MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 18: Tìm thầy trấn cây
Sáng ngày 29 tháng Tư, Nguyễn Hoàng Nam có mặt ở lán trại từ sớm để bàn với Phạm Văn Đức về phần việc đo đạc còn lại và lịch nghỉ của đội trong những…
Nội dung chương
Sáng ngày 29 tháng Tư, Nguyễn Hoàng Nam có mặt ở lán trại từ sớm để bàn với Phạm Văn Đức về phần việc đo đạc còn lại và lịch nghỉ của đội trong những ngày Kiên còn nằm viện. Sân lán vẫn còn dấu vết của những ngày náo loạn vừa qua, tấm bạt quấn lưỡi rìu dính nhựa đỏ để ở góc kho, dàn máy cưa mới nằm im trong thùng, không ai buồn mở ra kiểm tra nữa. Đức vừa pha ấm chè mới thì điện thoại của ông đổ chuông. Ông nhìn màn hình, khẽ thở dài, rồi bắt máy ngay trước mặt Nam mà không đi ra chỗ khác như mọi lần.
Đầu dây bên kia là Trần Văn Kiên, vẫn đang nằm ở bệnh viện huyện. Giọng ông qua loa điện thoại khàn đặc, yếu hơn hẳn giọng quát tháo ở hiện trường hôm trước, nhưng sự nóng nảy thì không giảm đi chút nào. Nam ngồi đối diện, nghe rõ từng câu Đức đáp và đoán được gần hết những câu Kiên nói qua những lời đáp ấy. Kiên hỏi đội còn bao nhiêu người, hỏi huyện đã gửi văn bản gì chưa, hỏi gốc cây đã xử lý tới đâu. Đức đáp từng việc rất ngắn, rằng đội tạm dừng ở khu vực gốc cây, rằng anh đang giữ người, rằng qua ngày giỗ không khí làng mới lắng xuống được một chút. Kiên im lặng một lúc, rồi giọng ông hạ xuống thành một thứ lệnh vừa gấp vừa liều.
Qua lời Đức nhắc lại ngay sau cuộc gọi, Nam mới nghe được trọn vẹn ý chỉ đạo ấy. Kiên bảo, bằng mọi giá phải đốn được cây sau khi ông ra viện. Nếu dân làng tin là cây có ma thì tìm thầy về trấn cây cho yên, chi phí ông chịu hết, bao nhiêu cũng chịu, miễn là đội thi công làm việc được và dự án không chết ở một gốc cây. Ông nói ông không tin ma quỷ, nhưng ông tin vào việc làm cho người sống hết sợ, và nếu một ông thầy có thể làm cho công nhân yên tâm quay lại cầm cưa, thì việc ấy đáng tiền. Đức nghe xong không hứa ngay. Ông chỉ nói một câu rằng ông sẽ đi hỏi người của làng trước đã.
Người của làng mà Đức nhắc tới chính là thầy Phạm Đức Hảo, thợ mộc và thầy bùa Lỗ Ban của làng Xuân Đào, năm nay bảy mươi mốt tuổi, đời thứ tư giữ nghề trong gia đình. Nam đã gặp thầy Hảo trong lễ giỗ hôm qua, đã nghe thầy đọc tên mười hai chị trong đình bằng giọng trầm đều. Nhưng anh chưa từng tới nhà thầy, chưa từng nghe ai trong đội nhắc tới việc nhờ thầy làm bất cứ việc gì liên quan tới gốc cây. Khi Đức nói ông sẽ tới nhà thầy Hảo ngay trong buổi sáng, Nam hỏi có cần anh đi cùng không. Đức lắc đầu. Ông bảo việc này là việc của đội thi công đi hỏi thầy làng, anh là người của đơn vị tư vấn, đi cùng chỉ làm thầy khó xử thêm. Nam gật đầu, ở lại lán hoàn thành phần sổ sách đo đạc, nhưng trong lòng anh cứ nghĩ mãi về hai chữ trấn cây mà Kiên vừa thốt ra qua điện thoại, nhẹ nhàng như thể đó chỉ là một hạng mục thi công nữa trong bảng tiến độ.
Đức đi từ khoảng chín giờ sáng, tới gần trưa mới quay lại lán. Ông về một mình, áo dính bụi đường, mặt nặng hơn lúc đi rất nhiều. Ông ngồi xuống chiếc ghế xếp trước hiên, rót chén chè đã nguội uống một hơi, rồi mới kể lại cho Nam nghe buổi gặp ở nhà thầy Hảo. Kể chậm rãi và gần như nguyên vẹn, như một người vừa nghe một lời từ chối không còn đường nào thương lượng và cần có người thứ hai nghe lại cho rõ.
Đức kể, ông tới nhà thầy Hảo, trình bày ý định rất vòng vo lúc đầu, rằng đội thi công muốn nhờ thầy xem giúp gốc cây gạo, làm một lễ nhỏ cho công nhân yên tâm làm việc, chi phí cai thầu sẽ lo chu đáo. Thầy Hảo nghe ông nói, không ngắt lời, chỉ rót trà và để ông nói hết. Khi Đức buộc phải nói thẳng ra phần cốt lõi, rằng đội muốn nhờ thầy đóng đinh đồng khóa mộc lên cây gạo. Tức là thuật đinh đồng Kim Cang mà người trong nghề vẫn truyền cho nhau, thì thầy Hảo đặt ấm trà xuống, nhìn thẳng vào mặt ông và hỏi lại đúng một câu. Thầy hỏi, dưới gốc cây ấy có gì, anh có biết không.
Đức kể tới đoạn này thì dừng lại, cười gượng với Nam. Ông bảo lúc ấy ông lảng tránh. Ông nói những câu nửa vời như mồ mả cũ ở làng nào chẳng có, như đội chỉ muốn làm việc cho yên ổn, như ông không có thẩm quyền trả lời chuyện của làng. Thầy Hảo nghe những câu lảng tránh ấy, không nổi giận, không đuổi khách, chỉ lắc đầu từ chối ngay tại chỗ. Thầy nói nghề của ông có lệ, không phải cây nào cũng đóng đinh được. Có những cây đóng vào là trấn, có những cây đóng vào là tội. Ông không nhận việc này, tiền bao nhiêu cũng không nhận, và ông khuyên đội thi công đừng tìm cách vòng qua lệ ấy bằng người khác, vì lệ tổ không phải thứ có thể mua được bằng chi phí của một gói thầu.
Nam nghe Đức kể mà nhớ lại dáng thầy Hảo trong lễ giỗ, nhớ giọng đọc tên chậm rãi trong đình, nhớ thầy đã dừng lại rất lâu ở tên đội trưởng Mận để chờ cụ Duệ qua cơn xúc động. Một người như vậy, khi từ chối đóng đinh vào cây gạo, chắc chắn không phải vì sợ hãi mơ hồ hay vì muốn làm khó đội thi công để nâng giá. Đó là lời từ chối của một người giữ nghề, biết rõ ranh giới của nghề mình nằm ở đâu. Nam hỏi Đức, thầy có nói thêm gì về lệ ấy không. Đức bảo thầy chỉ nói tới đó trong buổi sáng, phần sâu hơn về thuật đinh đồng và về cây có người nằm, thầy không giảng cho một người đội trưởng thi công tới để thuê thầy. Muốn nghe phần ấy, có lẽ phải là người tới hỏi bằng một tư cách khác.
Đức gọi điện báo lại cho Kiên ngay trước mặt Nam. Ông nói ngắn gọn rằng thầy Hảo của làng đã từ chối, nói nghề có lệ, không nhận đóng đinh lên cây gạo. Đầu dây bên kia im lặng hồi lâu, lâu đến mức Đức phải đưa điện thoại ra nhìn xem cuộc gọi còn hay đã ngắt. Rồi Kiên mới lên tiếng, giọng khàn đặc mà lạnh đi. Qua lời Đức nhắc lại sau khi cúp máy, Kiên bảo Đức cứ lo việc công trường, chuyện thầy thợ để ông tính cách khác. Bốn chữ tính cách khác ấy làm Nam thấy bất an ngay lập tức. Anh biết Kiên không phải người dễ bỏ ý định khi đã nói ra, nhất là khi ông đang nằm viện với hạn hợp đồng treo trên đầu và một đội thi công đang mỏng dần vì sợ hãi.
Buổi chiều, Nam ở lại lán thêm một lúc, phụ Đức sắp xếp lại lịch trực và danh sách công nhân còn ở lại đội. Không ai trong đội biết về cuộc gặp ở nhà thầy Hảo ngoài hai người. Đức dặn Nam đừng nói chuyện thuê thầy ra ngoài, kẻo dân làng nghe được sẽ phản ứng mạnh trước khi mọi việc rõ ràng. Nam đồng ý giữ kín, nhưng trong lòng anh, sự việc đã rõ ràng theo một hướng khác. Ý đồ đóng đinh trấn cây đã chính thức xuất hiện trong câu chuyện này, không còn là lời đồn hay ý nghĩ thoáng qua nữa. Nó đã được nói ra bởi cai thầu, đã được mang tới nhà thầy của làng, và đã bị từ chối bằng lệ tổ.
Suốt buổi chiều hôm ấy, Nam cứ nghĩ mãi về câu hỏi duy nhất mà thầy Hảo đã hỏi Đức. Thầy không hỏi giá tiền, không hỏi ngày giờ, không hỏi đội thi công định đóng bao nhiêu đinh hay quấn bao nhiêu vòng dây. Thầy chỉ hỏi dưới gốc cây có gì. Một câu hỏi ấy thôi đã đủ làm Đức lảng tránh và đủ làm thầy từ chối ngay lập tức. Nam nhận ra, trong nghề của thầy, câu hỏi ấy chính là phép thử đầu tiên và cũng là phép thử cuối cùng. Nếu dưới gốc không có gì ngoài đất đá và rễ cây, việc đóng đinh còn có thể bàn. Nếu dưới gốc có người nằm, nhất là người chết oan chưa được thờ cúng đàng hoàng trên giấy tờ như mười hai chị, thì mọi bàn bạc về giá cả và tiến độ đều trở nên vô nghĩa. Anh nghĩ tới việc chính mình, trong những ngày đầu về làng, cũng từng tránh né câu hỏi ấy, từng ghi gốc cây vào hồ sơ bằng dòng chữ chướng ngại số 7 vô tri vô giác. Anh và Đức, theo hai cách khác nhau, đều đã từng lảng tránh cùng một câu hỏi mà thầy Hảo hỏi thẳng trong một buổi sáng. Sự khác nhau chỉ nằm ở chỗ, sau lễ giỗ hôm qua, Nam không còn muốn lảng tránh nữa, còn Kiên, qua điện thoại từ bệnh viện. Lại đang tìm một con đường khác để vòng qua câu hỏi ấy, tìm một người thầy khác ở nơi khác, người chưa biết hoặc không cần biết dưới gốc cây này có gì. Ý nghĩ ấy làm buổi chiều của Nam nặng hơn hẳn, và nó là lý do tối nay anh quyết định tới nhà thầy Hảo một mình, không phải để thuê thầy, mà để hỏi cho rõ lệ nghề mà Đức chưa được nghe hết.
Khi Nam rời lán ra về, trời đã ngả chiều, hoa gạo vẫn rơi lác đác trên đoạn đường đầu làng. Đức tiễn anh ra tới cổng lán, và trước khi anh đi, ông kể lại một câu cuối cùng của thầy Hảo mà lúc nãy ông chưa kể hết, câu thầy nói vọng theo khi tiễn ông ra cổng nhà. Đức nhắc lại nguyên văn, giọng ông hạ xuống như thể chính ông cũng vừa mới thấm hết ý của câu nói ấy trong buổi trưa nay.
- Anh về bảo ông thầu của anh, đinh của nghề tôi chỉ đóng vào gỗ chết tội, không đóng vào người chết oan.
Nam đứng lặng ở cổng lán một lúc lâu sau câu nói ấy. Anh nhìn về phía gốc cây gạo đứng im trong nắng cuối ngày, thân cây đầy gai, vết rìu ở độ cao một mét tư phía hướng ra đường vẫn còn sẫm màu. Và anh hiểu rằng kể từ hôm nay, cuộc giằng co quanh gốc cây này không còn chỉ là chuyện đốn hay giữ một thân cây nữa. Nó đã trở thành chuyện có người muốn dùng đinh đồng để khóa cả một nấm mồ lại, và có người giữ nghề thà mang tiếng từ chối còn hơn chạm vào nấm mồ ấy.