MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 25: Canh Chuồng Ba Đêm Liền
Tối 05/01/2027, lúc 21:30, Thẳm và Sơn tới điểm canh ở chuồng nhà Ơn, nơi đàn gia súc lớn nhất bản vừa được dồn hết vào hai gian chuồng trong cùng, sát…
Nội dung chương
Tối 05/01/2027, lúc 21:30, Thẳm và Sơn tới điểm canh ở chuồng nhà Ơn, nơi đàn gia súc lớn nhất bản vừa được dồn hết vào hai gian chuồng trong cùng, sát vách nhà, sau vụ con bò nhà Khăm. Ơn đã ngồi sẵn bên đống lửa nhỏ ở đầu chuồng, cạnh anh là hai thanh niên trong bản trực ca đầu, chiếc mõ treo trên cột chuồng và một thúng tro khô để sẵn phòng khi cần rắc lại lối đi. Đêm nay là một trong những đêm canh kín khắp bản theo lệ mới lập sau con gia súc thứ sáu, và hai ông già tới không phải để canh thay ai. Mà để kiểm một vòng các điểm rồi ngồi lại điểm lớn nhất này nghe ngóng tới nửa đêm.
Trước khi tới điểm chuồng nhà Ơn, hai ông đã đi một vòng qua bốn điểm canh khác. Ở mỗi điểm, Thẳm không hỏi nhiều, ông chỉ làm ba việc giống nhau: sờ tay vào các cọc chăng dây ở cửa chuồng xem có cọc nào lung lay. Nhìn vệt tro ở lối đi xem có chỗ nào bị gió thổi khuyết, và hỏi người trực ca đầu một câu duy nhất là từ chập tối tới giờ có nghe tiếng động lạ nào trên mái không. Bốn điểm đều trả lời không, và ở điểm chuồng dãy cuối bản, ông còn đứng lại một lúc nhìn về phía sân nhà Khăm. Nơi ánh lửa canh của người chồng sản phụ cháy đều bên hiên, tiếng mõ ở điểm ấy đáp lại tiếng mõ hỏi của ông ngay tức khắc, không chậm một nhịp nào. Sơn đi bên cạnh ghi hết vào sổ, ông nói ông thích cách kiểm này của thầy, vì nó không làm người canh phải báo cáo dài dòng giữa đêm, mà ông thì nhìn tận mắt được từng chỗ hở có thể sinh ra trong ngày.
Sơn mở cuốn sổ phiên ngay bên ánh lửa, ông đọc chậm rãi cho mọi người cùng nghe phần ghi của những đêm vừa qua. Ba đêm canh kín khắp bản trôi qua, trang nào cũng ghi cùng một dòng ở cột gia súc: yên, không con nào chết thêm, không chuồng nào có dấu sà xuống. Cột sản phụ cũng ghi yên, buồng nhà Khăm có người canh ngay tại sân, bà đỡ ngủ trong buồng, ba đêm liền Inh ngủ được trọn giấc không bị động. Sơn nói ông làm trưởng bản bao nhiêu năm, đây là lần đầu tiên ông đọc một trang sổ toàn chữ yên mà tay ông vẫn run, vì ông sợ đọc sang trang sau lại gặp tin dữ như mọi lần trước.
- Ba đêm yên liền nhau, thầy ạ. Từ đầu tháng tới giờ bản mình chưa có được ba đêm như thế này bao giờ. Người ta bắt đầu dám nói với nhau câu tết này chắc yên rồi.
- Anh đừng cho ai nói câu ấy to quá. Ba đêm yên là công của cả bản thức, không phải là nó đã bỏ đi. Tôi ngồi đây đêm nay chính vì sợ cái lúc người ta bắt đầu tin là yên rồi, tay canh sẽ lỏng ra trước tiên.
Ơn nghe hai ông nói chuyện, anh thêm một khúc củi vào đống lửa rồi kể tình hình đàn gia súc của nhà mình sau khi dồn chuồng: hai con lớn còn lại nằm ở gian trong cùng, đám nghé nằm gian ngoài. Anh chia người nhà thức theo ca, cứ hai canh giờ lại có người cầm đèn đi một vòng quanh chuồng, sờ lại các cọc chăng dây ở cửa chuồng và đoạn mái thấp đã cắm cành dâu. Anh nói ba đêm nay đàn của anh ngủ yên tới mức anh nghe được tiếng nghé nhai cỏ trong đêm, thứ tiếng mà cả tháng trước anh không còn tâm trí nào mà nghe. Nhưng anh cũng nói anh không dám mừng, vì càng yên lâu anh càng sợ nó đang đói, mà con vật đói lâu ngày thì khi trở lại nó sẽ liều hơn trước.
Thẳm gật đầu với câu nói ấy của Ơn, rồi ông nói cho hai người nghe một điều ông rút ra từ lệ cũ của nghề thầy cúng. Điều ông đã thấy ứng vào chính những ngày này: thứ độc trùng gây ra hiện tượng bay đêm sống nhờ vào những gì chiếc đầu hút được. Ba đêm liền không hút được gì, nó yếu đi trông thấy, và dấu hiệu yếu đi của nó không nằm ở trên trời, mà nằm ở người mang nó. Ông ngừng lại một lúc rồi nói tiếp: mấy hôm nay cô gái ở cuối bản khá lên rõ rệt, đó không phải chuyện tình cờ đi cùng ba đêm yên, đó là hai mặt của cùng một việc.
Sơn xác nhận điều ấy bằng chính mắt mình: sáng nay ông đi kiểm vòng gai các nhà ở dãy cuối bản, ông gặp cô gái đang gánh nước từ lối suối về, bước đi vững vàng. Da mặt đã có lại sắc hồng, cô còn dừng lại chào ông và nói mấy đêm nay cô ngủ một mạch tới gà gáy, sáng dậy cổ chỉ còn đau âm ỉ chứ không rát buốt như trước. Ông nói ông nghe cô nói mà vừa mừng vừa chạnh lòng, vì một cô gái không làm gì sai lại phải khá lên nhờ vào việc cả bản thức canh, và chỉ cần bản lơi canh vài đêm, cô lại sốt và đau như cũ. Thẳm bảo đó chính là lý do ông không cho phép ai trong bản nói câu yên rồi: sức khỏe của cô gái ấy bây giờ là cái đồng hồ đo lòng kiên nhẫn của cả bản, bản canh kín ngày nào, cô khỏe ngày ấy.
- Vậy thì cứ canh thế này mãi sao thầy. Người bản không thể thức trắng hết đêm này sang đêm khác cho tới hết mùa đông được. Thanh niên còn phải đi nương, người già còn phải giữ sức.
- Không phải thức trắng hết. Canh kín khác với thức trắng. Ta chia ca, mỗi người thức một phần đêm, lửa cháy đều, mõ đáp đều, cửa chuồng và cửa sổ đều có gai. Cái nó sợ không phải là một người hùng thức cả đêm, nó sợ một bản làng không còn kẽ hở nào, đêm nào cũng vậy. Ta giữ được nhịp ấy thì người cũng không kiệt sức, mà nó thì đói dần đi.
- Cô ấy khá lên như vậy có phải là dấu hiệu việc này sắp hết hẳn không thầy. Giá mà nó đói thêm dăm đêm nữa rồi tự dứt đi, bản mình khỏi phải phục kích thêm lần nào.
- Anh đừng mong nó tự dứt. Tôi làm nghề này đủ lâu để biết thứ gì cấy vào người ta bằng tay người thì không tự mất đi được. Nó yếu đi là thật, cô gái khá lên là thật, nhưng gốc của nó còn nằm ở đâu đó mà bản chưa chạm tới. Ba đêm yên này quý ở chỗ nó cho bản thời gian và cho tôi đầu óc tỉnh táo để đi tìm cái gốc ấy, chứ nó không phải là hồi kết. Ai trong bản mà nghĩ đây là hồi kết, người ấy sẽ là người bỏ canh đầu tiên.
Ơn nghe thầy nói, anh đứng dậy đi một vòng quanh chuồng của mình ngay trước mặt hai ông, tay sờ từng cọc chăng dây, cúi xuống xem vệt tro ở lối đi sau chuồng. Rồi quay lại ngồi xuống nói anh hiểu rồi: nhà anh sẽ giữ đúng nhịp này, anh ghi tên từng người trong nhà vào từng ca, ai mệt thì đổi ca chứ không bỏ ca. Sơn mở sổ ghi lời của Ơn vào trang đêm nay, ông nói ông sẽ đi nói lại đúng những lời của thầy cho các điểm canh khác trong những đêm tới. Nguyên văn câu canh kín khác với thức trắng, để người ta khỏi bỏ canh vì sợ kiệt sức, cũng khỏi chủ quan vì ba đêm yên.
Trong lúc chờ mõ đáp vòng, Ơn kể cho hai ông nghe chuyện nhỏ xảy ra ở điểm canh của anh đêm qua: vào đầu canh hai, một thanh niên trong ca trực nghe tiếng sột soạt sau chuồng. Suýt nữa thì gõ mõ báo động, may mà người trực ca trước kịp giữ tay lại, soi đèn ra mới thấy một con chó nhà hàng xóm chui qua rào đi tìm ổ rơm ấm. Anh nói anh đã phạt cậu thanh niên ấy phải trực thêm một ca không phải vì cậu ta sai. Mà để cả điểm nhớ bài học thầy dạy hôm phục kích: báo nhầm một lần thì cả bản mất ngủ, mà nó thì chỉ chờ bản ồn lên để đổi hướng. Thẳm nghe xong bảo Ơn xử thế là đúng, ông nói người canh giỏi không phải người gõ mõ nhanh nhất, mà là người phân biệt được tiếng chó chui rào với tiếng phất trên mái trước khi tay mình kịp chạm vào mõ.
Gần nửa đêm, tiếng mõ đáp vòng từ các điểm canh vọng về điểm chuồng nhà Ơn theo đúng hiệu đã hẹn: đầu bản đáp hai tiếng, giữa bản đáp hai tiếng, dãy cuối bản đáp hai tiếng, tất cả đều là hiệu yên. Thẳm ngồi nghe hết một vòng mõ, ông nói đêm nay ông về nhà ngủ sớm hơn mọi đêm một chút, không phải vì ông chủ quan. Mà vì ông muốn sáng mai đầu óc mình còn tỉnh táo để tính bước tiếp theo, bởi ba đêm đói sẽ làm nó phải tìm đường khác, và bước đi tiếp theo của nó mới là bước bản cần đón trước. Ông dặn Ơn giữ lửa cháy tới gà gáy, dặn Sơn ghi sổ phiên đêm nay xong thì mai đưa ông xem lại một lượt. Rồi hai ông già rời điểm canh, đi dọc con đường bản tối om mà yên tĩnh, hai bên là những gian chuồng im lìm có người thức bên trong.
Đi được một đoạn, Sơn hỏi thầy một câu ông đã giữ trong bụng suốt buổi tối: ba đêm yên này ông có nên cho đọc to trong buổi họp bản sắp tới không, để người ta vững lòng. Thẳm bảo nên đọc, nhưng đọc xong phải đọc luôn câu đi kèm của ông: yên là do canh, hết canh là hết yên. Ông nói niềm tin của dân bản phải được nuôi bằng sự thật vừa đủ, thừa một câu hứa hẹn là thiếu một đêm canh giữ tử tế.