MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 23: Mười ngày cho một phương án
Sáng mồng hai tháng Năm, Nam tới trụ sở Ủy ban xã An Hòa trước giờ họp nửa tiếng. Anh mang theo tập hồ sơ đo đạc đã dày lên trông thấy sau nửa tháng ở…
Nội dung chương
Sáng mồng hai tháng Năm, Nam tới trụ sở Ủy ban xã An Hòa trước giờ họp nửa tiếng.
Anh mang theo tập hồ sơ đo đạc đã dày lên trông thấy sau nửa tháng ở Xuân Đào: bản vẽ tuyến thẳng gốc với tim đường cắt qua gốc cây, các biên bản hiện trường. Ảnh chụp vết rìu trên thân cây, ghi chép về rãnh đào lộ xương người hôm trước và cả trang đối chiếu danh sách mười hai nữ du kích mà Lan đã đưa anh sau lễ giỗ. Anh biết cuộc họp hôm nay không phải để nghe anh kể chuyện làng. Huyện gọi họp ba bên là để chốt một điều duy nhất: đường có làm tiếp được hay không, và nếu không làm theo bản vẽ cũ thì ai chịu trách nhiệm về cái mới.
Phòng họp tầng hai của ủy ban chật và nóng. Quạt trần quay chậm, hồ sơ xếp thành chồng trên bàn dài. Đỗ Quốc Bảo, cán bộ Ban quản lý dự án giao thông huyện, ngồi ở đầu bàn, trước mặt là hợp đồng thi công mở sẵn ở trang ghi hạn nghiệm thu. Bên cạnh ông là cán bộ xã phụ trách địa chính. Trưởng thôn Vũ Văn Thành ngồi phía dân làng, áo sơ mi cài kín cổ, tay đặt lên cuốn sổ bìa đen đã cũ. Phạm Văn Đức đại diện đơn vị thi công, vì Kiên xin vắng với lý do sức khỏe chưa hồi phục sau khi xuất viện. Nam ngồi ở phía đơn vị tư vấn thiết kế, vị trí mà hôm nay anh thấy nặng hơn mọi lần.
Bảo mở đầu không vòng vo.
- Tôi nhắc lại để tất cả cùng rõ. Bảo nói. - Hợp đồng không thay đổi. Hạn hoàn thành và nghiệm thu đoạn đường này vẫn là ngày ba mươi tháng Sáu. Quá hạn, phạt theo hợp đồng, không có ngoại lệ vì lý do tâm linh hay phong tục. Hiện nay công trường đã dừng ở khu vực đầu làng nhiều ngày, một công nhân vừa ngã giàn giáo hôm qua, cai thầu thì vừa xuất viện. Nếu địa phương không đưa ra được phương án thay thế khả thi, huyện sẽ xem xét cho cưỡng chế giải phóng mặt bằng theo đúng bản vẽ đã phê duyệt, kể cả phần gốc cây, để bảo đảm tiến độ chung của toàn tuyến.
Câu nói cưỡng chế rơi xuống bàn họp làm căn phòng lặng đi. Cán bộ xã cúi xuống ghi chép. Đức nhìn ra cửa sổ. Nam thấy bàn tay trưởng thôn Thành siết chặt mép cuốn sổ.
Rồi Thành lên tiếng. Lần đầu tiên trước mặt cán bộ huyện, người trưởng thôn vốn luôn giữ thế cân bằng giữa xã và làng, giữa dự án và dân, nói rõ ràng không né tránh.
- Tôi xin nói thẳng với anh Bảo và các anh ở xã. Thành nói chậm rãi. - Đường thì làng chúng tôi vẫn muốn làm, không ai cản đường. Nhưng gốc cây gạo đầu làng không phải một gốc cây bình thường nằm trên đất trống. Dưới gốc là mồ tập thể của mười hai nữ du kích của làng, hy sinh năm một chín năm mươi, tới nay mới chỉ có năm người có hồ sơ liệt sĩ hoàn chỉnh, bảy người còn ghi là mất tích. Lễ giỗ tập thể ngày mười hai tháng Ba âm vừa rồi, cả đội thi công cũng có mặt. Cưỡng chế đốn cây trên một nấm mồ như thế, trước mặt dân làng, là việc không thể làm được. Không phải làng gây khó cho huyện. Là việc ấy mà làm, làng này không còn mặt mũi nào nhìn người đã khuất nữa.
Bảo không nổi nóng. Ông lật hồ sơ, giọng vẫn đều nhưng cứng hơn.
- Anh Thành, tôi tôn trọng chuyện liệt sĩ. Nhưng tôi phải có giấy tờ và phương án, không thể có quyết định chỉ bằng lời nói ở một cuộc họp. Trên hồ sơ của huyện, khu gốc cây tới giờ vẫn là cây xanh nằm trong hành lang giải phóng mặt bằng, chưa có quyết định công nhận là khu mộ, chưa có biên bản quy tập nào. Nếu làng và xã khẳng định ở đó có hài cốt liệt sĩ, thì phải có phương án xử lý bằng văn bản, có thiết kế thay thế, có dự toán, có cam kết tiến độ. Không có những thứ đó, tôi không thể báo cáo lên trên để xin dừng cưỡng chế.
Nam hiểu ngay phần việc đang trượt về phía mình. Trong phòng này, người duy nhất có chuyên môn và thẩm quyền chuyên môn để biến câu nói đường thì làm, cây thì để thành một bản vẽ khả thi chính là anh. Trưởng thôn giữ được lập trường của làng. Đức giữ được hiện trường không nổ ra xô xát. Nhưng bản vẽ là của tư vấn thiết kế, và tư vấn thiết kế ở đoạn này chỉ có mình anh đang ngồi đây.
Bảo quay sang Nam, nói rõ từng chữ như đóng dấu vào biên bản.
- Đơn vị tư vấn đề xuất hướng xử lý đi. Tôi nghe đây.
Nam mở bản vẽ gốc, lấy bút chì đỏ vạch một đường cong phác thảo uốn về phía trong làng, né gốc cây ra một khoảng an toàn.
- Về nguyên tắc kỹ thuật, có thể điều chỉnh tuyến cong tại chỗ, né gốc cây tối thiểu hai mươi lăm mét, giữ nguyên hai đầu nối với tuyến đã thi công. Đoạn cong sẽ dài thêm khoảng một trăm tám mươi mét, phải thu hồi thêm đất của một số hộ ở phía trong và phải tính lại chi phí phát sinh. Sơ bộ tôi ước tính quanh mức bốn trăm mười hai triệu đồng cho phần làm đường và đền bù bổ sung. Nói tiếp. - Nhưng đó mới là nguyên tắc. Để thành phương án khả thi nộp huyện phê duyệt, tôi cần đo đạc chi tiết lại toàn bộ khu vực, xác định chính xác hộ bị ảnh hưởng, lập dự toán và thuyết minh. Việc đó không làm trong một buổi họp được.
- Vậy cậu cần bao lâu. Bảo hỏi ngay.
Nam nhìn xuống bản vẽ. Mười ngày là con số anh định nói, nhưng anh biết hễ nói ra trước mặt huyện, nó sẽ thành hạn chót không lùi được.
- Mười ngày. Nam nói. - Tới ngày mười hai tháng Năm, tôi nộp phương án thay thế hoàn chỉnh, gồm bản vẽ điều chỉnh, thuyết minh kỹ thuật, dự toán phát sinh và phương án giải phóng mặt bằng cho các hộ bị ảnh hưởng thêm. Nếu phương án đứng được về kỹ thuật và tài chính, đề nghị huyện phê duyệt điều chỉnh và hủy bỏ hướng cưỡng chế theo bản vẽ gốc ở đoạn này. Nếu không đứng được, tôi chịu trách nhiệm với đơn vị của tôi và với Ban quản lý dự án về phần thiết kế.
Bảo gật đầu, ghi con số vào sổ, rồi nhắc lại cho thư ký cuộc họp ghi vào biên bản thành lời rành mạch: cho đúng mười ngày. Tới ngày mười hai tháng Năm năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, đơn vị tư vấn thiết kế phải có phương án thay thế khả thi về kỹ thuật và tài chính. Trong mười ngày này, tạm dừng mọi hoạt động thi công trong phạm vi gốc cây. Hết hạn mà không có phương án, huyện sẽ quyết định theo bản vẽ gốc và truy trách nhiệm chậm tiến độ.
Trong biên bản, thư ký ghi thêm một dòng mà Nam đọc lại hai lần trước khi ký xác nhận phần nội dung liên quan tới đơn vị tư vấn: hạn nghiệm thu toàn đoạn vẫn giữ nguyên ngày ba mươi tháng Sáu. Không gia hạn, và mọi chi phí phát sinh do điều chỉnh tuyến phải được thuyết minh rõ nguồn, không được để lại thành khoản treo không ai chịu. Nam ký, nét bút hơi run vì anh biết chữ ký này khác hẳn những chữ ký đo đạc thường ngày. Trước đây anh ký vào hiện trạng. Lần này anh ký vào một lời hứa có ngày tháng cụ thể, mà nếu thất hứa, người ta sẽ không chỉ hỏi bản vẽ đâu. Người ta sẽ hỏi vì sao một kỹ sư biết rõ dưới gốc cây có hài cốt liệt sĩ mà cuối cùng vẫn để huyện quay lại phương án đốn cây.
Cuộc họp tan sau hơn một giờ. Không ai trong phòng tỏ ra hài lòng trọn vẹn, nhưng ít nhất cái hạn cưỡng chế đã được treo lại bằng một cái hạn khác cụ thể hơn. Đức vỗ vai Nam ở hành lang, nói khẽ:
- Cậu vừa tự buộc mình vào cái cây đấy, cậu biết không.
- Em biết. Nam đáp. - Nhưng không buộc thì nó bị đốn mất.
Chiều hôm ấy, về phòng trọ, Nam trải bản vẽ ra bàn, bắt đầu kẻ những đường cong đầu tiên bằng chì. Anh đo đi đo lại khoảng cách từ tim đường mới tới gốc cây, kiểm tra bán kính cong, độ dốc, điểm nối với đoạn đã làm ở phía bến đò. Mỗi đường cong vẽ ra đều đẹp trên giấy và đều cắt vào một mảnh vườn, một thửa ruộng của ai đó trong làng. Anh ghi ra giấy nháp hai câu hỏi lớn nhất của mười ngày tới: đất lấy ở đâu cho công bằng, và tiền phát sinh lấy cơ sở nào để huyện chịu ký.
Ngoài ngõ, hoa gạo vẫn rụng đều trong nắng chiều tháng Ba âm. Mười ngày, trên giấy là mười ngày làm việc. Còn với gốc cây và những người nằm dưới rễ, Nam biết tháng Ba âm chỉ còn kéo dài tới ngày mười sáu tháng Năm, và sau đêm cuối tháng ấy, dù phương án của anh có kịp hay không, sẽ có những việc không chờ được nữa.
Ra khỏi phòng họp buổi sáng, khi các bên đã lên xe ra về gần hết, Bảo đã gọi Nam lại ở chân cầu thang ủy ban và nói riêng một câu mà tới tối anh vẫn còn nghe rõ:
- Mười ngày. Phương án của cậu mà không đứng được, tôi ký cưỡng chế, và đơn vị của cậu chịu trách nhiệm về chậm tiến độ.
Nam đứng lại ở cầu thang, nhìn chiếc xe của huyện lăn bánh ra khỏi sân ủy ban, và hiểu rằng từ hôm nay, thua hay được ở đoạn đường này không còn là chuyện của riêng cai thầu Kiên nữa. Nó đã ghi tên anh vào biên bản.