ấy. Ông hứa với anh Ơn và với trưởng bản rằng đêm phục kích sẽ đến trước khi đàn gia súc của bản mỏng thêm một con nữa, và chính anh Ơn sẽ là một người trong phiên phục kích ấy.
Sơn gật đầu, ông nói lời hứa của thầy Thẳm trước hiện trường này ông sẽ ghi vào biên bản của bản tối nay, để cả bản cùng nghe. Ông quay sang Ơn, đặt tay lên vai anh, bảo anh giữ người nhà mình lại, đừng tự ý làm gì trong những đêm tới, vì một nhóm người cầm dao đi riêng trong đêm là điều bản không gánh nổi hậu quả nếu có chuyện xảy ra. Ơn im lặng hồi lâu, cuối cùng anh gật đầu một cái rất mạnh, nói anh chờ tới đêm phục kích của thầy, nhưng anh nói trước: sau đêm ấy mà trâu bò còn chết, anh không hứa được gì nữa.
Việc xử lý xác trâu được làm ngay trong buổi sáng. Theo lệ từ vụ đầu tiên, xác gia súc bị hút cạn máu không mổ thịt chia cho dân bản, mà kéo ra bãi đất sau chuồng, đào hố chôn sâu, rắc vôi bột lên trên trước khi lấp đất. Ơn là người cầm dây thừng buộc vào cặp sừng cong của con trâu đầu đàn để kéo nó ra khỏi chuồng, anh kéo rất chậm, như sợ làm đau một con vật đã không còn biết đau nữa. Đứng bên miệng hố, anh nói con trâu này về nhà anh từ lúc còn là nghé con, anh nuôi nó qua ba mùa đói cỏ, định để nó làm giống cho cả đàn thêm mấy năm nữa. Anh nói anh mất của thì làm lại được, nhưng cái cảm giác sáng ra đứng nhìn đàn mình trống đi một chỗ quen thuộc thì không mùa nương nào bù lại nổi. Mấy thanh niên trong bản tới phụ đào hố không ai nói chen vào, họ chỉ lẳng lặng xúc đất nhanh hơn, như muốn giúp anh chôn xong nỗi mất mát này trước khi nắng lên cao. Ơn tự tay dắt con trâu cái cuối cùng của đàn mình sang ô chuồng gần nhà nhất, anh nói từ đêm nay đàn của anh chỉ còn hai con, một trâu một bò. Anh sẽ dời cả hai vào sát gầm sàn nhà mình, nằm ngủ ngay trên sàn phía trên chuồng để nghe từng tiếng động dưới chân. Thẳm dặn anh dời chuồng thì phải báo cho phiên canh biết vị trí mới, kẻo đêm phục kích người của bản lại canh nhầm vào khoảng chuồng trống.
Trên đường rời chuồng nhà Ơn, Sơn đi cạnh Thẳm, ông hỏi nhỏ rằng lời hứa phục kích vừa rồi có phải ông đã tính sẵn từ trước, hay là ông buộc phải nói ra để giữ anh Ơn lại. Thẳm đáp cả hai đều đúng: dây mây gai ông chuẩn bị từ hôm lên núi không phải để ngắm, nhưng ngày giờ cụ thể thì ông chỉ quyết sau khi xem thêm đường bay của một hai đêm nữa. Ông nói giữ được anh Ơn ở lại trong vòng lệ của bản sáng nay cũng quan trọng không kém giữ một con trâu, vì bản mà vỡ ra thành từng nhóm tự đi bắt trong đêm thì thứ bay kia chưa bắt được, người đã hại người trước rồi.