MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 30: Tro Ẩm Và Chùm Chỉ Bị Cắt
Đêm 10/01/2027, ngay từ lúc chập tối, Thẳm đã một mình làm một việc mà sau này ông tự ghi vào sổ là sai lầm lớn nhất của mình trong cả tháng này: ông…
Nội dung chương
Đêm 10/01/2027, ngay từ lúc chập tối, Thẳm đã một mình làm một việc mà sau này ông tự ghi vào sổ là sai lầm lớn nhất của mình trong cả tháng này: ông không báo cho trưởng bản Sơn. Không họp điểm canh, chỉ gọi riêng Khăm tới phụ tay, rồi lặng lẽ giăng vòng phục kích thứ hai ở đầu hồi nhà sàn cuối bản. Ông nghĩ bụng, lần trước việc chuẩn bị rình rang qua nhiều người, tin tức đi khắp bản trước cả khi dây chăng xong, lần này ông muốn mọi thứ thật kín, thật ít người biết. Để chiếc đầu không được báo trước bởi sự xôn xao của con người, và để lời hứa ông vừa nói trước mặt cô gái hôm qua được thực hiện cho nhanh, cho ra lẽ.
Vội vàng nối tiếp vội vàng, và sai lầm đầu tiên nảy ra ngay từ khâu ông tự cho là cẩn thận nhất. Trời vừa sập tối, sương đã bắt đầu xuống sớm hơn mọi đêm, vậy mà ông cho rắc tro nếp ngay từ chập tối để tranh thủ thời gian chăng dây. Khăm vừa rắc vừa ngần ngừ, anh nói tro rắc sớm thế này, để tới nửa đêm sương xuống dày, tro hút ẩm hết thì lấy gì mà chặn lối sổ. Thẳm gạt đi, ông nói tro nếp rang khô kỹ thì chịu được sương một đêm, ông đã làm nghề này từ thời còn trai trẻ, ông biết sức của tro khô tới đâu. Đó là câu nói mà sau này ông ân hận nhất, vì ông nói nó bằng thói quen của người già tin vào kinh nghiệm của mình hơn là bằng con mắt nhìn lớp sương đang xuống dày bất thường ngay trước mặt.
Ba vòng dây mây gai bện chỉ ngũ sắc được chăng kín đầu hồi, và ở cọc chính giữa vòng, Thẳm treo chùm chỉ ngũ sắc truyền đời của mình. Chùm chỉ ông giữ từ ngày thầy của ông truyền nghề, sợi nào cũng đã ngả màu thời gian nhưng chưa từng đứt một sợi suốt ngần ấy năm làm lễ. Đêm nay ông mang chùm chỉ ấy ra dùng như một vật trấn ở điểm quan trọng nhất của vòng dây, ông tin rằng một lần phục kích làm cho ra lẽ thì phải dùng tới những thứ quý nhất mình có. Khăm nhìn chùm chỉ treo trên cọc, anh nói trông nó cũ thế mà đẹp, Thẳm đáp, chỉ truyền đời không quý ở sợi chỉ. Nó quý ở chỗ nó nhắc người làm lễ rằng mình đang nối tiếp việc của người đi trước, làm hỏng việc là hổ thẹn với cả người đã khuất.
Nhưng sự kín đáo của ông không giữ được lâu như ông tính. Một người đi nương về muộn qua ngõ cuối bản trông thấy vòng dây mới chăng và bóng người lúi húi trong sương, người ấy về tới giữa bản nói lại với hàng xóm. Hàng xóm nói tiếp, và chỉ trong vòng một canh giờ, dân bản kéo tới đầu ngõ cuối bản đông dần thành từng tốp. Người ta không ác ý, người ta chỉ muốn tận mắt xem lần phục kích mà thầy Thẳm đã hứa sẽ làm lại cho ra lẽ. Tiếng người xì xào, tiếng trẻ con bị người lớn bế theo khóc ngái ngủ, tiếng chó các nhà gần đấy sủa theo tiếng chân người, tất cả dồn lại thành một đám ồn ào đứng chen ở đầu ngõ. Mỗi lúc một lấn sâu vào khoảng sân trước nhà sàn cuối bản, bất chấp Khăm đã ra tận ngõ nhắc đi nhắc lại rằng mọi người phải đứng yên và giữ im lặng.
Thẳm đứng bên trong vòng dây, mặt ông tối sầm lại khi ông nhận ra tình thế đã vượt khỏi tay mình. Đúng lúc ấy Sơn xuất hiện ở đầu đám đông, ông vừa chạy vừa thở dốc, áo khoác còn chưa cài hết cúc, tay ông cầm cuốn biên bản của bản. Trưởng bản nhìn một lượt từ vòng dây tới đám đông rồi dừng mắt ở Thẳm, ông không nói to, nhưng câu ông nói đủ cho cả khoảng sân im bặt xuống:
- Thầy giấu tôi. Việc của cả bản, vậy mà thầy làm một mình trong bóng tối thế này. Thầy coi trưởng bản này là người ngoài từ bao giờ vậy.
- Tôi sai ở chỗ ấy, tôi nhận ngay tại đây. Tôi sợ tin lộ ra thì dân kéo tới, tôi giấu anh để tránh đúng cái cảnh đang xảy ra trước mắt này. Giấu hóa ra lại làm người ta tò mò hơn cả nói thẳng. Lỗi này là của tôi, không của ai khác, lát nữa anh cứ ghi vào biên bản nguyên văn như vậy.
Chưa kịp dứt câu chuyện giữa hai ông già, từ phía trên mái nứa vang lên tiếng phần phật mà cả đám đông cùng nghe thấy. Chiếc đầu hiện ra trong sương, kéo theo chùm ruột gan phát ánh lân tinh, nó lượn một vòng phía trên đầu hồi như mọi lần. Nhưng đêm nay phía dưới nó không phải là một khoảng sân im lặng, mà là mấy chục con người đang ngẩng đầu lên nhìn, xì xào gọi nhau cùng xem. Chiếc đầu khựng lại trên cao, nó không sà xuống vòng dây như ông dự tính, nó lượn vòng ra phía ngoài, hạ thấp dần về phía gầm sàn ở lối sổ. Đúng nơi vệt tro nếp rắc từ chập tối đã hút ẩm sương suốt mấy canh giờ, bết lại thành một lớp xám ướt không còn một chút sức chặn nào. Nó lách qua lối ấy trong nháy mắt, sát mặt đất, rồi vọt thẳng ra hướng lối suối, vệt sáng xanh tắt dần vào màn sương dày phía bờ tre.
Đám đông bùng lên tiếng ồn ngay lúc vệt sáng biến mất. Người ta xô nhau chen lên phía vòng dây để nhìn cho rõ, một người đàn ông ở tốp đầu bị xô ngã dúi về phía cọc chính, ông ta vùng dậy trong cơn giận dữ và xấu hổ. Rút con dao đi nương bên hông chém phăng một nhát vào chùm chỉ ngũ sắc truyền đời đang treo trên cọc, miệng ông ta hét lên rằng chỉ với dây của thầy toàn thứ vô dụng, chăng cả đêm cũng không giữ nổi một cái đầu bay. Nhát dao đi qua, chùm chỉ đứt làm đôi, một nửa rơi xuống lớp tro ẩm dưới đất, một nửa còn treo lủng lẳng trên cọc, các sợi chỉ năm màu xõa ra trong ánh đuốc hỗn loạn của đám đông.
Khăm lao tới giữ lấy tay người đàn ông ấy trước khi ông ta chém nhát thứ hai, còn Thẳm thì quỳ xuống nhặt nửa chùm chỉ rơi dưới đất lên bằng cả hai tay. Ông ngồi lặng giữa khoảng sân ồn ào một lúc lâu, rồi ông nói, giọng ông không to nhưng những người đứng gần đều nghe rõ từng chữ: chùm chỉ này đứt rồi thì không nối lại được nữa. Chỉ truyền đời bện liền một mạch từ tay người truyền nghề, đứt ở đâu là mất ở đó, từ nay mỗi lần làm lễ tôi phải dùng chỉ mới tự tay mình bện. Ông gói nửa chùm chỉ vào một tấm vải sạch, cất vào ngực áo, rồi ông đứng dậy, quay mặt về phía đám đông đang dần im xuống vì thái độ của ông, ông nói đêm nay bản thua một lần nữa. Và lần thua này phần lớn là lỗi của chính ông, ông sẽ nói rõ từng lỗi một trước bản vào sáng mai, không giấu một lỗi nào, kể cả lỗi đã giấu trưởng bản mà làm một mình.
Sơn bước lên đứng cạnh ông, trưởng bản giơ cuốn biên bản lên và nói to cho cả đám đông nghe: đêm nay mọi người về nhà, ai về nhà nấy. Không ai được nói thêm một lời nào về cô gái ở căn nhà này, vì đêm nay không có việc gì liên quan tới cô ấy ngoài việc cô ấy cũng là một người dân đang ngủ trong nhà mình như mọi người. Ông nói thêm, ai còn ấm ức chuyện đêm nay thì sáng mai tới nhà ông mà nói cho ra lẽ, nói trước mặt thầy và trước cuốn biên bản, chứ không ai được đứng ở ngõ nhà người khác mà bàn tán trong đêm nữa. Ông nói ngày mai ông sẽ mở biên bản tại nhà mình, thầy Thẳm sẽ trình bày toàn bộ, bản nghe xong rồi mới được bàn. Đám đông lặng lẽ giải tán vào sương đêm, người đàn ông chém đứt chùm chỉ đi cuối cùng, ông ta quay lại nhìn Thẳm một cái rồi cúi đầu đi thẳng, không nói thêm lời nào.
Đêm ấy, khi khoảng sân cuối bản đã vắng hẳn, Thẳm mở sổ ghi ngay bên ngọn lửa nhỏ: 23:45 ngày 10/01/2027, lần phục kích hụt thứ 2. Ông ghi đủ ba lỗi của mình theo thứ tự: giấu trưởng bản làm một mình khiến dân tò mò kéo tới làm ồn; giăng dây và rắc tro từ chập tối khi sương đang xuống. Tro nếp ẩm bết mất sức chặn ở lối sổ, đầu thoát ra lối suối; chùm chỉ ngũ sắc truyền đời bị cắt đứt trong chen lấn, không nối lại được. Ghi xong, ông đưa cuốn sổ cho Sơn đọc lại ngay tại chỗ, trưởng bản đọc hết rồi nói một câu ngắn: sáng mai tôi đọc nguyên văn trang này trước bản, thầy đừng hòng bớt cho mình một chữ nào. Thẳm gật đầu, ông nói ông còn mong anh đọc to hơn nữa.
Khăm về tới nhà mình khi đêm đã khuya, Inh vẫn thức chờ anh trong buồng, cô được người trực đỡ ngồi dựa vào vách, mặt cô tái hơn hẳn buổi sáng vì một đêm lo lắng không chợp mắt. Anh ngồi xuống cạnh giường, kể lại ngắn gọn cho vợ nghe việc đêm nay đã hụt như thế nào, không giấu cô phần lỗi của thầy và phần ồn ào của đám đông. Inh nghe xong, cô nắm lấy tay chồng bằng bàn tay yếu ớt của mình, cô nói thầy già rồi mà còn phải chịu một đêm như thế vì nhà mình và vì cả bản, anh đừng để thầy một mình gánh hết tiếng xấu của đêm nay. Khăm đỡ vợ nằm xuống lại, anh nói anh biết mình phải làm gì trong buổi họp sáng mai, rồi anh ra gian ngoài ngồi trực nốt phần đêm còn lại bên chiếc mõ của mình. Mắt anh mở to nhìn ra khoảng sân tối, nơi lớp gai quanh cửa sổ buồng của vợ anh vẫn còn nguyên vẹn trong sương.