MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 29: Thẳm Nhận Lỗi Trước Sên
Chiều 09/01/2027, lúc 14:00, Thẳm tới nhà sàn cũ của Sên, mang theo bà Mùi đi cùng như ông đã nhắn từ sáng. Bà đỡ mang theo một gói lá xông và ít gừng…
Nội dung chương
Chiều 09/01/2027, lúc 14:00, Thẳm tới nhà sàn cũ của Sên, mang theo bà Mùi đi cùng như ông đã nhắn từ sáng. Bà đỡ mang theo một gói lá xông và ít gừng tươi cho cô gái, nói là để cô xông cho ra mồ hôi sau mấy đêm sốt nhẹ hồi đầu tháng. Nhưng Thẳm biết bà đi cùng ông hôm nay còn vì một lý do khác: buổi nói chuyện này cần có mặt một người thứ ba. Một người đã biết cô gái từ ngày cô lọt lòng, để những lời ông sắp nói không chỉ là lời giữa hai người với nhau trong một căn nhà vắng.
Sên đón hai người ở gian ngoài, cô rót nước chè từ chiếc ấm đất, tay cô đã vững hơn nhiều so với những ngày đầu tháng, cô còn tự tay nhóm lại bếp lửa cho ấm gian nhà trước khi ngồi xuống. Thẳm nhìn cô làm những việc ấy, ông nói ông mừng thấy cô khỏe lên, rồi ông đặt chén nước xuống chiếu, ngồi thẳng người lại và nói vào việc chính của buổi chiều. Giọng ông chậm rãi khác hẳn ngày thường: hôm nay ông tới không phải để hỏi han việc gì, cũng không phải để xem vết sẹo trên cổ cô, ông tới để nhận một lỗi của chính ông trước mặt cô và trước mặt bà đỡ.
- Lỗi gì của thầy mà phải tới tận nhà con nói thế này. Từ đầu tháng tới giờ, thầy là người chạy đôn chạy đáo nhất bản vì chuyện của con, con chưa từng nghe ai trong bản chê thầy một câu nào.
- Người ta không chê không có nghĩa là tôi không có lỗi. Lỗi của tôi là tôi biết cô vô tội từ rất sớm, từ những ngày đầu tôi đọc dấu vết ở các chuồng trại và nghe bà đỡ kể lại chuyện cũ. Tôi biết, nhưng tôi chỉ nói điều ấy trong những buổi họp, bằng những câu chữ của biên bản. Còn ngày thường, khi cô đi qua sân nhà hàng xóm bị người ta tránh đường, khi cô đứng ở quán đầu bản không ai dám đưa muối tận tay, tôi không có mặt ở đó để nói thay cho cô một câu nào. Tôi để cô một mình chịu những ngày ấy, trong khi tôi mải chạy theo dấu vết của thứ bay trong đêm.
Bà Mùi ngồi bên cạnh nghe ông già nói, bà đặt bàn tay nhăn nheo của mình lên tay cô gái, bà nói chen vào một câu mà bà đã giữ từ lâu: bà đỡ đẻ cho mẹ cô, bà bế cô trên tay từ lúc cô còn đỏ hỏn. Bà nhìn cô lớn lên trong căn nhà này, vậy mà có những ngày bà nghe người ta nói về cô ở chợ, bà cũng chỉ biết im lặng đi về, vì bà nghĩ phận bà già nói ra cũng không ai nghe. Bà nói hôm nay nghe thầy Thẳm nhận lỗi, bà cũng phải nhận phần lỗi của người già trong bản như bà: biết một đứa trẻ vô tội mà không dám đứng ra nói to điều ấy sớm hơn.
Sên nghe hai người già nói, mắt cô đỏ lên, cô lắc đầu nói cô không trách ai cả, cô hiểu cả bản đang sợ, người sợ thì tránh xa nguồn sợ là lẽ thường, cô chỉ buồn chứ cô chưa từng oán một người nào. Thẳm nghe cô nói xong, ông lắc đầu còn chậm hơn: cô không oán là phần đức của cô, còn phần lỗi của người lớn thì vẫn phải có người nhận. Không nhận thì việc này dù có xong, bản cũng không học được gì cho những lần sau. Ông nói một bản làng để một cô gái mồ côi mang tiếng oan suốt một tháng trời mà không ai đứng ra nhận lỗi, thì sau này bất cứ ai yếu thế trong bản cũng có thể bị đẩy vào chỗ của cô như vậy.
Rồi ông nói tới việc chính thứ hai của buổi chiều, việc ông muốn bà Mùi có mặt để làm chứng: ông sẽ tổ chức một lần phục kích nữa, làm lại từ đầu theo đúng lệ cũ của nghề. Đủ ba vòng dây mây gai bện chỉ ngũ sắc ở đầu hồi, tro nếp khô rắc kín lối sổ, cọc đóng từ lúc còn ánh sáng và thử giật từng chiếc một, không chừa một khe hở nào như lần hụt ở bờ tre. Lần này ông làm không chỉ để bắt cho được thứ bay trong đêm, ông làm để trả lại cho cô gái này một kết quả rõ ràng trước mặt cả bản. Và ông cam kết một điều trước mặt cô và bà đỡ: dù kết quả lần phục kích tới thế nào, thành hay hụt, ông sẽ là người đứng ra trước bản nhận trách nhiệm về kết quả ấy. Nói rõ phần nào là lỗi của người làm, phần nào là dấu vết thật thu được, không để một lời đồn nào về cô gái này đi xa hơn sự thật mà sổ sách ghi được.
Ông còn nhận thêm một lỗi nữa mà ông nói ông đã nghĩ tới từ đêm phục kích hụt ở bờ tre: đêm ấy, khi chiếc đầu thoát qua đoạn dây chùng. Ông đã ghi vào sổ của mình rất kỹ về cái cọc lệch và đoạn dây xệ, nhưng ông chưa từng tới nhà cô gái này để nói một lời nào về đêm ấy. Cô là người chịu hậu quả nặng nhất của lần hụt đó, vì mỗi đêm việc chưa xong là thêm một đêm cô sống trong tiếng đồn, vậy mà người làm hụt việc lại là người im lặng lâu nhất trước mặt cô. Ông nói ông nhận lỗi này không phải để cô tha thứ cho xong chuyện, ông nhận để từ nay về sau, mỗi lần việc có kết quả gì. Dù tốt dù xấu, cô phải là một trong những người được nghe đầu tiên, nghe từ chính miệng ông, không phải nghe qua lời kể của người thứ ba ngoài chợ.
- Thầy nhận lỗi thế này, con không biết nói gì hơn. Con chỉ xin thầy một điều thôi: lần phục kích tới, thầy làm vì bản, vì những người đã mất của mất sức trong tháng này, đừng làm riêng vì con mà gánh thêm áp lực. Việc thành thì con mừng, việc chưa thành thì con vẫn ở lại đây chờ cùng bản, con không đi đâu nữa, con đã hứa với bác Sơn rồi.
- Tôi làm vì tất cả những người ấy, và cô là một trong số họ, không tách ra được. Nhưng tôi nghe lời cô dặn: tôi sẽ làm bằng cái đầu lạnh của người làm nghề từ trẻ tới già, không làm bằng sự nóng ruột của một ông già muốn chuộc lỗi cho nhanh. Chuộc lỗi vội vàng là cách sinh ra lỗi mới, điều ấy tôi biết rõ hơn ai.
- Tôi không gánh bằng miệng, tôi gánh bằng việc làm cho đúng lệ và bằng cuốn sổ ghi không thiếu một chữ. Lời đồn sợ nhất là sự thật được nói rõ ràng trước đám đông. Tôi già rồi, tôi không còn sợ mất tiếng trong bản này nữa, tôi chỉ sợ mình chết đi mà chưa làm xong việc minh oan cho một người vô tội mình đã biết rõ từ đầu.
Trong lúc bà Mùi nhóm bếp đun nồi lá xông, Sên kể cho hai người nghe một chuyện nhỏ của chính cô trong những đêm vừa qua. Chuyện ấy cô chưa từng nói với ai. Có một đêm cô tỉnh giấc giữa canh, cô nghe như có tiếng phần phật rất khẽ ngay phía trên mái nhà mình. Cô nằm yên trong buồng, tay nắm chặt mép chăn, không dám chắc tiếng ấy là thật hay do mình sợ quá mà tưởng ra. Trong đầu cô không nghĩ tới mình mà nghĩ tới buồng sản phụ ở dãy giữa bản, cô thầm mong đêm nay đừng có nhà nào trong bản gặp chuyện gì nữa. Sáng hôm sau cô dậy, người rã rời như vừa qua một đêm trắng không chợp mắt, nhưng cả bản đêm ấy yên, không nhà nào có việc gì. Cô nói cô kể chuyện này không phải để khoe mình chịu đựng giỏi, cô kể để thầy biết rằng những đêm bản yên, cô cũng phải trả giá một mình trong căn buồng tối của mình. Và cô chịu được cái giá ấy là nhờ cô tin có người như thầy đang đi tìm gốc rễ của nó ngoài kia, chứ không bỏ mặc cô như lời đồn vẫn nói về người bị mang tiếng.
Thẳm nghe cô kể, ông im lặng một lúc lâu, rồi ông nói câu chuyện này ông sẽ ghi vào sổ của mình ngay tối nay, ghi đúng như lời cô vừa nói. Vì từ trước tới nay sổ của bản chỉ ghi những việc nhìn thấy bằng mắt: xác gia súc, vệt sáng, dấu chân, vết sẹo. Chưa có trang nào ghi lại phần chịu đựng không ai nhìn thấy của cô gái này trong những đêm bản yên. Ông nói một cuốn sổ thiếu mất phần ấy là một cuốn sổ chưa công bằng, và sự công bằng trong ghi chép chính là thứ ông phải làm lại đầu tiên trước cả lần phục kích tới.
Bà Mùi nghe ông nói tới đó, bà quay sang cô gái, bà bảo cô cứ yên tâm ở lại nhà mình, ăn ngủ cho lại sức, việc ngoài kia đã có người già nhận gánh rồi. Bà dặn cô thêm việc xông lá chiều nay, nói người mới qua nhiều đêm mất sức thì phải xông cho thông khí huyết, tối ngủ sẽ sâu hơn, cổ cũng bớt đau rát khi trời trở lạnh về đêm. Sên nghe lời bà, cô vào trong lấy chiếc nồi đất để chuẩn bị nồi lá xông ngay trong buổi chiều, động tác của cô nhanh nhẹn và chắc chắn. Khác hẳn hình ảnh cô gái sốt mê nằm liệt mà bản vẫn hình dung về cô trong những ngày đầu tháng.
Trước khi ra về, Thẳm đứng ở chân cầu thang nhà cô, ông nói một câu cuối cùng của buổi chiều, câu ông nói đủ lớn để cô đứng trên hiên nghe rõ từng chữ: từ ngày mai. Ông sẽ bắt đầu chuẩn bị cho lần phục kích mới, từng bó dây, từng thúng tro đều được làm lại từ đầu theo đúng lệ, không dùng lại bất cứ thứ gì của lần hụt trước. Ông nói ông muốn lần này không còn một khâu nào làm qua loa nữa. Vì lần hụt ở bờ tre dạy ông rằng một khe hở nhỏ tới đâu cũng phải trả giá bằng cả một đêm phục kích và bằng lòng tin của những người đang chờ đợi kết quả như cô. Hai người già rời sân nhà cuối bản khi nắng chiều đã ngả vàng trên mái nứa, Sên đứng ở hiên nhìn theo, tay cô vịn vào cột nhà, và lần đầu tiên sau nhiều ngày. Cô đứng nhìn người ta rời khỏi nhà mình với một cảm giác nhẹ nhõm thật sự, như một món nợ vô hình vừa có người đứng ra nhận trả thay.