MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 28: Dấu Chân Ở Lối Suối
Sáng 08/01/2027, lúc 07:00, Thẳm xuống lối suối từ khi mặt trời còn chưa lên khỏi rặng núi phía đông, theo đúng lời hẹn ghi trong sổ đêm qua. Sơn và Khăm…
Nội dung chương
Sáng 08/01/2027, lúc 07:00, Thẳm xuống lối suối từ khi mặt trời còn chưa lên khỏi rặng núi phía đông, theo đúng lời hẹn ghi trong sổ đêm qua. Sơn và Khăm đi cùng ông, cả ba đều đi rất chậm khi tới gần đoạn đường mòn ven suối, vì lớp sương muối phủ trên mặt đất đêm qua còn nguyên, và Thẳm đã dặn từ lúc ở sân nhà trưởng bản: từ đây trở đi. Ba người đi thành một hàng dọc theo đúng vệt đường cũ ở mép lối, không ai được bước vào khoảng đất trống giữa đường và bờ suối, nơi đêm qua ánh lân tinh đã lượn qua ở tầm thấp.
Trước khi bước xuống đoạn đất ấy, Thẳm còn làm một việc cẩn thận nữa: ông bắt cả ba người đứng yên tại chỗ, lần lượt nhấc từng bàn chân lên cho ông xem đế dép của chính mình. Dép của Sơn đế mòn đều, dép của Khăm còn mới ở phần gót, dép của chính ông là dép lốp cắt, đế phẳng không có hoa văn. Cả ba đôi đều không có miếng khuyết nào ở gót trái. Ông nói ông phải loại trừ dấu của chính người đi tìm trước, kẻo sau này có ai hỏi tới, sổ của ông trả lời được ngay rằng hàng dấu trên sương không phải của ba người có mặt ở đây sáng nay. Cũng không phải của điểm canh đêm qua, vì điểm canh ngồi ở ngã ba cách nơi này một quãng đường và người trực không ai rời vị trí về phía bờ suối trong suốt phiên canh. Điều ấy tiếng mõ đáp vòng của đêm qua chứng nhận được.
Đoạn đất ấy hiện ra trước mắt họ trong ánh sáng mờ của buổi sớm: một khoảng bờ suối bằng phẳng nằm giữa đường mòn và hàng rào tre của mảnh nương ven suối. Cỏ khô phủ sương trắng xóa, yên tĩnh như chưa từng có vật gì đi qua. Thẳm quỳ xuống ở mép đường, ông không nhìn vào khoảng đất ngay, ông nhìn dọc theo mép cỏ trước, cách người làm nghề của ông vẫn làm khi tìm dấu vết: dấu thật hiếm khi nằm giữa khoảng trống. Nó nằm ở chỗ người ta bước vào và bước ra khỏi khoảng trống ấy. Chưa đầy một sải tay sau, ông giơ tay ra hiệu cho hai người kia dừng lại và cúi xuống nhìn theo tay ông chỉ.
Trên lớp sương muối ở mép cỏ có một dấu dép in rõ, phần mũi dép hướng về phía bờ suối, gót dép hằn sâu hơn mũi. Và ở phía gót bên trái của dấu dép ấy thiếu hẳn một mảng nhỏ, như thể chiếc dép đã bị khuyết mất một miếng ở góc gót từ lâu. Cách dấu ấy vài bước chân, theo hướng thẳng về phía hàng rào mảnh nương, là một dấu thứ hai cùng một cỡ, cùng một kiểu hằn gót sâu hơn mũi, và gót bên trái cũng khuyết đúng một mảng ở cùng một vị trí. Rồi thêm một dấu thứ ba, một dấu thứ tư, thành một hàng dấu chân người đi đêm in trên sương muối, đi từ đường mòn vào phía mảnh nương. Tới gần hàng rào thì vòng lại, quay ra theo một hàng dấu song song lệch sang bên cạnh chừng một bước chân.
- Dép người lớn, chân trái khuyết gót. Người này đi vào lúc sương đã xuống mà chưa đông cứng hẳn, vì mép dấu còn hơi xốp, không sắc như dấu in trên sương già. Đi vào khoảng giữa đêm, đứng lại ở gần hàng rào một lúc lâu, các dấu ở đoạn ấy chồng lên nhau, rồi mới quay ra.
Khăm nghe thầy phân tích, anh hỏi ngay câu mà bất cứ ai cũng sẽ hỏi: dấu chân này của ai trong bản, dép khuyết gót là một dấu dễ nhận, chỉ cần hỏi một vòng các nhà là biết ngay người mang đôi dép ấy. Thẳm lắc đầu, ông nói chậm rãi: thứ nhất, dép khuyết gót không phải của hiếm, người bản đi nương dép mòn dép sứt là chuyện thường, một miếng khuyết ở gót có thể có ở nhiều đôi dép của nhiều người khác nhau. Thứ hai, và quan trọng hơn, một dấu chân ở lối suối chỉ nói được một điều duy nhất: đêm qua có một người đi tới đây và đứng lại nhìn về phía mảnh nương. Nó không nói người ấy đi làm gì, đi theo ai, hay có liên quan gì tới chiếc đầu bay đêm qua hay không. Ai vội vàng gắn dấu chân này vào một cái tên cụ thể, người ấy đang kết tội bằng tưởng tượng, và bản này đã khổ đủ vì những kết tội như thế rồi.
Sơn đứng lặng nghe thầy nói, ông mở cuốn sổ của bản ra rồi lại gấp lại, ông nói ông hiểu ý thầy: việc này chưa đưa vào sổ chung của bản, ít nhất là chưa. Thẳm gật đầu, ông lấy cuốn sổ riêng của mình ra, ngồi xuống ngay bên vệt dấu đầu tiên, và bắt đầu vẽ sơ đồ bằng bút chì: ông vẽ đường mòn và bờ suối. Ông vẽ hàng rào mảnh nương, rồi đánh dấu từng vết dép theo đúng vị trí và khoảng cách, ghi bên cạnh số bước chân ông đếm được từ đường mòn vào tới hàng rào là mười bốn bước. Ông đo khoảng cách giữa hai dấu liên tiếp bằng gang tay của chính mình và ghi lại, ông nói người này bước đều, không vội, không chạy, là bước chân của người biết rõ đường đi trong đêm tối, không cần đèn mà cũng không vấp.
Ông còn làm thêm một việc tỉ mỉ: ông bảo Khăm cởi chiếc dép bên trái của mình, đặt nhẹ xuống ngay cạnh dấu chân lạ nhưng không chạm vào dấu, để hai đế dép nằm song song trên mặt sương cho mọi người cùng so. Dép của Khăm dài hơn dấu lạ chừng một đốt ngón tay, và gót dép của anh còn nguyên vẹn. Sơn nhìn hai chiếc dép nằm cạnh nhau, ông nói ông ghi nhận phần so sánh này vào trí nhớ của mình, để sau này nếu có ai trong bản vu vơ nói dấu chân ấy là của người đi canh đêm qua. Ông là trưởng bản sẽ đứng ra nói một câu dứt khoát rằng ông đã tận mắt thấy nó khác hẳn dép của người canh. Thẳm nghe vậy chỉ gật đầu, ông thu chiếc dép trả lại cho Khăm rồi tiếp tục vẽ nốt phần hàng rào trong sơ đồ, nét bút chì của ông đi chậm và chắc trên trang giấy đã hơi ẩm sương.
Đi theo hàng dấu vòng ra, ở chỗ người ấy đứng lại lâu nhất gần hàng rào, Thẳm tìm thấy thêm một thứ nữa: một vệt tro nhỏ nằm ép trên mặt cỏ đóng sương. Dài chừng hai đốt ngón tay, màu xám đen khác hẳn màu trắng của tro nếp nhà ông vẫn dùng. Ông lấy một chiếc lá khô xúc nhẹ một ít tro lên, đưa lại gần mặt ngửi thử, rồi ông nói, giọng ông trầm xuống hẳn: đây không phải tro nếp. Cũng không phải tro bếp thường, trong mùi tro này có lẫn mùi hăng của lá thuốc cháy dở, thứ lá người ta vẫn dùng trong các việc liên quan tới bùa ngải ở vùng này. Ông gói phần tro còn lại vào chiếc lá, buộc lại bằng một sợi lạt nhỏ, cất vào túi áo ngực như cất một vật chứng, rồi ông phủ nhẹ một lớp cỏ khô lên vệt tro cũ để người khác đi qua không dễ nhìn thấy.
- Tro lá thuốc ở đây thì rõ ràng là việc của người làm nghề như thầy, như các thầy bùa trong vùng. Trong bản này người làm nghề đếm trên đầu ngón tay thôi, thầy tính sao.
- Tôi tính là chưa tính gì cả. Tro lá thuốc nói lên có người dùng lá thuốc ở đây, nó không nói người ấy là ai, dùng vào việc gì, dùng từ đêm qua hay từ nhiều đêm trước còn sót lại. Anh vừa suýt làm đúng cái việc tôi dặn đừng làm: đếm người làm nghề trong bản rồi gắn từng người vào một vệt tro. Từ giờ phút này, hai anh nghe tôi nói cho rõ: việc sáng nay chỉ có ba người biết, dấu chân và vệt tro chỉ ghi trong sổ riêng của tôi, không nói ra ngoài, không hỏi dò nhà nào về dép hay về lá thuốc. Một manh mối nói ra sớm là một manh mối chết, người để lại nó sẽ không bao giờ để lại dấu thứ hai cho mình tìm nữa.
Sơn gật đầu, ông nói ông sẽ giữ kín việc này như giữ một việc riêng của bản chưa tới lúc công bố, và ông đề nghị từ đêm nay điểm canh ở ngã ba đường ra suối vẫn giữ nguyên người. Để nếu người đi đêm kia còn quay lại lối này, bản sẽ có thêm dấu vết mới mà đối chiếu với sơ đồ sáng nay. Khăm thì xin thầy một việc: cho anh chép lại sơ đồ dấu chân vào cuốn sổ nhỏ của mình, để những đêm canh ở sân nhà. Nếu anh nghe tiếng chân người đi đêm qua ngõ, anh còn biết đường mà phân biệt tiếng chân ấy với tiếng chân của người canh trong bản. Thẳm đồng ý cho anh chép, nhưng ông dặn anh chép xong thì cất sổ ở nhà, không mang theo ra điểm canh, không để người thứ tư nào nhìn thấy trang ấy.
Khăm còn hỏi thêm một câu trước khi cả ba rời khỏi bờ suối: sáng nay bản có cần cho người xuống giữ lối này không, kẻo người đi nương qua lại giẫm nát hết dấu vết còn sót. Thẳm lắc đầu, ông nói không cần ai giữ cả, sương tan là dấu tự mất, cái cần giữ ông đã giữ hết vào trong cuốn sổ này rồi. Ông vỗ nhẹ lên ngực áo nơi cất cuốn sổ riêng và gói tro lá, nói giữ người canh ở đây lúc này chỉ làm cả bản chú ý tới lối suối. Mà sự chú ý của đám đông là thứ giết chết manh mối nhanh hơn cả nắng sáng.
Ba người rời lối suối khi nắng đầu ngày bắt đầu làm tan lớp sương muối trên mặt cỏ, hàng dấu chân mờ dần sau lưng họ theo từng mảng sương bốc lên. Thẳm đi cuối cùng, ông ngoái lại nhìn khoảng bờ suối một lần nữa rồi nói khẽ, đủ cho hai người đi trước nghe thấy: đêm qua bản tìm được hai thứ ở nơi này, một đường bay lạ và một dấu chân người. Hai thứ ấy có thuộc về nhau hay không, sổ của ông còn chưa dám ghi chung vào một trang. Việc của những ngày tới là tìm cho ra trang giấy nối được hai thứ ấy lại với nhau bằng chứng cứ thật, không phải bằng lời đồn của bất cứ ai.