MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 27: Huyện xuống hiện trường
Tin đào trộm ban đêm sau gốc cây lên tới huyện ngay trong buổi sáng mồng sáu tháng Năm. Nam vừa ăn xong bát mì ở quán đầu làng thì điện thoại của trưởng…
Nội dung chương
Tin đào trộm ban đêm sau gốc cây lên tới huyện ngay trong buổi sáng mồng sáu tháng Năm.
Nam vừa ăn xong bát mì ở quán đầu làng thì điện thoại của trưởng thôn Thành gọi tới, bảo huyện đã cử đoàn xuống hiện trường trong sáng nay. Đỗ Quốc Bảo trực tiếp đi cùng cán bộ văn hóa huyện, yêu cầu các bên liên quan có mặt đầy đủ ở gốc cây lúc chín giờ: thôn, xã, đơn vị thi công, đơn vị tư vấn. Biên bản đêm qua và ảnh chụp hiện trường phải mang theo, không được thiếu một trang.
Chín giờ đúng, khu vực sau gốc cây đã đông người hơn cả đêm qua, nhưng trật tự hơn nhiều. Dây niêm phong của thôn vẫn căng nguyên, biển tạm vẫn cắm, tổ tuần tra vẫn cử hai người đứng giữ ở hai đầu. Dân làng đứng vòng ngoài xa, không chen vào khu vực làm việc, nhưng số người tới xem đông tới mức cán bộ xã phải nhắc bà con đứng gọn lên lề đường để đoàn huyện có lối vào. Hoa gạo rụng đầy trên lớp đất mới lấp sau gốc, đỏ trên nền đất sẫm, như một dấu hiệu không cần ai giải thích.
Bảo xuống xe, việc đầu tiên là đi thẳng ra miệng hố đã lấp sau gốc, đứng nhìn rất lâu. Ông yêu cầu xem biên bản hiện trường lập trong đêm, xem từng tấm ảnh chụp theo thứ tự Nam đã ghi, rồi quay sang hỏi trưởng thôn Thành và thầy Hảo từng câu một, rõ ràng, có cán bộ đi cùng ghi chép lại.
Thành trình bày đúng như biên bản: tổ tuần tra phát hiện nhóm công nhân đào ban đêm theo lệnh cai thầu, hố sâu hơn một mét, hài cốt lộ ra ở đáy hố phía sau gốc theo hướng bến đò. Thôn đã ngăn chặn, lập biên bản, đặt hài cốt lại nguyên vị, phủ đất như cũ và niêm phong khu vực, không khai quật thêm, không di dời bất cứ thứ gì.
Thầy Hảo xác nhận phần việc ông làm trong đêm, nói chậm rãi trước mặt cán bộ huyện:
- Tôi là người đặt các chị nằm xuống lại như cũ. Tôi nói rõ để huyện ghi vào: dưới rễ cây này là người làng chúng tôi, là liệt sĩ hy sinh năm một chín năm mươi. Đào thêm là đào vào giữa chỗ các chị nằm. Làng chúng tôi không đồng ý cho bất cứ ai đào nữa, dù là đào thăm dò hay đào có giấy phép mà không có mặt làng.
Cán bộ văn hóa huyện hỏi thêm về danh sách mười hai người, về hồ sơ liệt sĩ còn thiếu, và ghi chép cẩn thận khi Lan, có mặt cùng cụ Duệ ở vòng ngoài. Trình bày phần đối chiếu năm hồ sơ hoàn chỉnh và bảy người còn ghi mất tích mà cô và Nam đã tra cứu ở xã và phòng lao động thương binh xã hội huyện sau lễ giỗ. Cụ Duệ chống gậy đứng dưới tán cây, không nói nhiều, chỉ khi Bảo hỏi thẳng cụ có khẳng định đây là nơi chôn mười hai nữ du kích hay không. Cụ mới đáp một câu ngắn gọn mà cả khu vực đều nghe rõ:
- Tôi là con của đội trưởng Mận. Tôi khẳng định.
Đoàn huyện họp nhanh ngay tại ủy ban xã sau khi xem hiện trường. Không khí trong phòng khác hẳn cuộc họp ba bên hôm mồng hai. Lần này trước mặt Bảo không còn là lời kể của một trưởng thôn hay niềm tin của một làng, mà là biên bản có chữ ký các phía, ảnh chụp hiện trường, lời xác nhận của người trực tiếp đặt lại hài cốt. Và một điểm lộ hài cốt thứ hai nằm xa gốc hơn điểm đầu tiên rất nhiều, chứng tỏ quy mô hố chôn không thể xử lý bằng cách né qua loa hay lấp vội như lần rãnh đào đầu tiên.
Bảo kết luận chậm rãi, từng mục một, cho thư ký ghi vào biên bản làm việc.
Một, khu gốc cây gạo đầu làng Xuân Đào được xác định là nơi có hài cốt liệt sĩ chưa quy tập, theo biên bản hiện trường và xác nhận của địa phương. Việc cưỡng chế giải phóng mặt bằng theo bản vẽ gốc ở đoạn qua gốc cây không thể thực hiện được nữa trong bất cứ hoàn cảnh nào, vì sẽ xâm phạm trực tiếp khu vực hài cốt.
Hai, toàn bộ khu vực gốc cây và phía sau gốc theo hướng bến đò tiếp tục niêm phong, cấm mọi hoạt động đào bới và thi công cho tới khi có phương án xử lý chính thức được phê duyệt.
Ba, huyện chờ phương án tuyến cong của đơn vị tư vấn thiết kế theo đúng hạn đã cam kết là ngày mười hai tháng Năm. Nhưng ông nói rõ, và lần này nói thẳng vào mặt Nam trước mặt tất cả các bên, rằng toàn bộ trách nhiệm về tiến độ và chi phí phát sinh sẽ được truy tới đơn vị thiết kế và cá nhân kỹ sư phụ trách. Nếu phương án tuyến cong không khả thi về kỹ thuật, về đất đai hoặc về dự toán. Nói cách khác, con đường cưỡng chế đã đóng lại, nhưng gánh nặng chứng minh con đường cong đi được thì dồn hết lên vai người vẽ ra nó.
Nam ký vào biên bản phần nội dung liên quan, cảm giác thua thế lần thứ hai của mình từ cuộc họp mồng hai tới hôm nay đã hoàn tất trọn vẹn: anh đã thắng được việc giữ cây khỏi bị cưỡng chế đốn. Nhưng cái thắng ấy không làm anh nhẹ đi, nó biến anh thành người duy nhất phải trả lời cho mọi câu hỏi còn lại: đất đâu, tiền đâu, hạn ở đâu.
Trên đường từ gốc cây về ủy ban họp, Bảo đi bộ cùng Nam một đoạn ngắn, vừa đi vừa hỏi những câu rất kỹ thuật mà Nam phải trả lời ngay: bán kính cong nhỏ nhất ở đoạn này là bao nhiêu. Độ dốc dọc có giữ được không, phần đất thu hồi thêm đã đo chính xác tới hộ nào, dự toán phát sinh bốn trăm mười hai triệu gồm những hạng mục gì. Nam trả lời được phần kỹ thuật, nhưng tới phần đất đai anh phải nói thật là hộ Thắng đang phản đối và hộ bà Nhàn chưa có phương án hỗ trợ sinh kế cụ thể ngoài đền bù một lần. Bảo nghe xong không nói là khó hay dễ, chỉ nhắc một câu: phương án khả thi nghĩa là cả ba phần cùng đứng được, kỹ thuật, tài chính và mặt bằng, thiếu một phần cũng là không khả thi. Câu nhắc ấy theo Nam vào tận phòng họp, và nó là lý do anh hiểu vì sao huyện dám đóng đường cưỡng chế mà vẫn không hề nhẹ tay với anh: họ đóng một cánh cửa sai. Nhưng họ chỉ mở cánh cửa đúng khi anh chứng minh được nó đi qua được thật, chứ không phải chỉ đúng về tình cảm.
Phần kết luận cuối cùng trong buổi làm việc liên quan tới đơn vị thi công.
Bảo tuyên bố, căn cứ việc cai thầu Trần Văn Kiên tự ý cho công nhân đào thăm dò ban đêm trong khu vực đã có cảnh báo về hài cốt. Vi phạm quyết định tạm dừng thi công trong phạm vi gốc cây, Kiên bị tạm đình chỉ quyền chỉ huy hiện trường kể từ hôm nay. Phạm Văn Đức chính thức thay quyền chỉ huy hiện trường trong thời gian đình chỉ, chịu trách nhiệm giữ niêm phong khu vực gốc cây và điều hành các phần việc ngoài phạm vi gốc. Quyết định được lập thành văn bản, gửi cho đơn vị thi công và xã ngay trong ngày.
Kiên có mặt ở cuối buổi làm việc, ngồi ở hàng ghế phía sau, mặt xám lại sau nhiều đêm mất ngủ. Ông nghe quyết định đình chỉ trong im lặng hoàn toàn, không phản ứng, không cãi, chỉ gật đầu khi cán bộ đọc tới tên mình, rồi ký vào biên bản nhận quyết định. Đức ngồi bên cạnh, cũng im lặng, ký vào phần thay quyền chỉ huy với nét mặt của người biết từ hôm nay mọi quyết định ở hiện trường đều sẽ ghi tên mình.
Tan họp, Nam ra sân ủy ban thì thấy Kiên đã ra xe trước. Chiếc xe bán tải của đơn vị thi công đỗ ở góc sân, người lái xe ngồi sẵn ở ghế lái, Kiên đứng bên cửa xe một lúc như còn muốn nói gì với ai đó trong sân, rồi thôi, lên xe. Trước khi xe lăn bánh ra khỏi cổng ủy ban để về thị trấn, Nam đứng đủ gần để nghe thấy câu Kiên nói với người lái xe qua cửa kính hạ thấp. Giọng không to nhưng rõ từng chữ, và câu nói ấy làm anh đứng lặng ở sân thêm một lúc lâu sau khi xe đã đi khuất:
- Chúng nó tưởng đình chỉ tao là xong à. Cây này còn đứng ngày nào, tao còn mất tiền ngày đó.
Chiều hôm ấy, Nam quay lại phòng trọ, trải lại toàn bộ hồ sơ tuyến cong lên bàn với một tâm thế khác hẳn mấy ngày trước. Phương án cưỡng chế đã chết hẳn, đó là điều chắc chắn. Nhưng phương án của anh vẫn chưa sống. Nó vẫn kẹt ở đất của hộ Thắng, ở nước mắt của bà Nhàn, ở con số bốn trăm mười hai triệu cần thuyết minh cho huyện chịu ký. Và bây giờ thêm một người đàn ông vừa bị đình chỉ chỉ huy, đang mất tiền từng ngày vì một gốc cây, và rõ ràng chưa bỏ cuộc.
Anh mở sổ tay, ghi ở đầu trang mới một dòng nhắc việc cho mình cho những ngày còn lại tới hạn mười hai tháng Năm: hoàn thiện bản vẽ, chốt dự toán, gỡ đất hai hộ, và để mắt tới Kiên. Dòng cuối cùng anh gạch chân hai lần. Vì ở Xuân Đào, anh đã hiểu, nguy hiểm nhất không phải là lúc người ta ồn ào phản đối giữa ban ngày. Nguy hiểm nhất là lúc một người đã thua hết các đường chính thức, bắt đầu tính tới những việc làm kín và liều lĩnh trong đêm tối ngoài mọi biên bản.