MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 22: Giàn giáo ướt sương
Ngày rằm tháng Ba âm, mồng một tháng Năm dương lịch, làng Xuân Đào dậy sớm hơn thường lệ. Nam ra khỏi phòng trọ khi trời mới hửng. Các nhà quanh đầu làng…
Nội dung chương
Ngày rằm tháng Ba âm, mồng một tháng Năm dương lịch, làng Xuân Đào dậy sớm hơn thường lệ.
Nam ra khỏi phòng trọ khi trời mới hửng. Các nhà quanh đầu làng mở cửa quét sân, khói bếp lên sớm, tiếng người đi lễ đình và đi chợ huyện chen nhau ở ngõ. Cây gạo đứng ở đầu làng phủ một lớp sương mỏng, hoa đỏ trong sương không rực như buổi trưa mà trầm xuống, ướt và nặng. Nam cầm sổ đo đi về phía lán trại, trong đầu vẫn là cuộc họp sắp tới ở xã mà Đức đã nhắc từ hôm trước: huyện sẽ không để tình trạng treo công trường kéo dài thêm nữa.
Đội thi công hôm ấy không làm việc gì chạm trực tiếp vào thân cây. Từ sau lễ giỗ, Đức đã ngầm giữ anh em ở ngoài phạm vi gốc, chỉ giao những việc phụ quanh khu vực đầu làng: dọn vật liệu, kiểm tra lại cọc mốc phía bến đò, gia cố lán sau mấy đêm sương. Kiên ở trong buồng riêng của lán, cửa khép, thỉnh thoảng ho khan. Ông xuất viện mới hai ngày, người còn yếu, nhưng sự có mặt của ông khiến cả đội không ai dám nói to chuyện nghỉ việc hay chuyện cây nữa.
Việc của Vũ Văn Bộ bắt đầu từ một cành gạo lớn phía trên mặt đường.
Cành ấy bị gãy dở từ đợt phát quang trước khi Nam về làng, một nửa còn dính vào thân ở trên cao, một nửa chìa ra phía đường, lá đã khô, mỗi khi gió mạnh lại kêu răng rắc. Dân làng đi qua vẫn ngẩng lên nhìn, vì sợ một ngày nó rơi xuống đầu người. Đức bảo Bộ bắc giàn giáo kiểm tra cho kỹ, nếu cần thì cưa bỏ phần cành chết đã tách hẳn khỏi thân, nhưng tuyệt đối không leo lên thân cây, không buộc dây vào cành sống.
Nam có mặt ở hiện trường lúc giàn giáo dựng xong. Giàn giáo thép ba tầng, cao gần ba mét tới tầm với của cành chết, dựng trên nền đất sát mép đường, chân giáo lót ván gỗ vì đất đầu làng còn ẩm. Bộ ba mươi tám tuổi, người đậm, làm công trường đã lâu, tính cẩn thận, trước khi trèo còn đi một vòng kiểm tra khóa giáo, lắc thử từng thanh ngang. Hậu đứng dưới giữ thang và đưa dụng cụ. Sương đêm chưa tan hết trên các thanh thép phía khuất nắng.
- Mặt giáo còn trơn lắm đấy anh Bộ. Hậu nói. - Đêm qua sương dày.
- Ừ, tao đi chậm thôi. Bộ đáp. - Cưa cái cành chết này xong là yên, để nó treo trên đầu người đi đường mới nguy.
Nam đứng ở mép đường với sổ đo trên tay, định bụng ghi lại vị trí cành gãy vào biên bản hiện trạng để sau này làm hồ sơ bảo vệ gốc cây cho rõ: phần nào là cành chết cần xử lý vì an toàn giao thông. Phần nào là thân cây sống không ai được chạm vào. Anh vừa cúi xuống viết thì nghe tiếng Hậu hét lên.
Mọi việc xảy ra rất nhanh.
Bộ trèo lên tới tầng trên cùng, một tay vịn thanh ngang, một tay với lấy cưa tay Hậu đưa lên. Bàn chân trái của anh đặt lên mép ván giáo còn ướt sương. Ván không gãy, khóa giáo không bung. Chỉ là lớp sương mỏng trên mặt ván và đế giày dính bụi đất gặp nhau trơn như có mỡ. Chân Bộ trượt ra ngoài mép ván. Anh chới với, tay cưa văng xuống đống cát bên dưới, cả người rơi theo chiều nghiêng của giàn giáo, cố bám vào thanh thép nhưng chỉ quệt được một cái rồi ngã xuống.
Đống cát đội thi công đổ sẵn để trộn vữa ở chân giáo đã cứu anh một bàn thua trông thấy. Bộ ngã nghiêng xuống cát từ độ cao gần ba mét, chân trái đập vào mép ván ở tầng thấp trên đường rơi xuống, cổ chân lật sang một bên. Tiếng kêu của anh làm cả đội chạy lại. Đức tới đầu tiên, quỳ xuống giữ chặt vai Bộ, không cho anh cố ngồi dậy.
- Đừng động vào chân. Đức quát những người xung quanh đang nhốn nháo. - Lấy ván nẹp lại, gọi xe chở ra trạm xá ngay.
Nam bỏ sổ, cùng Hậu lấy hai thanh ván thẳng nẹp tạm cổ chân cho Bộ theo cách Đức chỉ, rồi khiêng anh lên thùng xe bán tải của đội. Bộ đau tới tái mặt, mồ hôi vã ra dù trời còn mát, nhưng vẫn tỉnh táo, miệng chửi thề khẽ vì bực mình hơn là vì sợ. Tới trạm xá xã, y sĩ nắn lại khớp, chụp chiếu tại chỗ bằng máy của trạm liên kết với bệnh viện huyện gửi kết quả về. Rồi kết luận: bong gân nặng cổ chân trái, không gãy xương, phải bó cố định, chống nạng ít nhất vài tuần, không leo trèo, không mang vác.
Đó là tai nạn thứ ba của dự án ở khu vực gốc cây, sau tay của Tú và cơn hoảng loạn của Kiên. Nó cũng là tai nạn khác hẳn hai lần trước. Không có máy móc chạm vào thân cây, không có ai cầm rìu hay cưa xích. Bộ chỉ ngã trên giàn giáo ướt sương khi kiểm tra một cành chết, một tai nạn lao động rất thường ở bất cứ công trường nào. Nhưng dân làng đi qua trạm xá và hiện trường buổi sáng hôm ấy không nhìn nó như một tai nạn thường.
Một bà bán nước ở đầu ngõ nói với người bên cạnh, đủ lớn để Nam nghe thấy khi anh quay lại lấy sổ đo:
- Các chị không cho động vào cành của cây đâu. Động vào cành cũng là động vào cây.
Nam không cãi. Anh biết về lý thì cành chết chìa ra đường là nguy cơ thật, cần xử lý, và Bộ ngã là do sương trơn, một nguyên nhân ghi được vào biên bản an toàn lao động rõ ràng từng dòng. Nhưng anh cũng hiểu vì sao người làng nói câu ấy. Trong mắt họ, cây gạo không chia ra thân sống, cành chết, rễ phụ như hồ sơ kỹ thuật của anh. Nó là một thể nguyên vẹn, là nhà của những người nằm dưới rễ, và ba lần liên tiếp hễ đội thi công tiến vào phạm vi tán cây là có người phải vào trạm xá, thì niềm tin ấy chỉ dày thêm chứ không mỏng đi.
Trở lại hiện trường, Đức đứng nhìn giàn giáo rất lâu. Rồi ông ra một quyết định mà Nam biết là không dễ với một đội trưởng phải chịu sức ép tiến độ từ cả huyện lẫn cai thầu.
- Từ giờ phút này, dừng toàn bộ công việc trong phạm vi tán cây. Đức nói trước mặt cả đội. - Không cưa cành, không đào, không dựng giáo, không ai bước vào gốc nếu không có quyết định chính thức của huyện và của xã. Máy móc rút hết ra khu vực bến đò. Ai hỏi, bảo là lệnh của tôi.
Hậu và mấy công nhân lặng lẽ tháo dỡ giàn giáo, khiêng từng thanh thép ra ngoài mép đường, xa khỏi bóng cây. Chiếc cưa tay rơi trên đống cát được nhặt lên, cất vào kho dụng cụ. Phần cành chết vẫn treo ở trên cao, chưa ai xử lý, và từ hôm ấy dân làng đi qua đều tự giác vòng ra giữa đường tránh đúng khoảng bóng cành đổ xuống, như một thỏa thuận không cần nói thành lời.
Buổi trưa hôm ấy, Kiên từ buồng riêng bước ra hiên lán, nghe tin Bộ phải bó chân, mặt ông tối lại. Ông hỏi Đức đúng hai câu: ngã ở đâu, có chạm vào thân cây không. Đức đáp là ngã trên giàn giáo kiểm tra cành chết, chưa ai chạm vào thân. Kiên im lặng, nhìn ra phía gốc cây một lúc rồi quay vào, không nói thêm lời nào. Nam đứng ở sân lán nghe hết. Anh hiểu nỗi lo thật của cai thầu lúc này không phải tiền thuốc cho công nhân. Mà là tin này sẽ lan ra làng và lên xã ngay trong ngày rằm, thành thêm một cái cớ để người ta nói đội thi công không nên ở lại khu vực đầu làng nữa. Quả nhiên, tới đầu giờ chiều, trưởng thôn Thành đã cho người tới lán hỏi thăm tình hình Bộ. Đồng thời nhắc lại rất nhẹ nhàng rằng từ sau lễ giỗ, làng đã đề nghị mọi việc quanh gốc cây phải chờ ý kiến chung, không nên tự ý làm lẻ nữa. Đức nhận lời nhắc ấy không cãi một câu.
Chiều hôm ấy, Nam cùng Đức tới trạm xá thăm Bộ. Bộ đã được bó chân, chống nạng tập đi dọc hành lang ngắn của trạm, mỗi bước đều nhăn mặt nhưng vẫn cố tỏ ra cứng cỏi trước mặt anh em. Cổ chân trái của anh sưng to, bầm tím, nẹp cố định quấn băng trắng tới gần đầu gối.
- Xui thôi anh Nam ạ. Bộ nói. - Sương trơn thật, tôi chủ quan bước vội một nhịp. Không phải tại ai cả.
Nói vậy, nhưng khi Đức ra ngoài nghe điện thoại, Bộ hạ giọng, chỉ còn nói với Nam và Hậu đang đứng ở cửa:
- Lúc trượt chân, tôi có cảm giác như có ai giữ nhẹ một cái ở lưng áo. Cho tôi ngã nghiêng xuống đống cát chứ không ngã ngửa ra mặt đường. Chắc là tôi hoảng nên tưởng thế thôi. Ngã thẳng xuống đường đá thì hôm nay không ngồi đây nói chuyện được đâu.
Nam không ghi câu ấy vào biên bản nào. Có những điều anh đã học được ở Xuân Đào trong nửa tháng qua: không phải cái gì nghe thấy cũng phải viết thành kết luận, và không phải cái gì không viết được thành kết luận thì không có trọng lượng với người trong cuộc.
Lúc rời trạm xá, Bộ chống nạng tập tễnh ra tới cổng, dừng lại nhìn lên tán cây gạo đỏ rực trong nắng chiều ở phía đầu làng. Anh đứng bằng chân phải, nạng kẹp dưới nách, nhìn rất lâu rồi nói với Hậu đang đi bên cạnh, giọng nửa đùa nửa thật:
- Tao ngã mà còn nhẹ đấy. Cây này nó mới dọa thôi, chưa làm thật đâu.
Hậu không cười. Nam cũng không. Cả ba người cùng nhìn lên cành chết vẫn còn treo trên cao, và cùng hiểu rằng từ hôm nay, phạm vi gốc cây đã chính thức đóng lại với đội thi công, cho dù trên giấy tờ huyện vẫn chưa ký bất cứ quyết định nào như thế.