MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 26: Sên Xin Rời Bản
Chiều 06/01/2027, lúc 16:00, Sên đeo một chiếc gùi đã xếp gọn đồ đạc tới sân nhà trưởng bản Sơn. Trong gùi có hai bộ quần áo, một chiếc chăn mỏng, ít gạo…
Nội dung chương
Chiều 06/01/2027, lúc 16:00, Sên đeo một chiếc gùi đã xếp gọn đồ đạc tới sân nhà trưởng bản Sơn. Trong gùi có hai bộ quần áo, một chiếc chăn mỏng, ít gạo và muối gói trong lá, và một con dao nhỏ đi rừng, tất cả tài sản cô cần cho một chuyến đi xa. Cô không vào nhà ngay, cô đứng ở chân cầu thang một lúc, hai tay nắm quai gùi, rồi mới cất tiếng gọi trưởng bản ra nói chuyện. Sơn bước ra hiên, nhìn chiếc gùi trên lưng cô, mặt ông biến sắc trước khi cô kịp mở lời, vì người bản nhìn một chiếc gùi xếp đầy như thế là hiểu ngay người đeo nó định đi đâu.
- Bác Sơn, con tới xin bác một việc. Bác cho con rời bản. Con có người quen ở bản dưới xuôi, người ta nói dưới ấy đang cần người làm thuê theo mùa, con xuống đó ở nhờ nhà người quen, làm thuê qua mùa đông này rồi tính tiếp. Con đi thì bản cũng nhẹ một mối lo, đêm nào người ta cũng khỏi phải canh thêm một dãy nhà cuối bản vì con.
Sơn không trả lời ngay, ông bảo cô cứ lên sàn ngồi xuống đã, chuyện đi hay ở của một người dân trong bản không nói đứng ở chân cầu thang mà xong được. Ông sai người nhà pha ấm nước chè, rồi cho người chạy đi mời Thẳm tới, nói có việc của cô gái cuối bản cần cả hai ông cùng nghe. Trong lúc chờ thầy, Sơn hỏi cô đã nghĩ việc này từ bao giờ. Sên nói cô nghĩ từ hôm họp bản cuối tháng trước, đêm nào nằm xuống cô cũng nghe lại trong đầu những tiếng đòi đuổi cô hôm ấy. Dù sau đó bản đã canh giữ yên ổn mấy đêm liền, cô vẫn không quên được ánh mắt của những người ngồi dưới sàn nhà trưởng bản hôm đó nhìn về phía dãy nhà của cô.
Thẳm tới nơi, ông ngồi xuống chiếu, nhìn chiếc gùi dựng ở góc sàn rồi nhìn cô gái, ông không hỏi cô đi đâu trước, ông hỏi cô một câu khác: mấy hôm nay cô ngủ có yên không, cổ còn đau nhiều không. Sên hơi bất ngờ, cô đáp mấy đêm nay cô ngủ được một mạch, sáng dậy người nhẹ hẳn, cổ chỉ còn đau âm ỉ, cô còn gánh được nước từ suối về như người khỏe. Ông gật đầu, nói vậy là cô đang khá lên nhờ những đêm bản canh kín, và chính lúc này cô lại xin đi, ông muốn nghe cô nói thật lý do sâu nhất, không phải lý do người quen cần người làm thuê.
Sên im lặng một lúc lâu, tay cô vân vê mép chiếu, rồi cô nói thật: cô sợ mình ở lại sẽ thành gánh nặng làm khổ cả bản mãi. Cô nói người ta mất sáu con gia súc, sản phụ trong bản bị hút tới mức không ngồi dậy nổi, thanh niên thức trắng đêm này qua đêm khác. Tất cả những khổ ấy đều bắt đầu từ dãy nhà của cô, dù không ai chứng minh được gì, cô vẫn thấy như chính mình mang nợ với từng nhà. Cô nói cô đi không phải vì cô tin mình có tội, cô đi vì cô không chịu nổi việc mỗi sáng ra ngõ lại phải đoán xem hôm nay ai sẽ nhìn mình bằng ánh mắt nào.
Cô kể cho hai ông nghe hai việc nhỏ xảy ra trong mấy ngày qua, những việc không ai ghi vào sổ nào được mà cứa vào lòng cô từng ngày. Một buổi sáng cô gánh nước ở lối suối, hai người đàn bà trong bản đi ngược chiều, thấy cô từ xa họ lặng lẽ rẽ sang lối mòn phía trên, thà đi đường vòng ướt sương chứ không đi ngang qua cô trên lối chính. Một buổi khác cô mang mớ rau ra đổi muối ở quán nhỏ đầu bản, người bán hàng nhận rau của cô nhưng đặt muối xuống mặt phản rồi lùi lại một bước, không đưa tận tay như với mọi người khác. Cô nói cô không trách hai người đàn bà ấy, cũng không trách người bán muối, họ sợ là phải, nhà nào trong bản cũng vừa mất của mất sức vì chuyện này. Cô chỉ nói cô không biết mình còn chịu được bao nhiêu buổi sáng như thế nữa, khi cái sợ của người ta cứ đổ dồn về phía một người duy nhất là cô.
- Con thà đi làm thuê xứ người, ăn cơm nguội ngủ sàn lạ, còn hơn ở trong nhà của cha mẹ con mà mỗi ngày phải cúi đầu đi qua sân nhà hàng xóm như người có lỗi chưa xử xong.
Sơn nghe cô nói hết, ông mới lên tiếng, giọng ông chậm và nặng như lúc ông đọc biên bản trước cả bản. Ông nói cô nghe cho rõ một điều của người trưởng bản: cô là dân của bản này, giấy tờ nhà đất của cha mẹ cô còn nằm trong hòm gỗ của bản. Căn nhà sàn cuối bản là nhà của cô, mảnh nương ven suối là nương của cô. Chưa có một chứng cứ nào buộc tội cô vào bất cứ việc gì đã xảy ra trong tháng này, bản đã ghi điều ấy vào biên bản và ông đã đọc to trước mặt cô đêm giao thừa. Một người chưa có tội thì có quyền ở lại nhà mình, quyền ấy không ai trong bản này, kể cả ông, có quyền lấy đi bằng một cuộc họp hay bằng những lời đồn ngoài chợ.
- Còn nếu cô tự mình xin đi, tôi cũng phải nói thẳng: cô đi lúc này không phải là bản nhẹ lo, mà là bản mất đi người quan trọng nhất trong việc tìm ra gốc của chuyện này. Cô ở lại, cô khỏe lên hay yếu đi theo từng đêm, đó là dấu hiệu sống cho thầy Thẳm đọc được nó đang mạnh hay đang yếu. Cô đi xa, dấu hiệu ấy mất, bản lại mù như hồi đầu tháng.
Thẳm tiếp lời trưởng bản, ông nói ông giữ cô lại không phải chỉ vì bản cần cô, mà vì chính cô cũng cần ở lại để việc này được làm cho xong. Ông nói nếu cô bỏ đi giữa chừng, lời đồn sẽ đi theo cô suốt đời, dù cô ở bản này hay xứ người, người ta sẽ nói cô chạy trốn vì có tật. Còn nếu cô ở lại tới ngày gốc rễ của việc này được lôi ra ánh sáng, dù kết quả thế nào, cô sẽ được trả lại cái tên sạch của mình ngay tại nơi cô sinh ra, trước mặt đúng những người đã từng nghi ngờ cô. Ông nói ông không hứa trước được ngày nào việc ấy xong, ông chưa bao giờ hứa như thế với ai, nhưng ông hứa một điều chắc chắn: chừng nào cô còn ở lại bản này. Không ai được động vào cô, và ông sẽ là người đầu tiên đứng ra nếu có ai làm trái biên bản.
Thẳm còn nói thêm một điều nữa, điều ông nói chậm rãi để cô nghe cho thấm: cô tưởng mình đi là thoát, nhưng thứ đang làm cô khổ không nằm ở mảnh đất này. Nó nằm ở trong người cô, cô đi tới đâu nó đi tới đó. Ở bản này, ít nhất còn có người biết lệ canh, biết cắm gai quanh cửa sổ, biết ngồi ngoài sân giữ cho cô những đêm yên để cô khỏe lên từng ngày. Xuống xứ người, cô ở nhà lạ, người lạ không ai biết chuyện gì đang ở trong người cô, một đêm nào đó nó trở lại mà không có ai canh giữ. Người thiệt đầu tiên là chính cô, người thiệt thứ hai là những nhà vô tội quanh chỗ cô ở nhờ. Ông nói ông giữ cô lại cũng là giữ cho cô con đường sống tử tế nhất mà bản này còn làm được cho cô lúc này.
Sên nghe hai ông già nói, nước mắt cô rơi xuống chiếu lúc nào cô cũng không hay, cô phải đưa tay áo lên chấm mắt. Cô nói cô không ngờ buổi chiều nay mình tới xin đi lại được nghe những lời giữ lại chắc chắn đến thế, từ miệng của chính hai người có quyền quyết định nhất trong bản. Cô hỏi lại một câu cuối, giọng còn run: vậy nếu sau này bản tìm ra gốc rễ mà gốc rễ ấy lại ở ngay trong người con thật, lúc ấy hai bác có còn giữ những lời hôm nay không. Sơn đáp ngay, không cần nghĩ: lúc ấy bản xử theo chứng cứ và theo lệ, ông không bênh người có tội thật, nhưng tới ngày hôm nay. Trên sổ của bản, cô là người vô tội, và ông đối xử với cô đúng như vậy, không hơn không kém một ly.
Cô đứng dậy, tự tay tháo chiếc gùi khỏi lưng, đặt nó xuống góc sàn rồi ngồi lại xuống chiếu. Cô nói cô ở lại, cô sẽ không nhắc lại chuyện xin đi nữa, và cô xin hai ông một việc thay cho lời cảm ơn: từ đêm nay, phiên canh ở dãy nhà của cô cứ làm đúng lệ như mọi dãy khác. Đừng vì thương cô mà canh lỏng, cũng đừng vì sợ cô mà canh dày hơn nhà người ta, cô muốn được đối xử như một người dân bình thường của bản trong cả việc canh giữ lẫn việc ăn ở. Thẳm nhìn cô gật đầu, ông nói một câu ngắn gọn rằng đó là lời của một người đã quyết ở lại làm chủ nhà mình chứ không ở nhờ lòng thương của ai. Sơn mở cuốn sổ của bản, ghi vào trang chiều nay: cô gái xin rời bản, bản giữ lại, quyền ở lại của cô được khẳng định lại trước mặt thầy cúng và trưởng bản. Trước khi cô ra về, Sơn còn vào trong nhà lấy ra một chiếc bánh gói từ nồi bánh chung hôm giao thừa còn giữ lại trong bếp, ông dúi vào tay cô, bảo cô mang về ăn tối như mọi nhà trong bản. Ông nói câu dặn cuối cùng của buổi chiều ở chân cầu thang: từ mai, ai trong bản còn tránh đường với cô, cô cứ nói lại với ông. Việc của trưởng bản không chỉ là giữ chuồng trại, mà còn là giữ cho người vô tội trong bản được đi đứng ngẩng đầu trên con đường của chính bản mình.
Chiều xuống dần, Sên đeo lại chiếc gùi lên lưng đi về phía cuối bản, bước chân cô nhẹ hơn lúc tới, còn hai ông già ngồi lại trên sàn nhìn theo cho tới khi bóng cô khuất sau hàng rào tre.