MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 33: Giấy Nương Và Lời Hỏi Mua Rẻ
Sáng 13/01/2027, lúc 10:30, Thẳm tới nhà trưởng bản, ông vào thẳng việc ngay khi Sơn vừa rót nước ra chén. Ông nói ông không tới vì chuyện canh đêm, việc…
Nội dung chương
Sáng 13/01/2027, lúc 10:30, Thẳm tới nhà trưởng bản, ông vào thẳng việc ngay khi Sơn vừa rót nước ra chén. Ông nói ông không tới vì chuyện canh đêm, việc ấy đã có lệ mới ở nhà ông rồi. Ông tới vì một câu hỏi ông đã để dành từ ngày đọc lại cuốn sổ của mình. Mảnh nương ven suối của cha mẹ Sên, suốt mười mấy năm nay, ai là người hỏi mua dai dẳng nhất. Ai hỏi đi hỏi lại nhiều lần nhất, dù đã bị từ chối vẫn quay lại hỏi tiếp.
Sơn nghe câu hỏi, tay ông khựng lại trên ấm nước một lúc lâu. Trưởng bản đứng dậy, mở chiếc hòm gỗ đặt ở gian trong, lấy ra một cuộn giấy đã ngả màu thời gian, buộc bằng sợi dây gai cũ. Ông đặt cuộn giấy lên chiếu trước mặt Thẳm, nói đây là giấy nương của cha mẹ cô gái, do bản giữ hộ từ ngày hai vợ chồng ấy mất trong vụ lật bè, tới nay đã mười ba năm. Giấy ghi rõ thửa nương ven suối, bờ cõi bốn phía giáp ruộng của ai, mương nước dẫn vào từ đoạn nào, từng mục đều có dấu của trưởng bản đời trước.
- Giấy còn nguyên đây, thầy ạ. Bản giữ hộ thì giữ cho tới khi cô ấy đủ lớn, đủ khỏe, tự tay nhận lại mới thôi việc của tôi.
Thẳm mở cuộn giấy ra xem từng mục, ông xem chậm rãi như xem một trang sổ của chính mình. Ông hỏi Sơn, trong mười ba năm giữ giấy, có bao nhiêu người từng ngỏ ý mua lại mảnh nương ấy. Sơn đếm trên đầu ngón tay: những năm đầu sau khi cha mẹ cô bé mất, có tới bốn năm hộ trong vùng hỏi mua, vì ai cũng biết thửa nương ấy đất đen, nước suối dẫn tới tận chân ruộng, trồng lúa thì lúa tốt nhất cánh đồng này. Hộ nào hỏi cũng trả giá cao, nhưng bản không bán, vì lệ của bản là đất của người chết để lại cho con thì bản chỉ giữ hộ, không ai có quyền bán thay đứa trẻ mồ côi.
- Rồi dần dần họ thôi cả, thầy ạ. Người ta hỏi một hai lần không được thì đi mua thửa khác. Chỉ còn một người cứ quay lại mãi, năm nào cũng có một lần ghé hỏi, lúc thì hỏi thẳng tôi, lúc thì nhờ người nói khéo với cô gái.
Thẳm ngẩng lên khỏi cuộn giấy, ông hỏi thẳng một câu ngắn: người ấy là ai. Sơn không trả lời ngay, ông cuốn lại cuộn giấy, buộc dây gai cẩn thận rồi mới nói, giọng ông nhỏ đi hẳn so với lúc nãy. Ông nói ông chỉ dám nói tới đây thôi: người hỏi mua dai nhất là một thầy bùa trong vùng, vẫn qua lại với bản ta trong các việc cúng lễ ma chay từ nhiều năm nay. Giá người ấy trả lần nào cũng thấp hơn giá thật của thửa nương rất nhiều, thấp tới mức nghe qua đã biết là giá của người tin chắc sớm muộn mảnh nương ấy cũng phải bán rẻ đi.
- Sao anh không nói tên người ấy ra ngay bây giờ, trước mặt tôi.
- Vì tôi chưa có chứng cứ gì trong tay, thầy ạ. Hỏi mua nương không phải tội, trả giá rẻ cũng không phải tội. Người làm nghề như ông ấy, trong vùng này nhiều nhà còn phải nhờ tới. Tôi là trưởng bản, tôi nói một cái tên ra mà không có gì đi kèm, khác nào tôi tự tay châm lửa đốt nhà người ta.
Thẳm gật đầu chậm rãi, ông nói Sơn giữ miệng như vậy là đúng phận trưởng bản, và ông cũng không tới đây để ép Sơn nói một cái tên chưa có chứng cứ. Ông chỉ cần biết một điều mà hôm nay ông đã biết được: trong tất cả những người từng để mắt tới mảnh nương ấy, có một người không bỏ cuộc suốt nhiều năm, và người ấy làm nghề thầy bùa. Ông nói ông sẽ ghi điều này vào sổ của mình ở đúng mức ấy, không thêm một chữ nào, vì sổ của ông từ đầu tháng tới giờ chỉ ghi những gì mắt thấy tay sờ được, chưa từng ghi một lời phỏng đoán nào thành sự thật.
Sơn kể thêm hai lần hỏi mua mà ông nhớ rõ nhất trong những năm gần đây. Một lần vào mùa gặt ba năm trước, người ấy ghé nhà ông lúc tối muộn, nói thửa nương để cỏ mọc thì giá phải tính theo đất hoang, rồi đưa ra một con số chưa bằng nửa giá một thửa nương xấu ở cuối cánh đồng. Lần nữa vào đầu mùa đông năm ngoái, người ấy không tới nhà ông mà nhờ một người quen nói khéo với cô gái ở quán đầu bản, rằng cô giữ đất cũng không làm nổi, bán sớm còn được giá, để lâu đất mất giá thêm. Cô gái nghe xong chỉ lắc đầu, về nhà đóng cửa ở trong nhà suốt buổi chiều hôm ấy, Sơn phải cho người sang hỏi thăm mới biết cớ sự.
- Hai lần ấy cách nhau mấy năm mà cách nói giống nhau như một, thầy ạ. Lần nào cũng là đất để hoang thì phải rẻ, người giữ đất yếu thế thì nên bán sớm. Nghe một lần thì là lời của người mua khôn ngoan, nghe tới lần thứ ba thứ tư thì tôi bắt đầu thấy nặng tai.
Thẳm hỏi Sơn đã ghi lại những lần hỏi mua ấy ở đâu chưa. Sơn lắc đầu, ông nói việc hỏi mua đất là việc làm ăn thường ngày của cả vùng, trưởng bản không có lệ ghi sổ những việc như thế, ông chỉ nhớ trong đầu vì nó lặp lại quá nhiều lần vào cùng một thửa đất. Ông nói cũng vì không có giấy tờ gì ghi lại, nên hôm nay ông càng không dám gọi tên ai, vì lời nhớ của một người dù chắc tới đâu cũng không phải là chứng cứ để buộc việc cho người khác.
Đúng lúc hai người đang nói chuyện, ngoài sân có tiếng dép lẹp kẹp và tiếng ho khan quen thuộc của người vừa đi đường xa tới. Quàng Văn Ón bước lên cầu thang nhà trưởng bản, tay xách một túi vải nhỏ đựng ít lá thuốc ông mang tới cho nhà Sơn, vì mấy hôm trước vợ trưởng bản có nhờ ông tìm hộ thứ lá chữa đau lưng. Ón chào hai người lớn tuổi trong nhà rất lễ phép, ông đặt túi thuốc xuống chiếu, hỏi han chuyện đau lưng của bà nhà đã đỡ chưa, rồi ngồi xuống mé chiếu khi Sơn mời ông ở lại uống chén nước.
Sơn rót thêm nước, câu chuyện trên chiếu đang dở dang nên không ai giấu giếm mà cũng không ai kể lại từ đầu. Ón nghe loáng thoáng nhắc tới chuyện mua bán nương ruộng ven suối, ông cười hiền hòa, góp một câu như người ngoài cuộc bàn chuyện làm ăn chung của cả vùng. Ông nói đất nương để hoang mười mấy năm là phí của trời cho, cỏ dại mọc kín bờ, mương dẫn nước bồi đất lấp dần, để thêm vài năm nữa thì thửa nương tốt cũng thành thửa nương khó làm.
- Tôi vẫn nói với bà con trong vùng thế này: ai không làm xuể đất của mình thì nên để người khác nhận làm. Người nhận có thêm đất cày, người để lại cũng được chia phần thóc gạo, hai bên đều có lợi, giữ khư khư một thửa đất bỏ cỏ mọc thì lợi cho ai đâu.
Thẳm ngồi nghe, ông không đáp ngay, ông chỉ hỏi lại một câu về chuyện làm ăn chung chung: theo ông Ón thì người nhận làm đất của người khác nên trả công và chia phần thế nào cho phải lẽ. Ón trả lời trôi chảy, ông nói người có công làm thì hưởng phần hơn là lẽ thường, người chủ đất yếu thế không cày nổi thì nhận phần kém hơn cũng là phải, đời làm nương xưa nay vẫn vậy. Ông còn nói thêm rằng con gái một thân một mình, lại thêm chuyện không hay trong bản tháng này, giữ một thửa nương lớn ở ven suối xa nhà ở cũng là điều quá sức, bản nên liệu sớm cho cô ấy một cách yên ổn.
- Ông nói thế cũng là một cách tính của người làm ăn. Chỉ có điều đất ấy không phải đất vô chủ, và cô gái ấy chưa từng ngỏ ý muốn để lại cho ai làm cả.
Sơn nói chen vào một câu như vậy, giọng ông không gay gắt, rồi ông chuyển câu chuyện sang việc khác để buổi gặp không đi xa hơn. Ông hỏi Ón về thứ lá thuốc chữa đau lưng dùng thế nào, sắc mấy lần nước, uống vào lúc nào trong ngày. Ón dặn dò cặn kẽ từng mục, nói xong ông đứng dậy xin phép về, vì chiều nay ông còn phải sang bản bên làm một lễ cúng cho nhà có người ốm lâu ngày chưa khỏi. Ông chào hai người rồi xuống cầu thang, tiếng dép của ông xa dần trên lối đi giữa bản như mọi người dân qua lại nhà trưởng bản mỗi ngày.
Ón đi rồi, Thẳm ngồi lại thêm một lúc, ông mở sổ ra ghi mấy dòng ngắn ngay trước mặt Sơn. Ông ghi: ngày 13/01/2027, giấy nương của cha mẹ Sên còn nguyên trong hòm gỗ nhà trưởng bản. Người hỏi mua dai nhất nhiều năm là một thầy bùa trong vùng, trả giá thấp hơn giá thật rất nhiều, trưởng bản chưa gọi tên vì chưa có chứng cứ. Ông đọc lại cho Sơn nghe, hỏi trưởng bản có thấy dòng nào ghi quá sự thật hai người vừa nói với nhau không. Sơn nghe hết, ông lắc đầu, nói ghi đúng tới đó là hết mức của buổi hôm nay rồi, thêm một chữ nữa là thành tội cho người ta.
- Thầy ghi sổ thế nào thì tôi giữ miệng thế ấy. Việc của bản lúc này là giữ người, giữ trật tự, chờ dấu vết tự nó nói ra điều nó phải nói.
Thẳm gập sổ lại, ông nói ông đồng ý với cách của Sơn, rồi ông đứng dậy ra về khi nắng trưa đã lên tới mái nhà trưởng bản. Trên đường về nhà mình, nơi hai mẹ con Inh đang nằm trong buồng trong, ông đi chậm lại ở đoạn lối đi ngang qua đầu mảnh nương ven suối. Thửa nương nằm im dưới lớp sương chưa tan hết, cỏ dại phủ kín bờ như lời người khách vừa nói trên chiếu nhà trưởng bản. Ông đứng nhìn nó một lúc lâu. Nó giống một trang sổ nữa của vụ việc này, một trang mà ông chưa đọc được chữ nào rõ ràng.