MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 10: Xích cưa đứt phăng
Sáng ngày 25 tháng Tư, ngày khởi công đoạn đường qua đầu làng Xuân Đào, trời trong và nắng sớm lên nhanh. Đội thi công có mặt ở gốc cây gạo từ sáu giờ…
Nội dung chương
Sáng ngày 25 tháng Tư, ngày khởi công đoạn đường qua đầu làng Xuân Đào, trời trong và nắng sớm lên nhanh. Đội thi công có mặt ở gốc cây gạo từ sáu giờ như lệnh của Kiên. Hai máy xúc đỗ ở mép đường, dàn giáo và dây thừng kéo cây được chuẩn bị sẵn. Bình cứu hỏa và thùng cát đặt gần kho dầu được mang ra để ở bìa bãi theo quy trình an toàn mà Đức cẩn thận dặn đi dặn lại từ tối hôm trước. Dân làng đứng xem ở xa, bên kia con đường đất và ở sân đình, không ai tới gần hiện trường, không ai hô hào hay cản trở, chỉ đứng lặng thành từng nhóm nhỏ.
Nguyễn Hoàng Nam đứng ở vị trí giám sát, tay cầm biên bản khởi công chưa ký, lòng nặng trĩu vì những điều anh biết mà không nói ra suốt hai ngày qua. Anh nhìn cây gạo đứng sừng sững trong nắng sớm, tán hoa đỏ rực như chưa từng có chuyện gì xảy ra, thân cây đầy gai, chu vi hơn năm mét, rễ ôm chặt mặt đất. Anh nghĩ tới khúc xương ống mục dưới rãnh đào cách gốc mười lăm mét, tới mảnh vải xám tro trong ba lô của mình, tới mười hai thẻ bài gỗ trong nhà cụ Duệ. Anh mở miệng định nói gì đó với Đức đang đứng bên cạnh, nhưng đúng lúc ấy Kiên đã bước ra giữa hiện trường, giọng to rõ cho cả đại diện chủ đầu tư vừa tới cũng nghe thấy.
- Hôm nay khởi công chính thức. Việc đầu tiên là xử lý cây gạo theo bản vẽ gốc để lấy mặt bằng. Anh em làm gọn, làm nhanh, an toàn là trên hết. Tú đâu, nổ máy đi.
Nguyễn Văn Tú bước vào vị trí. Anh mặc đồ bảo hộ, đeo găng tay, kính bảo hộ đẩy lên trán, tay cầm chiếc cưa xích công nghiệp đã được kiểm tra dầu và xích từ tối hôm trước. Tú là tay cưa chính của đội, đã đốn không biết bao nhiêu cây ở các công trường khác, động tác rất thành thạo. Anh kéo dây khởi động, máy cưa nổ giòn, tiếng máy gầm lên át cả tiếng nói chuyện của công nhân và tiếng chim buổi sáng. Mùi xăng và dầu máy lan ra trong không khí nắng sớm.
Tú tiến vào thân cây từ phía hướng ra đường, chọn một vị trí ngang thắt lưng, hạ lưỡi cưa xuống theo góc đã quen. Đức đứng cách vài mét, tay giơ lên ra hiệu cho công nhân giữ dây thừng cố định phía trên. Dân làng ở xa cùng lúc im bặt. Nam nín thở nhìn lưỡi cưa tiến gần tới lớp vỏ xù xì đầy gai của cây gạo, trong đầu chỉ còn một ý nghĩ duy nhất là mọi việc đã đi quá xa để dừng lại bằng một câu nói muộn màng của anh.
Lưỡi cưa vừa chạm vào vỏ cây thì chuyện xảy ra.
Không có dấu hiệu báo trước. Không có tiếng rít kéo dài của xích trượt, không có tia lửa, không có khói. Xích cưa đứt phăng trong tích tắc, một tiếng tách khô và sắc vang lên, át cả tiếng máy đang gầm. Đoạn xích đứt văng ngược về phía Tú với tốc độ rất nhanh, quật qua tay phải của anh đang cầm tay nắm trước. Tú hét lên, buông máy cưa, lùi lại mấy bước, tay phải ôm chặt lấy cổ tay còn lại, máu rỉ qua kẽ ngón tay. Cùng lúc ấy, dầu máy trong bình chứa của chiếc cưa bắn tung ra ngoài như bị một sức ép vô hình hất mạnh, văng lên mặt đất cạnh gốc cây và bốc cháy ngùn ngụt. Ngọn lửa không lớn về chiều cao nhưng lan nhanh trên vệt dầu loang, khói đen bốc lên cuộn vào tán cây, mùi khét của dầu cháy và vỏ cây ẩm quyện lại làm những người đứng gần đều phải lùi ra ho sặc sụa.
Hiện trường rối loạn trong vài phút. Đức hét to ra lệnh dập lửa, công nhân xách thùng cát và bình cứu hỏa xông vào, cát hất lên vệt dầu cháy kêu xèo xèo, bọt cứu hỏa phủ trắng một góc gốc cây. Hậu và một công nhân khác đỡ Tú đang ngồi bệt xuống đất, mặt tái mét, tay phải được quấn tạm bằng một chiếc khăn sạch. Đức kiểm tra nhanh vết thương, thấy xích sượt qua tạo một đường rách dài ở mu bàn tay và cổ tay phải, máu chảy nhiều nhưng không đứt gân lớn. Ông ra lệnh đưa Tú lên trạm xá xã ngay bằng xe máy của đội, Hậu đi cùng để giữ tay cho Tú.
Nam lao tới phụ dập lửa, tay áo dính đầy cát và bọt trắng. Khi ngọn lửa tắt hẳn, chỉ còn lại một vệt đất cháy đen cạnh gốc cây và chiếc cưa xích nằm chỏng chơ trên mặt đất, thân máy còn nóng. Đoạn xích đứt văng ra xa vài mét, mắt xích cong lại một cách kỳ lạ như bị kéo giãn quá mức trong cùng một lúc. Tú đã được đưa đi, tiếng xe máy xa dần về phía xã.
Dân làng đứng xem ở xa không ai nói một lời. Không reo hò, không bàn tán to, không một tiếng thở phào nghe rõ. Họ chỉ lặng lẽ tản ra từng người một, quay về nhà, về ruộng, như thể điều vừa xảy ra là điều họ đã chờ đợi từ trước và không cần phải bình luận thêm. Sự im lặng ấy làm Kiên, đang đứng giữa hiện trường với khuôn mặt cắt không còn giọt máu, càng thêm lúng túng. Trước mặt đại diện chủ đầu tư đang có mặt ở hiện trường để dự lễ khởi công, Kiên cố giữ giọng bình tĩnh, chỉ vào chiếc cưa gãy và vệt dầu cháy, tuyên bố to và rõ.
- Đây là sự cố thiết bị cũ, xích đã mòn mà bộ phận kiểm tra không phát hiện ra. Không liên quan gì tới chuyện khác. Đội sẽ thay cưa mới ngay hôm nay, và cây này chậm nhất ngày mai sẽ phải đổ. Tiến độ không thay đổi.
Đại diện chủ đầu tư gật đầu ghi chép, không bình luận thêm. Đức đứng bên cạnh Kiên, không nói gì, ánh mắt nhìn xuống vệt đất cháy đen rồi nhìn sang Nam. Hai người chạm mắt nhau một giây, trong ánh mắt ấy có đủ mọi điều không nói thành lời của hai ngày qua: khúc xương, mảnh vải, lệnh lấp giấu, sự im lặng chung. Đức quay đi trước, ra lệnh cho công nhân thu dọn hiện trường, kiểm tra lại toàn bộ thiết bị, tạm dừng mọi công việc liên quan tới thân cây trong buổi sáng hôm nay để chờ báo cáo sự cố.
Buổi trưa, tin từ trạm xá xã báo về: Tú được khâu năm mũi ở tay phải, vết thương sạch, không tổn thương gân, cần nghỉ ngơi và thay băng hằng ngày, kiêng dùng tay phải làm việc nặng trong ít hôm. Công nhân trong lán nghe tin, người thì thở phào vì Tú không sao nặng, người thì bắt đầu thì thầm với nhau về chuyện xích cưa đứt không một dấu hiệu. Về dầu máy tự bốc cháy, về hàng hoa xếp ngay ngắn và những bóng trắng mà Hậu đã thấy. Kiên nghe được mấy câu thì thầm ấy thì quát lớn, cấm bàn tán mê tín trong giờ làm việc, nhưng giọng ông đã không còn sự vững vàng như buổi sáng nữa.
Sau sự cố, Đức cho kiểm tra lại toàn bộ chiếc cưa xích bị đứt trước mặt Nam và một thợ máy của đội. Thợ máy lật đi lật lại đoạn xích đứt, xem từng mắt xích, xem thanh lam, xem nhông kéo, rồi lắc đầu bảo xích này tuy đã dùng qua nhiều công trình nhưng chưa tới mức mòn để đứt phăng ngay khi vừa chạm vỏ cây như thế. Dầu máy cũng không có lý do gì để bắn tung và bốc cháy đồng loạt nếu bình chứa và ống dẫn vẫn nguyên vẹn, mà chúng vẫn nguyên vẹn thật, chỉ có nắp bình bị bật ra như bị một lực từ bên trong đẩy mạnh. Thợ máy nói tới đó thì im bặt, không kết luận thêm, chỉ đề nghị thay toàn bộ cưa mới và báo cáo sự cố theo mẫu chung là lỗi thiết bị trong quá trình vận hành. Đức gật đầu cho làm báo cáo theo hướng ấy, vì đó là cách duy nhất để hồ sơ sự cố được chủ đầu tư chấp nhận mà không kéo theo một cuộc điều tra dài dòng về những nguyên nhân không ai dám viết thành văn bản. Nam đứng nghe toàn bộ cuộc trao đổi, ký vào biên bản kiểm tra với tư cách giám sát, và một lần nữa cảm nhận rõ sự im lặng tập thể đang bao quanh gốc cây này: từ dân làng, từ đội thi công, từ chính anh. Mọi người đều chọn một cách nói an toàn nhất để mô tả những điều mà trong lòng ai cũng biết là không bình thường.
Buổi chiều, Hậu mang băng gạc và thuốc từ trạm xá về, kể rằng Tú đã tỉnh táo, còn đùa được với y tá. Nhưng khi nghe hỏi tay phải bao giờ cầm cưa lại được thì Tú im lặng một lúc lâu rồi bảo có lẽ anh sẽ xin Đức cho chuyển sang việc khác một thời gian. Lái máy xúc hoặc phụ hồ cũng được, miễn là không phải cầm cưa vào thân cây gạo ấy nữa. Hậu kể lại câu nói ấy với giọng rất nhỏ, như sợ Kiên nghe thấy sẽ mắng Tú yếu bóng vía. Nam nghe xong, nhìn ra phía gốc cây đang đứng lặng trong nắng chiều, tán hoa đỏ vẫn rực, vệt nhựa ở chỗ xước vẫn còn ươn ướt. Anh nghĩ tới lời tuyên bố của Kiên rằng ngày mai cây sẽ phải đổ, nghĩ tới bàn tay khâu năm mũi của Tú, nghĩ tới khúc xương dưới rãnh đào và mười hai thẻ bài gỗ trong nhà cụ Duệ. Và lần đầu tiên kể từ khi về làng, anh tự hỏi một cách nghiêm túc rằng liệu mình có còn tiếp tục im lặng được nữa hay không, và nếu không, thì anh sẽ phải trả cái giá nào cho việc lên tiếng muộn màng của mình.
Khi mọi người đã rút hết khỏi hiện trường, Nam quay lại gốc cây một mình để kiểm tra biên bản thiệt hại thiết bị. Anh đi chậm quanh gốc, nhìn vệt đất cháy đã nguội, nhìn đống cát và bọt cứu hỏa còn sót lại, rồi dừng lại ở phía thân cây nơi lưỡi cưa vừa chạm vào lúc sáng.
Ở chỗ ấy, vỏ cây chỉ xước một vệt nông, dài chưa đầy một gang tay, không sâu, không đáng kể so với chu vi thân cây hơn năm mét. Từ vệt xước ấy, nhựa đỏ đang rỉ ra chậm rãi, từng giọt đặc quánh, chảy xuống theo rãnh vỏ rồi đọng lại, không khô đi dù nắng trưa đang đổ thẳng xuống. Nam đứng rất gần, nhìn vệt nhựa đỏ ấy một lúc lâu, cảm thấy nó không giống một phản ứng sinh học bình thường của cây, mà giống như một vết thương biết suy nghĩ, biết chờ đợi. Biết ghi nhớ kẻ đã chạm vào mình và người đã đứng im nhìn kẻ ấy chạm vào. Anh đưa tay lên định chạm vào vệt xước rồi lại hạ tay xuống, quay người bước ra khỏi bóng tán cây, trong đầu chỉ còn một câu hỏi duy nhất. Ngày mai, khi Kiên tuyên bố sẽ tự mình xử lý cây này, điều gì sẽ xảy ra nếu anh vẫn tiếp tục im lặng như hôm nay.