MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 11: Máy mới và lời thề của cai thầu
Chiều ngày 25 tháng Tư, nắng vẫn còn gắt trên đoạn đường đầu làng Xuân Đào, nhưng không khí ở lán trại đã đổi hẳn so với buổi sáng. Buổi sáng là tiếng…
Nội dung chương
Chiều ngày 25 tháng Tư, nắng vẫn còn gắt trên đoạn đường đầu làng Xuân Đào, nhưng không khí ở lán trại đã đổi hẳn so với buổi sáng. Buổi sáng là tiếng máy, tiếng người hô nhau và tiếng xích cưa rít lên rồi đứt phăng. Buổi chiều chỉ còn mùi dầu cháy khét lẹt chưa tan, mùi cát ướt người ta vừa hắt lên để dập lửa. Và sự im lặng nặng nề của một đội thi công vừa tận mắt thấy đồng đội của mình được khiêng đi trạm xá với bàn tay quấn đầy gạc thấm máu.
Nguyễn Hoàng Nam đứng ở mép sân lán, nhìn Phạm Văn Đức chỉ huy mấy công nhân thu dọn hiện trường quanh gốc cây gạo. Không ai dám lại gần thân cây quá vài bước. Bình cứu hỏa nằm lăn lóc bên vệ cỏ. Vệt dầu cháy đen mặt đất thành một mảng loang lổ, ở giữa mảng đen ấy, vài bông hoa gạo đỏ tươi rơi xuống, nổi bật đến nhức mắt. Nam cúi xuống nhặt một bông lên rồi lại đặt xuống. Bông hoa vẫn nặng và ướt như hôm trước, dù nắng đã phơi mặt đường đến nứt cả những vũng đất sét.
Khoảng ba giờ chiều, một chiếc xe tải nhỏ từ phía thị trấn chạy vào, thùng xe chở theo một máy cưa xích mới tinh còn nguyên thùng xốp và một dàn rìu máy xếp ngay ngắn. Trần Văn Kiên bước xuống trước, mặt còn tái, nhưng bước chân cố tình dứt khoát. Ông cho người khiêng máy xuống sân, tự tay xé lớp nilon bọc, kiểm tra bình dầu, kéo thử dây giật hai lần cho máy nổ giòn, rồi tắt đi. Ông làm từng việc chậm rãi trước mặt toàn đội, như muốn dùng sự thành thạo ấy để xóa đi buổi sáng.
- Máy cũ dùng mấy năm rồi, xích mòn mà không ai báo. Sáng nay là lỗi thiết bị, không phải lỗi người, càng không phải chuyện ma quỷ gì hết.
Ông nói lớn, mắt quét một vòng qua những khuôn mặt đang cúi xuống. Không ai đáp. Lê Văn Hậu đứng ở cuối hàng, tay nắm chặt quai mũ bảo hộ, mắt cứ liếc về phía gốc cây. Vũ Văn Bộ khoanh tay, khẽ lắc đầu nhưng cũng không nói. Đức đứng bên cạnh Kiên, mặt không biểu lộ gì, chỉ khi Kiên quay đi, ông mới nhìn Nam một cái rất nhanh, cái nhìn của người biết trong sân này có những điều không thể nói bằng giọng lớn.
Kiên chưa nói hết thì điện thoại trong túi áo ông rung lên. Ông liếc màn hình, sắc mặt đổi hẳn, giọng hạ xuống khi bắt máy. Nam đứng đủ gần để nghe được phần của ông, và qua những câu đáp rời rạc, anh đoán được đầu dây bên kia là người của Ban quản lý dự án huyện. Những chữ hạn nghiệm thu, ba mươi tháng Sáu, phạt chậm tiến độ, cứ lặp đi lặp lại. Kiên đi đi lại lại trên sân, một tay cầm điện thoại, một tay xoa gáy, mồ hôi rịn ra dù gió từ bến Đò Ngang thổi lên mát rượi.
- Dạ, tôi hiểu. Sự cố nhỏ thôi, anh yên tâm. Trong tuần này tôi xử lý xong gốc cây, lấy lại mặt bằng, không để dồn việc sang tháng Năm đâu.
Ông nói câu ấy hai lần, lần thứ hai còn chắc hơn lần thứ nhất, như nói cho chính mình nghe. Khi cúp máy, ông đứng yên một lúc, nhìn thẳng về phía cây gạo. Tán cây trút lá đứng sừng sững trong nắng chiều, hoa đỏ kín cành, không một chiếc lá nào che bớt cái màu đỏ ấy. Ông nói với Đức, nhưng đủ lớn để cả sân nghe thấy.
- Mai tính tiếp. Cây này không thể giữ cả dự án lại được. Ai sợ thì nghỉ, tôi thuê người khác. Còn ai ở lại thì mai có mặt từ sớm.
Nam nghe câu ấy mà nhớ tới lời dặn của Đức sáng nay, nhớ tới bàn tay Tú quấn gạc và vệt nhựa đỏ rỉ ra từ chỗ lưỡi cưa chạm vào vỏ cây. Anh muốn mở miệng nói điều cần nói về cái rãnh đào hôm 23, về khúc xương và mảnh vải anh đang giữ trong túi áo ở phòng trọ, nhưng cổ họng anh khô lại. Anh đã im lặng một lần vào hôm qua. Sự im lặng ấy giờ như một thói quen xấu, cứ đến lúc cần nói thì nó lại kéo anh đứng yên.
Đức cho đội giải tán sớm. Mấy công nhân lặng lẽ về lán, không ai tắm giặt ồn ào như mọi hôm. Kiên ở lại kiểm tra dàn rìu máy thêm một lượt, thử độ sắc của từng lưỡi rìu bằng ngón tay cái, rồi mới lên xe về thị trấn. Trước khi đi, ông dặn Đức sáng mai mang đủ người ra gốc cây, không cần máy cưa cũng được, người làm nghề lâu năm không thiếu cách xử lý một gốc cây.
Chập tối, Nam ghé trạm xá xã. Trạm xá nằm ở cuối con đường đất sau ủy ban, tường quét vôi đã ngả vàng, sân trồng mấy cây bạch đàn gầy. Tú nằm ở giường trong cùng của phòng lưu bệnh, tay phải đặt trên một chiếc gối nhỏ, gạc trắng quấn kín đến tận cổ tay, chỉ còn đầu ngón tay thò ra đã tím lại vì máu lưu thông kém. Thấy Nam vào, anh cố ngồi dậy, rồi lại nằm xuống vì choáng.
- Anh Nam, anh đừng áy náy. Việc của em là cầm cưa, xui thì chịu thôi.
Nam kéo chiếc ghế nhựa ngồi xuống bên giường, hỏi y tá trực về vết thương. Y tá nói vết sượt không sâu vào gân, khâu năm mũi, cần nghỉ khoảng mười ngày, thay băng hằng ngày và tránh nhiễm trùng. Tú nghe xong thì cười gượng, bảo mười ngày nằm không thì tiền công tính sao, nhà còn mẹ già trông vào đợt ứng lương này. Nỗi lo của anh rất cụ thể, rất đời, khiến Nam càng thấy khó xử trước những điều không cụ thể đang treo trên đầu làng này.
Hậu lúc ấy cũng có mặt, tay cầm phích nước vừa rót cho Tú. Hậu kể buổi chiều ở lán ai cũng bàn tán, người bảo xích cưa cũ thật, người bảo không cũ đến mức đứt phăng như thế. Tú nghe một lúc rồi hạ giọng, nhìn ra cửa sổ đã tối dần.
- Lúc xích đứt, em nghe rõ một tiếng rắc. Không phải tiếng máy đâu. Tiếng ấy phát ra từ trong thân cây, trước khi xích văng. Như có ai ở trong ruột cây bẻ một cành khô vậy. Em cầm cưa bao nhiêu năm, tiếng máy hỏng em phân biệt được.
Nam nhìn anh rất lâu. Tú không phải người hay bịa chuyện. Anh là thợ chính, quen máy móc, và chính anh là người bị thương. Nếu anh nói tiếng rắc ấy đến từ trong thân cây trước cả khi xích đứt, thì thứ tự sự việc buổi sáng đã khác hẳn với cách Kiên đang cố kể cho huyện nghe. Nam hỏi lại cho chắc, Tú gật đầu, mắt vẫn nhìn ra ngoài sân tối.
- Em nói với anh Đức rồi. Anh ấy bảo cứ dưỡng thương, đừng kể ra ngoài, kẻo đội lại hoang mang.
Rời trạm xá khi trời đã tối hẳn, Nam đi bộ về phía đầu làng. Con đường vắng, hai bên là ruộng và những rặng tre xào xạc. Từ xa, tán cây gạo hiện ra đen đặc trên nền trời còn vương chút sáng cuối cùng ở phía bến đò. Anh đi chậm lại khi tới gần gốc cây, và anh thấy một bóng người chống gậy đang đứng lặng dưới tán cây.
Là cụ Nguyễn Văn Duệ. Cụ đứng trước bát hương đá ở phía gốc hướng ra sông, ba nén hương vừa thắp còn đỏ lửa, khói hương bay thẳng lên trong gió nhẹ rồi mới tản ra. Cụ đứng rất lâu, lưng còng, đầu hơi cúi, không khấn thành tiếng. Nam dừng lại ở vệ đường, cách cụ một khoảng, không dám bước tới. Anh biết cụ đã thấy anh, vì người già trong làng nghe tiếng chân rất thính, nhưng cụ không quay lại ngay.
Xung quanh gốc cây, vài người làng đứng rải rác ở xa, người ở cổng nhà, người ở đầu ngõ, ai cũng nhìn về phía cụ và cây gạo, không ai nói chuyện. Hoa gạo thỉnh thoảng rơi xuống, bộp một tiếng trong bóng tối, nghe rõ đến mức Nam giật mình mỗi lần. Mùi hương thắp quyện với mùi nhựa cây ngai ngái và mùi sông nước từ bến đò đưa lên. Tạo thành một thứ mùi rất riêng của những buổi tối tháng Ba ở làng này, thứ mùi mà sau này mỗi lần nhớ lại, Nam đều thấy sống lưng mình lạnh đi.
Nam đứng đó và nghĩ về mảnh vải mục trong túi áo. Anh đã giữ nó hai ngày. Anh đã im lặng trước Đức, trước cấp trên, trước cả chính mình khi tự nhủ rằng thêm mấy hôm cũng không sao. Giờ đứng trước cụ Duệ, người duy nhất trong làng có lẽ biết rõ dưới gốc cây này có gì, anh thấy lời nói của mình càng khó bật ra. Anh sợ nếu nói, cụ sẽ nhìn anh như nhìn một kẻ đã tiếp tay lấp lại nấm mồ của người làng. Anh cũng sợ nếu không nói, ngày mai sẽ có thêm một người nữa phải vào trạm xá.
Cụ Duệ rút một nén hương cháy dở cắm lại cho ngay ngắn, rồi chậm rãi chống gậy quay ra. Cụ nhìn thẳng về phía Nam đang đứng trong bóng tối vệ đường, như thể cụ đã biết anh đứng đó từ đầu. Cụ không gọi anh lại gần, cũng không trách móc gì. Cụ chỉ nói một câu, giọng già nhưng rõ từng chữ, vang vừa đủ qua khoảng đất trống dưới tán cây.
- Mai ai động vào cây, cậu nhớ đứng xa ra.
Nói xong, cụ chống gậy đi vào ngõ tối, tiếng gậy gõ xuống mặt đường đất đều đều, nhỏ dần. Nam đứng lại một mình dưới tán cây thêm một lúc lâu. Ba nén hương ở bát hương đá cháy đỏ trong đêm, và trên cao, những bông hoa gạo vẫn thỉnh thoảng rời cành, rơi qua bóng tối xuống mặt đất, bộp, bộp, như một lời nhắc mà anh không tài nào giả vờ không nghe thấy được nữa.