MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 9: Im lặng theo lệnh tiến độ
Sáng ngày 24 tháng Tư, Nam tới lán trại sớm hơn mọi ngày, khi công nhân còn đang ăn sáng. Anh chờ Đức ra khỏi nhà ăn tạm rồi kéo anh ta ra phía sau kho…
Nội dung chương
Sáng ngày 24 tháng Tư, Nam tới lán trại sớm hơn mọi ngày, khi công nhân còn đang ăn sáng. Anh chờ Đức ra khỏi nhà ăn tạm rồi kéo anh ta ra phía sau kho dầu, nơi không có người qua lại. Mùi dầu máy và mùi đất ẩm buổi sáng quyện vào nhau. Nam không vòng vo.
- Anh Đức, chuyện hôm qua tôi nghĩ cả đêm rồi. Đó là xương người, không phải chuyện mồ mả cũ nói cho qua được. Mình phải báo cho xã và thôn, ít nhất là lập biên bản nội bộ. Nếu sau này có ai phát hiện ra mình đã lấp giấu, trách nhiệm sẽ lớn hơn nhiều.
Đức nghe xong, không nổi nóng, chỉ thở dài và ngồi xuống một thùng phuy rỗng. Anh ta lấy bao thuốc, rút một điếu nhưng không châm lửa, cầm xoay trong tay.
- Anh Nam, tôi thừa nhận với anh, đó là xương người, tôi không chối. Tôi làm công trường bao nhiêu năm, tôi phân biệt được xương người với xương lợn, xương chó. Nhưng anh xin tôi một việc, giấu kín chuyện này ít hôm thôi. Ít hôm thôi anh ạ. Anh thử nghĩ mà xem, chuyện này mà lộ ra bây giờ, dự án bị đình chỉ điều tra là chắc chắn. Huyện sẽ yêu cầu xác định hài cốt là ai, từ thời nào, có phải liệt sĩ hay không, thủ tục kéo dài hàng tháng. Trong khi đó, hạn hợp đồng thì vẫn đếm ngược, anh Kiên đã ứng vốn vay nóng, công nhân thì đã ứng tiền lương trước, cả trăm con người trông vào công trình này để sống. Còn hài cốt thì sao, các cụ đã nằm yên ở đó bao nhiêu năm rồi, thêm mấy hôm nữa cũng không sao. Mình cứ làm đường ở các đoạn khác trước, đoạn gốc cây thì để sau cùng, tới lúc ấy tính tiếp. Tôi xin anh, không phải vì tôi muốn giấu tội, mà vì tôi sợ tất cả cùng chết chìm vì một việc đã rồi.
Nam nhìn Đức. Người đàn ông này không phải kẻ ác, cũng không phải kẻ vô cảm trước người đã khuất. Anh ta sợ, sợ một cách rất thực tế và rất người: sợ mất việc, sợ cai thầu phá sản, sợ công nhân bỏ đi, sợ mình là người làm hỏng một dự án mà cả làng đang mong chờ. Nỗi sợ ấy có trọng lượng của cơm áo, của những gia đình ở quê đang chờ tiền lương gửi về, và Nam không thể xem nhẹ nó như khi anh ngồi trong văn phòng công ty nhìn vào bản vẽ.
Buổi trưa, Nam gọi điện về công ty để báo cáo tình hình hiện trường, như lịch báo cáo định kỳ. Anh ngồi trong phòng trọ, trước mặt là sổ tay mở ở trang có dòng chữ dưới rễ cây có người và phong bì đựng mảnh vải để trong ba lô. Người cấp trên trực tiếp của anh ở đầu dây bên kia hỏi về tiến độ đo đạc, về biên bản họp dân, về ngày khởi công dự kiến. Nam báo cáo mọi việc đều thuận lợi, trừ phần cây gạo còn vướng ý kiến của các cụ cao niên. Anh ngập ngừng một lúc lâu ở đoạn cuối cuộc gọi, định nhắc tới chuyện hài cốt lộ ra ở rãnh đào thử như một tình tiết cần xin ý kiến chỉ đạo.
Anh chưa kịp nói hết câu thì cấp trên đã đáp gọn, giọng quen thuộc của người đã xử lý quá nhiều dự án vướng mặt bằng.
- Việc ngoài chuyên môn thiết kế thì để địa phương lo, em đừng ôm vào người. Nhiệm vụ của em là hồ sơ và tiến độ. Tuyệt đối không để chậm tiến độ vì những chuyện chưa rõ ràng. Có gì phát sinh thì ghi là vướng mắc mặt bằng, đề xuất xã giải quyết. Nghe rõ chưa.
Cuộc gọi kết thúc. Nam ngồi lặng nhìn điện thoại đã tắt màn hình. Anh đã có cơ hội để nói ra, dù chỉ là một câu báo cáo mập mờ để cấp trên phải chịu trách nhiệm cùng anh, nhưng chính anh cũng đã chọn cách nói giảm, nói tránh. Và cấp trên của anh thì chọn cách đẩy việc ra ngoài phạm vi chuyên môn. Hai sự lảng tránh gặp nhau, tạo thành một khoảng im lặng hoàn hảo mà không ai phải nói thành lời là hãy giấu đi.
Anh tự biết quyết định của mình là sai ngay khi vừa quyết. Anh là người duy nhất ngoài đội thi công biết rõ dưới rễ cây có hài cốt người, biết rõ rãnh đào đã bị lấp vội để xóa dấu vết. Và anh đã chọn im lặng theo lệnh tiến độ, theo nỗi sợ làm đình trệ một dự án mà cả làng đang cần. Anh không vui, không nhẹ nhõm, chỉ thấy một cảm giác nặng trĩu ở ngực như vừa nuốt xuống một hòn đá nhỏ. Anh mở sổ tay, nhìn dòng chữ mình viết tối qua, rồi gập lại mà không viết thêm được chữ nào.
Buổi tối, Nam quay xuống lán trại để đối chiếu lịch khởi công ngày mai với Đức thì đúng lúc Kiên từ thị trấn trở về. Xe bán tải của Kiên đỗ xịch ở sân lán, đèn pha quét qua lớp bạt xanh. Kiên bước xuống, nghe Đức báo cáo vắn tắt tình hình mấy ngày trong góc lán, giọng Đức rất nhỏ nhưng Kiên nghe xong thì nói to, không thèm giữ ý trước mặt công nhân đang dọn dẹp gần đó.
- Tốt. Cứ thế mà làm. Mai đẩy sớm việc đốn cây lên, làm cho xong trước khi dân làng kịp bày thêm trò. Cây đổ rồi thì mọi chuyện dễ nói, mặt bằng trống rồi thì không ai còn cớ gì mà cản nữa. Sáng mai, sáu giờ, toàn đội có mặt ở gốc cây.
Đức hơi khựng lại.
- Anh Kiên, giấy tờ phần cây chưa xong, họp dân mới thông qua phần tuyến đường thôi. Mai đã đốn ngay thì hơi gấp.
- Gấp cái gì. Bản vẽ gốc đã duyệt, cây nằm trong danh sách đốn hạ, thế là đủ. Họp dân là họp cho có lệ, chứ dự án nhà nước đã quyết thì phải làm. Mai làm sớm, làm gọn, xong trong buổi sáng.
Sự im lặng của Nam còn có một cái giá khác mà anh cảm nhận rõ ngay trong tối hôm ấy, khi anh ngồi ăn cơm một mình ở quán cơm trên xã. Bà chủ quán, người vẫn hay hỏi chuyện anh về tiến độ làm đường, hôm ấy kể rằng ở làng có mấy cụ già đang chuẩn bị lễ giỗ chung vào ngày mười hai tháng Ba âm lịch sắp tới. Giỗ lớn lắm, năm nào làng cũng làm, người đi xa cũng cố về. Nam hỏi giỗ ai thì bà chủ quán chỉ cười bảo giỗ chung các cụ ngày xưa, anh là người ngoài làng hỏi nhiều làm gì. Anh gắp miếng cơm đưa lên miệng mà thấy nghẹn. Anh vừa mới biết dưới rễ cây có người, anh vừa mới chọn im lặng về người ấy, và bây giờ anh lại nghe nói làng sắp làm giỗ chung cho những người ngày xưa nào đó mà không ai chịu nói rõ là ai với người ngoài. Sự trùng khớp ấy không thể là ngẫu nhiên. Anh bỗng muốn quay xuống làng ngay trong đêm để hỏi cụ Duệ cho ra lẽ, muốn mang theo mảnh vải trong ba lô và đặt lên bàn thờ mười hai thẻ bài mà hỏi rằng có phải những người này không. Có phải đây là điều cụ đã hỏi anh dưới gốc gạo kia có gì không. Nhưng anh đã không làm thế. Anh ngồi yên ở quán cơm, ăn hết suất cơm đã gọi, trả tiền, rồi đi bộ về phòng trọ trong bóng tối, tự biết rằng lòng can đảm của mình hôm nay chỉ đủ để nghĩ tới những việc đúng đắn, chứ chưa đủ để làm chúng.
Đêm ấy, trước khi đi ngủ, anh lấy phong bì đựng mảnh vải ra một lần nữa, đặt nó cạnh cuốn sổ tay và tập bản vẽ tuyến đường. Ba thứ ấy nằm cạnh nhau trên bàn như ba thế giới khác nhau của cùng một sự việc: mảnh vải là sự thật của người đã khuất, cuốn sổ là lương tâm đang giằng co của anh. Còn tập bản vẽ là mệnh lệnh của tiến độ và tiền bạc đang chạy về phía trước không chờ ai. Anh nhìn chúng rất lâu rồi cất mảnh vải và cuốn sổ vào ba lô, chỉ để lại tập bản vẽ ở trên bàn cho công việc ngày mai. Hành động cất đi ấy, anh biết, cũng là một biểu tượng buồn bã cho lựa chọn của anh trong ngày hôm nay. Anh đã cất sự thật vào đáy ba lô, và để mệnh lệnh ở lại trên mặt bàn.
Nam đứng ở phía sau vách lán, cách Kiên và Đức chỉ một lớp bạt mỏng và một khoảng sân hẹp. Anh nghe rõ từng chữ trong câu tuyên bố đẩy sớm việc đốn cây lên sáng hôm sau. Anh biết mình nên bước ra, nên nói ít nhất một câu rằng phần cây chưa được thông qua, rằng dưới rễ cây có hài cốt vừa lộ ra, rằng việc đốn cây vào lúc này là không đúng quy trình và không đúng lương tâm. Nhưng anh đã im lặng một lần vào buổi trưa, và sự im lặng thứ hai đến dễ dàng hơn sự im lặng thứ nhất rất nhiều, dù cảm giác tội lỗi thì nặng hơn gấp bội. Anh đứng yên sau vách lán, nghe tiếng Kiên đi vào phòng chỉ huy, nghe tiếng Đức thở dài rồi đi ra sân gọi công nhân chuẩn bị cưa xích và dây thừng cho sáng mai.
Đêm đó, Nam trở về phòng trọ trên xã, nằm trên giường mà không ngủ được. Ngoài cửa sổ, từ phía làng vọng lên tiếng hoa gạo rơi, bộp, bộp, từng tiếng một, không nhanh, không chậm, đều đặn như có ai đang gõ nhẹ vào mặt đất để nhắc anh nhớ rằng dưới lớp đất ấy, có người đang nằm. Và sáng mai, chiếc cưa xích sẽ chạm vào thân cây che chở cho họ suốt bao nhiêu năm qua, trong khi người duy nhất có thể lên tiếng ngăn lại thì đã chọn cách nằm im và lắng nghe tiếng hoa rơi suốt đêm.