MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 43: Nồi Nước Thuốc Lá Rừng
Chiều 16/01/2027, lúc 17:30, bếp nhà Thẳm đỏ lửa sớm hơn thường lệ. Trên tấm phên tre đặt cạnh bếp là một rổ lá rừng còn ướt sương, thứ lá bản dài. Mặt…
Nội dung chương
Chiều 16/01/2027, lúc 17:30, bếp nhà Thẳm đỏ lửa sớm hơn thường lệ. Trên tấm phên tre đặt cạnh bếp là một rổ lá rừng còn ướt sương, thứ lá bản dài. Mặt lá xanh sẫm, gân lá nổi rõ, là lá đắng hái trên núi sau bản mà Thẳm và bà Mùi đã cắt từ lúc tinh mơ, khi sương trên mặt lá chưa kịp tan. Hai người già đã đi trong sương dày từ lúc gà chưa gáy hết lượt đầu, cắt từng nắm lá ở đúng khoảnh rừng sau bản mà các đời thầy cúng trong vùng vẫn hái. Chỉ lấy lá bánh tẻ không sâu không úa, được một rổ đầy thì quay xuống ngay, không hái thêm thứ lá nào khác dù dọc đường về có bao nhiêu thứ lá thuốc quen mắt mọc ven lối.
Sơn tới nhà thầy khi nắng vừa khuất sau rặng núi phía tây, ông gánh theo hai thùng nước suối lấy ở đầu nguồn trên cao, nơi dòng suối mới ra khỏi khe đá chưa chảy qua một bãi bồi nào. Ông đặt hai thùng nước xuống sân, nói ông đã tự tay múc ở đoạn nguồn nhất theo lời dặn của thầy từ hôm qua, thùng đậy kín bằng lá tươi suốt đường gánh về, không để một giọt nước nào khác lẫn vào. Thẳm ra sân kiểm tra từng thùng, ông nhúng tay vào nước, đưa lên ngửi, rồi gật đầu bảo bà Mùi trong bếp rằng nước này dùng được, nước đầu nguồn phải trong và lạnh tới mức tê đầu ngón tay như thế này mới đúng lệ của nồi thuốc.
Chiếc nồi đất dùng nấu thuốc đã được bà Mùi rửa từ buổi trưa bằng tro bếp và nước lã, úp khô trên miệng bếp cho tới tận giờ. Bà nói nồi này là nồi đất cũ của nhà thầy, chỉ nấu thuốc và nấu cháo, chưa từng nấu một thứ mặn nào, miệng nồi không sứt, đáy nồi không ám khói dầu mỡ. Thẳm tự tay đặt nồi lên bếp, ông đổ nước suối đầu nguồn vào nồi trước, chừng hơn nửa nồi, rồi hai người già cùng nhau rửa lá. Từng nắm lá đắng được rửa qua đúng một lần bằng chính nước suối trong thùng thứ hai, vẩy nhẹ cho ráo rồi thả vào nồi nước. Không một thứ gì khác được cho thêm vào nồi: không muối, không gừng, không một lá thơm nào để át mùi đắng, vì lệ của thứ nước thuốc này từ xưa chỉ có hai vị, lá đắng của núi sau bản và nước của đầu nguồn suối.
Trước khi lá được thả vào nồi, Thẳm còn làm một việc chậm rãi như mọi việc ông làm trong tháng này. Ông trải từng nắm lá ra phên, tự tay nhặt bỏ những lá dập nát trong lúc gùi từ núi xuống, những lá có đốm lạ không rõ nguồn gốc, và cả mấy cọng lá khác lẫn vào rổ trong lúc hái vội giữa sương dày. Bà Mùi ngồi bên cạnh nhặt cùng ông, bà nói người không biết việc nhìn vào sẽ bảo hai ông bà già này kỹ tính quá mức cho một nồi nước, nhưng bà hiểu vì sao phải kỹ. Thứ nước này sắp đi vào miệng một con người để trục ra thứ đã ở trong người nó mười chín năm, một cọng lá lạ lẫn vào cũng đủ làm hỏng cả lệ và cả lòng tin của cô gái vào đêm nay. Nhặt xong, số lá còn lại vừa đúng một rổ lưng, không thừa không thiếu so với lệ truyền lại.
Lửa được nhóm nhỏ và đều. Bà Mùi ngồi ở phía giữ lửa, bà cho từng thanh củi khô nhỏ vào bếp, mắt bà không rời mặt nước trong nồi. Bà nói nấu thứ nước này khó nhất là ở lửa: lửa to quá thì nước sôi trào, tinh lá bốc hơi mất trước khi ngấm xuống nước. Lửa nhỏ quá thì lá chỉ ngâm như ngâm nước lã, tới nửa đêm cũng không ra được thứ nước đủ sức làm việc. Thẳm ngồi phía bên kia bếp, ông thỉnh thoảng lại ghé sát miệng nồi ngửi hơi bốc lên. Hơi đầu tiên còn ngai ngái mùi lá tươi bị dập, rồi dần dần mùi ấy chìm xuống, thay vào là một mùi đắng gắt và sạch, thứ mùi làm người ngồi gần phải nheo mắt lại vì nó xộc thẳng lên sống mũi. Nước trong nồi ngả dần từ trong sang vàng nhạt, rồi vàng sẫm như màu nước chè đặc để lâu ngày.
Sên tới nhà thầy khi nồi thuốc vừa ngả màu. Cô đi cùng Sơn từ cuối bản lên, tay ôm một bọc quần áo nhỏ, vì tối nay sau khi nghe dặn dò cô sẽ về thẳng nhà mình ngủ như một đêm thường, còn bọc áo này là để sáng mai cô thay sau một đêm dài. Cô gái ngồi xuống mé bếp, hai tay đặt trên gối, mắt cô nhìn nồi thuốc đang bốc hơi một lúc lâu không chớp. Thẳm chờ cho cô ngồi yên hẳn rồi ông mới nói, ông nói từng việc một như cách ông vẫn nói khi dặn người nhà có việc lớn.
- Việc thứ nhất cháu cần biết cho rõ, trước khi đêm nay bắt đầu. Buổi chiều nay ở nhà trưởng bản, bản đã đối chiếu xong. Người cấy thứ không sạch vào người cháu từ đêm cháu lọt lòng, qua bọc lá tắm đầu mà bà Mùi đây đã giữ suốt mười chín năm, là Quàng Văn Ón. Hắn đang ở lại nhà trưởng bản, có người canh giữ, chờ bản xử lý theo lệ. Cháu không nợ hắn một lời nào, và cháu cũng không phải sợ hắn nữa. Việc thứ hai là nồi nước trên bếp này. Đây là nước thuốc lá rừng theo lệ cũ, nấu để giải thứ bùa đã cấy trong người cháu. Đêm nay cháu về nhà mình, ngủ một giấc như mọi đêm. Cửa buồng cháu cài then như thường. Dù cháu nghe thấy tiếng động gì ngoài hiên, cháu cũng không mở cửa, không gọi ai, không bước ra khỏi buồng. Không một người nào của bản sẽ bước vào nhà cháu đêm nay, kể cả tôi. Việc của chúng tôi ở ngoài đầu hồi, việc của cháu là ngủ yên trong buồng của mình.
Sên nghe hết, cô quay sang nhìn bà Mùi. Bà đỡ nắm lấy tay cô gái, bàn tay già nua đầy vết chai của mười chín năm đỡ đẻ nắm chặt bàn tay gầy của đứa bé bà đã đón ra đời. Bà nói bà là người đã cầm bọc lá ấy tắm cho nó trong đêm đầu tiên của đời nó, bà không biết trong lá có gì, cái không biết ấy bà mang trong lòng mười chín năm như mang một món nợ. Tối nay bà ngồi giữ lửa cho nồi thuốc này từ đầu tới cuối, để món nợ ấy được trả bằng chính tay bà, và bà xin cô gái cho bà được làm việc ấy tới nơi tới chốn. Sên khóc không thành tiếng, nước mắt cô rơi xuống mu bàn tay bà đỡ. Cô nói cô chưa từng giận bà một ngày nào, vì người tắm cho đứa trẻ sơ sinh không có lỗi gì trong việc người khác đã bỏ vào bọc lá trước khi nó tới tay bà.
- Vậy đêm nay cháu nghe lời thầy. Cháu về nhà ngủ như thường. Cháu chỉ xin thầy một điều: nếu việc đêm nay không xuôi, thầy cũng đừng giấu cháu. Sáng mai thầy nói thật với cháu như thầy đã nói thật với cháu chiều nay.
Thẳm gật đầu, ông nói ông hứa đúng điều ấy, vì ông đã hứa y như vậy với cả bản ở sân họp trưa nay: kết quả của đêm ra sao, ông sẽ nói đúng sự thật của nó, không thêm một lời trấn an rỗng nào. Ông nói thêm một điều để cô gái yên lòng theo cách của người già: thứ trong người cô đã yếu đi nhiều sau những đêm liền không hút được gì tử tế vì bản canh chuồng và giữ nhà sản phụ. Và nồi thuốc này nấu ra không phải để đánh nhau với nó, mà để trục nó ra khỏi người cô theo đúng lệ giải bùa của người Thái. Cô nghe, cô gật đầu, rồi cô đứng dậy tự rót cho mình một bát nước lã uống cạn, như người sắp đi một quãng đường xa mà tự chuẩn bị cho mình một hơi sức cuối.
Sơn ghi vào biên bản của buổi chiều một trang ngắn: nước thuốc lá rừng đã được chuẩn bị đúng lệ tại bếp nhà thầy cúng, thành phần chỉ gồm lá đắng hái trên núi sau bản lúc sương chưa tan và nước suối đầu nguồn, nấu trong nồi đất. Bà Mùi là người giữ lửa, cô Sên đã nghe dặn dò và đồng ý để bản làm việc giải bùa trong đêm nay. Ông đọc lại trang biên bản cho ba người cùng nghe, Sên điểm chỉ vào cuối trang bằng ngón tay của chính mình, nét điểm chỉ của cô rõ và dứt khoát, không run một chút nào. Ghi xong, Sơn đưa cô gái về nhà cuối bản trước khi trời tối hẳn, theo đúng phận sự trưởng bản đưa người về tận cửa nhà trong một buổi chiều mà cả bản đang nhìn về cuối bản.
Nồi thuốc được nhấc xuống khỏi bếp khi nước đã sẫm màu và mùi đắng lên tới mức người ngồi xa hai sải tay vẫn ngửi thấy rõ. Thẳm để nồi nguội bớt tự nhiên trên nền đất cạnh bếp, ông không nhúng nước lã cho nguội nhanh, ông nói thứ nước này phải nguội bằng hơi đất và gió chiều mới giữ được tính của nó. Bà Mùi lấy một tấm lá tươi sạch phủ lên miệng nồi, buộc lại bằng sợi lạt mảnh, rồi bà ngồi lại bên nồi thêm một lúc như người canh một thứ gì đang ngủ. Bà nói với Thẳm rằng tối nay khi nồi thuốc được khiêng sang đầu hồi nhà con bé, bà sẽ ở lại nhà thầy này giữ bếp và chờ tin, vì phần việc của bà trong đêm nay đã nằm cả trong nồi nước này rồi.
Trời tối hẳn khi Thẳm bước ra hiên nhà mình nhìn về phía cuối bản. Đèn dầu trong các nhà dân đã lần lượt tắt sớm hơn lệ thường, cả bản đang thực hiện lời hứa đóng cửa của buổi họp trưa. Ở cuối bản, nhà sàn của cô gái mồ côi sáng một ngọn đèn nhỏ trong buồng rồi cũng tắt. Thẳm quay vào nhà. Ông kiểm tra lại lần cuối ba cuộn dây mây gai bện chỉ ngũ sắc mới và thúng tro nếp khô đã để sẵn ở góc hiên từ buổi chiều. Rồi ông ngồi xuống bên nồi thuốc còn âm ấm, chờ giờ lên đường sang đầu hồi.