MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 30: Ngày chờ đêm
Ngày hai mươi ba tháng Ba âm, mồng chín tháng Năm, làng Xuân Đào sống trong một sự im lặng căng thẳng từ sáng sớm. Không ai nói to về chuyện đêm nay ở…
Nội dung chương
Ngày hai mươi ba tháng Ba âm, mồng chín tháng Năm, làng Xuân Đào sống trong một sự im lặng căng thẳng từ sáng sớm.
Không ai nói to về chuyện đêm nay ở chợ hay ở quán nước đầu làng, nhưng ai cũng biết. Thanh niên trong làng đã chia ca trực quanh gốc cây từ buổi chiều hôm trước theo quyết định của cuộc họp kín ở nhà trưởng thôn. Phụ nữ chuẩn bị hương, hoa và nước ở đình, xếp thành từng bó gọn gàng như chuẩn bị cho một buổi lễ không có trong lịch lễ hằng năm của làng. Các cụ cao niên dặn con cháu ăn cơm sớm, mặc áo dài tay, mang theo đèn pin, và tuyệt đối không mang theo gậy gộc. Không khí ấy không giống một làng chuẩn bị đi đánh nhau. Nó giống một làng chuẩn bị đi giữ mộ cho người nhà, lần đầu tiên sau bảy mươi sáu năm phải giữ công khai trước mặt người ngoài.
Nam dành cả buổi sáng ở phòng trọ để hoàn thiện nốt những trang cuối của bộ hồ sơ tuyến cong, dù trong lòng anh biết đêm nay mới là việc quyết định tất cả trước mắt. Hạn nộp phương án là ngày mười hai tháng Năm, chỉ còn ba ngày. Bản vẽ đã gần xong, dự toán phát sinh quanh mức bốn trăm mười hai triệu đã có thuyết minh từng hạng mục, phần đất hai hộ vẫn là chỗ kẹt chưa gỡ được, nhưng ít nhất trên giấy, phương án của anh đã đứng được hai phần ba. Anh xếp hồ sơ vào cặp, rồi quyết định làm một việc cuối cùng trước khi trời tối mà lương tâm một người kỹ sư và một người đã đứng trong biên bản niêm phong gốc cây bảo anh phải làm: tới gặp Kiên lần cuối ở lán. Nói rõ bằng lý lẽ nghề nghiệp và pháp lý, để sau này dù chuyện gì xảy ra trong đêm, không ai có thể nói là chưa từng có người cảnh báo ông.
Cụ Duệ sáng hôm ấy không ra gốc cây. Cụ ngồi ở hiên nhà mình từ sớm, chống gậy, cuốn sổ bìa vải sờn để ngay ngắn trên bàn trước mặt như một vật chứng và như một lời thề. Lan kể với Nam khi anh đi ngang qua cổng nhà cụ vào buổi trưa, rằng cả sáng cụ không ăn được mấy, chỉ uống trà, thỉnh thoảng lại mở cuốn sổ ra nhìn danh sách mười hai cái tên rồi khép lại. Cụ không nói là lo, nhưng cả nhà đều hiểu cụ đang chờ đêm nay như chờ một phiên xử cho chính lời dặn mà cha cụ để lại và cho cả bảy mươi sáu năm im lặng của làng. Thắng, con trai cụ, sáng nay cũng không ra vườn cãi cọ gì về chuyện đất nữa. Ông lặng lẽ giúp mẹ già trong làng chuyển mấy bó hương ra đình, một việc nhỏ mà Nam nhìn thấy và ghi nhớ. Vì nó cho thấy trong ngày chờ đêm này, ngay cả người phản đối tuyến cong mạnh nhất cũng biết đêm nay không phải đêm để nói chuyện đất.
Buổi chiều, Nam tới lán trại.
Kiên ngồi một mình ở hiên lán, trước mặt là chén trà đã nguội và một bao thuốc lá vơi quá nửa dù mới đầu giờ chiều. Ông đã gầy đi nhiều so với ngày đầu Nam gặp ông ở công trường, mắt thâm quầng sâu vì mất ngủ kéo dài từ ngày xuất viện tới giờ, tay thỉnh thoảng lại run nhẹ khi cầm chén trà. Đội thi công phần lớn đã tản ra làm các việc lặt vặt ở khu vực bến đò theo lệnh của Đức, không ai ở gần hiên lán lúc Nam tới, như thể mọi người đều tự giác tránh mặt cai thầu trong ngày hôm nay.
Nam ngồi xuống ghế đối diện, đặt cặp hồ sơ xuống chân, và nói thẳng, không vòng vo, không đe dọa, chỉ trình bày đúng những gì ông cần nghe từ một người làm tư vấn thiết kế đã ký tên vào các biên bản gần đây nhất.
- Anh Kiên, tôi biết chuyện đêm nay. Nam nói. - Tôi tới để nói với anh lần cuối, bằng lý lẽ của nghề và của pháp luật, không phải bằng chuyện tâm linh. Khu vực gốc cây đang được niêm phong theo biên bản làm việc với huyện ngày mồng sáu, vì ở đó có hài cốt liệt sĩ chưa quy tập đã được xác nhận bằng biên bản hiện trường và ảnh chụp. Đóng đinh vào thân cây trong khu vực ấy là hành vi xâm phạm trực tiếp vào cây và vào khu vực mồ mả đã được địa phương và huyện ghi nhận. Việc đó có thể bị xử lý hình sự về tội xâm phạm mồ mả, chưa kể các trách nhiệm dân sự và hành chính đi kèm. Và tôi nhắc thêm một điều nữa: anh đang trong thời gian bị tạm đình chỉ quyền chỉ huy hiện trường. Mọi việc anh làm ở gốc cây đêm nay đều là việc cá nhân, không còn là việc của đơn vị thi công, không ai đứng ra chịu thay cho anh được. Anh thuê thầy ngoài làng tới làm kín vào nửa đêm không làm cho việc ấy thành việc hợp lệ. Nó chỉ làm cho hậu quả, nếu có, nặng thêm vì yếu tố cố ý và lén lút.
Kiên nghe hết, từ đầu tới cuối không ngắt lời, không nổi nóng, không đập bàn như con người cai thầu mà Nam từng thấy trong những ngày đầu dự án. Ông chỉ nhìn ra phía gốc cây qua khoảng sân lán, nơi tán gạo đỏ rực trong nắng chiều, và im lặng rất lâu sau khi Nam nói xong. Sự im lặng ấy làm Nam còn lo hơn cả một trận cãi vã.
- Cậu nói xong chưa. Kiên hỏi khẽ.
- Tôi nói xong rồi. Nam đáp. - Tôi mong anh dừng lại. Phương án tuyến cong của tôi sắp nộp, tới mười hai tháng Năm là có quyết định của huyện. Nếu phương án được duyệt, cây được giữ, đường vẫn làm, anh vẫn còn phần việc ngoài phạm vi gốc để quay lại sau khi hết đình chỉ. Đêm nay mà anh làm, anh tự đóng hết các đường quay lại của chính mình.
Kiên gật đầu rất chậm, như đã nghe và đã hiểu từng chữ, rồi ông nói câu trả lời duy nhất của mình trong buổi chiều hôm ấy. Giọng mệt mỏi tới mức gần như không còn giận dữ:
- Tôi đã mất quá nhiều vì cái cây này rồi, cậu kỹ sư ạ. Tiền, mặt mũi, quyền chỉ huy, cả giấc ngủ. Đêm nay tôi phải làm cho xong một việc. Xong hay không xong, qua đêm nay rồi tính.
Ông không nói rõ việc ấy là việc gì, không nhắc tới thầy Sâm, không nhắc tới đinh, nhưng cả hai người ngồi ở hiên lán đều hiểu không cần nói thêm. Nam đứng dậy, cầm cặp hồ sơ, biết rằng lời can ngăn cuối cùng của mình đã được nói ra đầy đủ và đã không lay chuyển được người đàn ông trước mặt. Anh đi ra khỏi lán khi nắng chiều bắt đầu ngả, trong lòng nặng như vừa ký thêm một biên bản mà không giấy tờ nào ghi lại được: biên bản về một người đã biết rõ hậu quả pháp lý mà vẫn quyết làm.
Trời tối dần trên làng Xuân Đào theo một cách rất chậm. Thanh niên các nhóm trực bắt đầu ra gốc cây từ lúc hoàng hôn, đứng thành từng tốp nhỏ cách đều nhau quanh phạm vi niêm phong, đèn pin tắt, chỉ nói chuyện với nhau bằng giọng rất khẽ. Ở đình, phụ nữ thắp sẵn hương, chuẩn bị nước uống cho người trực đêm. Cụ Duệ được Lan dìu ra hiên nhà ngồi nhìn về phía đầu làng, cuốn sổ bìa vải vẫn để trên bàn trước mặt cụ, không mang theo ra gốc cây, như thể đêm nay chưa phải đêm để mở nó ra. Nam đứng ở ngõ đầu làng cùng Đức và trưởng thôn Thành, nhìn đồng hồ nhiều lần mà kim như không nhích. Đức nói khẽ là ông đã cho toàn đội nghỉ sớm, khóa kho dụng cụ, và dặn rõ không một công nhân nào được ra gốc cây đêm nay với tư cách đội thi công, ai đi là đi với tư cách cá nhân và tự chịu trách nhiệm.
Trong lúc chờ đợi, Nam đi một vòng quanh phạm vi niêm phong cùng trưởng thôn Thành để kiểm tra lại dây căng và các điểm trực. Anh ghi vào sổ giờ giấc từng nhóm vào vị trí, tên người phụ trách từng nhóm, và cả vị trí Đức đứng ở phía lán để bảo đảm không công nhân nào tự ý đi theo Kiên trong đêm. Việc ghi chép ấy lúc đầu nghe có vẻ thừa giữa một đêm người ta chờ đợi bằng niềm tin nhiều hơn bằng giấy tờ, nhưng Thành bảo cứ ghi, ghi cho đầy đủ. Vì nếu đêm nay có chuyện gì xảy ra, làng cần một người làm chứng có chuyên môn và có tên trong các biên bản trước đó, kể lại được rành mạch trước xã và huyện rằng ai tới trước, ai tới sau, ai làm gì và vào giờ nào. Nam gật đầu, ghi cẩn thận từng dòng dưới ánh đèn pin che nửa, và thấy vai trò của mình trong đêm nay đã rõ ràng: anh không phải người giữ cây bằng tay. Anh là người giữ lại sự thật của đêm này bằng chữ, như cách cụ Duệ đã giữ danh sách mười hai cái tên bằng cuốn sổ của cha mình suốt mấy chục năm.
Khoảng mười giờ đêm, cả khu vực đầu làng gần như tắt hết đèn nhà, chỉ còn ánh đèn pin lác đác của các nhóm trực và ánh sáng vàng từ bát hương đá ở gốc cây do người làng thắp từ lúc sẩm tối. Tiếng hoa gạo rơi trong đêm nghe rõ hơn bao giờ hết, đều và nặng, như tiếng gõ nhịp cho một cuộc chờ đợi chung của cả làng.
Đúng hai mươi ba giờ, từ phía thị trấn, ở đầu con đường liên xã chạy vào làng, một ánh đèn xe máy xuất hiện, nhỏ và vàng, tiến dần về phía đầu ngõ làng. Người lái xe chở theo một người ngồi sau và một túi đồ nghề dài buộc dọc theo xe, hình dáng mà bất cứ ai trong các nhóm trực cũng nhận ra ngay là của một người thầy mang theo đồ nghề đi làm việc đêm. Chiếc xe chưa tới gốc cây, còn cách phạm vi niêm phong một đoạn đường tối, nhưng sự xuất hiện của nó ở đầu ngõ vào đúng giờ hẹn nửa đêm đã đủ để tất cả mọi người đang trực quanh gốc cây cùng đứng thẳng dậy.
Cùng lúc ấy, đèn pin của hàng chục người làng bật sáng đồng loạt quanh gốc cây gạo, tạo thành một vòng sáng lặng lẽ và ngay ngắn trong bóng đêm tháng Ba âm, hướng cả về phía ánh đèn xe máy đang tiến lại gần.