MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 31: Đàn lễ dưới gốc cây
Đèn xe máy dừng lại ở đầu phạm vi niêm phong lúc gần mười một giờ đêm. Người ngồi sau xe bước xuống trước, tay xách một túi đồ nghề dài bọc vải sẫm màu,…
Nội dung chương
Đèn xe máy dừng lại ở đầu phạm vi niêm phong lúc gần mười một giờ đêm.
Người ngồi sau xe bước xuống trước, tay xách một túi đồ nghề dài bọc vải sẫm màu, dáng người tầm thước, khoảng sáu mươi tuổi, tóc đã bạc nhiều ở hai bên thái dương. Đó là Lại Văn Sâm, người thầy ở huyện bên mà Kiên đã gặp ở quán nước thị trấn bốn ngày trước. Người lái xe là một công nhân trung thành còn theo Kiên, và phía sau, một công nhân nữa đi bộ tới từ phía lán, tay cầm theo một khay lễ nhỏ phủ vải đỏ. Kiên đi sau cùng, xuất hiện từ bóng tối phía đường liên xã, áo khoác sẫm, tay không, nhưng bước chân của ông cho thấy ông đã quyết tới cùng trong đêm nay.
Vòng đèn pin của người làng không hề nhúc nhích.
Hàng chục người đứng thành vòng ngoài quanh gốc cây gạo, cách phạm vi niêm phong một khoảng đều nhau, đèn pin bật sáng nhưng chĩa xuống đất hoặc hắt nhẹ về phía thân cây, không ai chĩa thẳng vào mặt người mới tới. Không ai la hét. Không ai chửi bới. Không ai cầm theo gậy gộc, đúng như lời dặn của các cụ từ buổi chiều. Sự im lặng của cả một làng đứng trong đêm còn nặng hơn bất cứ tiếng quát tháo nào, và Nam, đứng ở phía trong vòng gần trưởng thôn Thành. Cảm nhận rõ điều đó khi anh thấy bước chân của hai công nhân theo Kiên chậm hẳn lại lúc họ bước vào khoảng sáng lặng lẽ ấy.
Ở chính giữa vòng người, ngay trước thân cây gạo, cụ Duệ đã ngồi sẵn trên một chiếc ghế đẩu thấp.
Cụ mặc áo dài sẫm màu, hai tay đặt trên đầu gậy, cuốn sổ bìa vải của cha cụ đặt ngay ngắn trên đùi, bìa sổ hướng ra ngoài như một tấm biển không chữ. Lan đứng sau lưng cụ, một tay giữ đèn pin, tay kia thỉnh thoảng đặt nhẹ lên vai ông nội như để cụ biết mình không ngồi một mình. Thầy Hảo đứng cách cụ vài bước về phía bến đò, lặng lẽ, tay cầm một bó hương chưa châm. Trưởng thôn Thành đứng phía ngoài cùng, gần lối vào duy nhất còn mở của phạm vi niêm phong, và chính ông là người lên tiếng trước, giọng không to nhưng đủ cho tất cả cùng nghe.
- Đêm nay làng không ngăn ai đi qua đường này. Thành nói. - Nhưng gốc cây này đang trong khu vực niêm phong, có biên bản của thôn và huyện. Ai muốn làm gì ở đây, xin nói rõ trước mặt mọi người, làm trước mặt mọi người. Làng không cho làm lén trong đêm.
Kiên không đáp ngay. Ông nhìn vòng người, nhìn cụ Duệ ngồi trước thân cây, nhìn bát hương đá đã cháy hương từ lúc sẩm tối, khói hương bay thẳng trong đêm không gió và lẫn vào mùi nhựa cây nồng nồng quen thuộc. Rồi ông quay sang Sâm, gật đầu một cái rất ngắn, như nhắc lại một thỏa thuận đã chốt bằng tiền cọc ở thị trấn.
Nam để ý thấy trong vòng người làng có cả những cụ già phải chống gậy mới đứng được lâu, có cả những người đàn bà bế theo con nhỏ đã ngủ gục trên vai, mà không một ai bỏ về. Họ đến không phải để xem một người thầy làm phép. Họ đến vì dưới gốc cây kia là mộ của mười hai người chị, người cô, người bà mà phần lớn trong số họ chưa từng được gọi tên công khai một lần nào trong đời. Đêm nay, lần đầu tiên, họ đứng giữ mộ ấy bằng chính thân người của mình, đông đủ và công khai, không còn là chuyện thì thầm trong bếp của vài ba gia đình như suốt mấy chục năm qua nữa. Sự có mặt lặng lẽ của từng ấy con người khiến Nam hiểu vì sao Kiên, người từng quát tháo cả đội thi công giữa sân lán, giờ lại phải hạ giọng ngay cả khi sốt ruột nhất.
- Thầy cứ làm việc của thầy. Kiên nói khẽ. - Tiền tôi đã đặt rồi. Đêm nay làm cho xong.
Sâm không bước lên ngay như Kiên đợi.
Người thầy ngoài làng đặt túi đồ nghề xuống đất ở khoảng trống cách gốc cây vài bước chân, ngoài rìa tán cây. Rồi từ từ mở túi, lấy ra từng thứ và xếp ngay ngắn lên một tấm vải ông tự trải xuống: một mâm lễ nhỏ với hoa quả. Trầu cau và một chai rượu trắng, ba nén hương lớn, một cuộn dây tơ tằm bọc vải đỏ quấn gọn, và một hộp gỗ dài mà ông chưa mở nắp. Hai công nhân theo Kiên đặt khay lễ của họ xuống cạnh đó rồi lùi lại, đứng lẫn vào khoảng tối phía sau, vẻ mặt cả hai đều cho thấy họ không ngờ đêm làm kín của mình lại thành một đêm đứng trước cả làng như thế này.
Nam đứng yên, ghi vào sổ tay giờ giấc và những người có mặt, đúng như anh đã hứa với trưởng thôn từ chiều. Anh ghi tên Sâm, tên Kiên, tên hai công nhân, ghi vị trí cụ Duệ ngồi, vị trí thầy Hảo đứng, và ghi cả việc không một người làng nào mang theo hung khí. Bút của anh chạy đều trong ánh đèn pin che nửa, và anh hiểu rằng những dòng chữ này, nếu đêm nay có chuyện, sẽ là phần tỉnh táo nhất còn lại giữa một bên là tiền, một bên là mộ phần.
Sâm bắt đầu bằng việc thắp hương.
Ông châm ba nén hương từ ngọn lửa của bát hương đá, hai tay nâng hương ngang trán, quay về phía gốc cây khấn rất khẽ. Khẽ tới mức người đứng gần nhất cũng chỉ nghe được vài tiếng rời rạc gọi là lễ ra mắt, xin phép được xem cây. Đó là thủ tục đầu tiên của nghề mà sau này Nam mới hiểu hết: trước khi đóng bất cứ cây đinh nào. Người thầy Lỗ Ban phải xem cây trước, khấn hỏi xem cây thuộc loại nào, có tà khí hay không, và quan trọng nhất, dưới gốc có gì hay không. Kiên không hiểu, hoặc không muốn hiểu, sự chậm rãi ấy. Ông khoanh tay đứng sau lưng Sâm, mắt nhìn đồng hồ, rồi nhìn vòng người làng, mỗi lúc một sốt ruột.
- Thầy xem nhanh lên. Kiên nói, cố giữ giọng nhỏ. - Nửa đêm là giờ thầy hẹn. Người ta đứng đầy ra đây, không làm nhanh thì tới sáng mất.
Sâm không quay lại.
- Nghề của tôi có lệ của nó, ông thầu ạ. Ông nói đều đều. - Đinh chưa đóng thì phải xem cây đã. Xem chưa xong, ai giục tôi cũng không đóng. Ông trả tiền cho cả cái xem này, không phải chỉ trả cho ba nhát búa đâu.
Câu nói làm Kiên khựng lại. Ông định nói thêm gì đó về số tiền đã cọc, về khoản ứng vốn đang đè lên gói thầu, về hạn hợp đồng cuối tháng Sáu, nhưng nhìn tấm lưng im lặng của người thầy đang cắm hương xuống đất trước mâm lễ, ông lại thôi. Hai công nhân theo ông nhìn nhau, không ai dám lên tiếng. Trong vòng ngoài, vài người làng lớn tuổi khẽ gật đầu với nhau, vì họ nhận ra người thầy ngoài làng này, ít nhất cho tới lúc này, vẫn đang làm đúng lệ của nghề, giống hệt cách thầy Hảo của làng họ vẫn làm bao năm nay.
Ba nén hương được cắm xuống đất, ngay ngắn thành một hàng.
Khói hương bốc lên thẳng đứng trong đêm lặng gió, cao dần về phía tán cây tối đen phía trên. Hoa gạo thỉnh thoảng lại rơi xuống một bông, tiếng bộp khô và nặng vọng rõ trong im lặng. Sâm quỳ một lúc trước mâm lễ, rồi đứng dậy, ngẩng đầu lên nhìn vào tán cây.
Ông nhìn rất lâu.
Nam không biết một người thầy xem cây thì nhìn những gì. Cành cao, thế cây, vết sẹo rìu ở độ cao một mét tư phía hướng ra đường còn rỉ nhựa sẫm, những gai nhọn trên thân, hay khoảng tối dày đặc giữa các cành nơi hoa đỏ chỉ còn là những đốm sẫm trong đêm. Nhưng anh nhìn thấy, từ phía bên, nét mặt của Sâm bắt đầu thay đổi trong lúc ông ngẩng lên như vậy. Sự điềm tĩnh nghề nghiệp lúc mới tới, cái vẻ của một người đã làm việc này nhiều lần ở nhiều làng khác nhau, rút dần khỏi mặt ông. Đôi mày ông nhíu lại. Miệng ông mím chặt. Một tay ông, tay vừa cắm hương xong, khẽ đưa lên rồi lại buông xuống, như muốn níu lấy cành cây thấp để đứng cho vững.
Gió quanh đầu làng, vốn đã lặng từ lúc xe máy vào ngõ, giờ lặng tới mức tuyệt đối. Tiếng côn trùng ở phía bến đò cũng im bặt. Chỉ còn tiếng hoa rơi, thưa và đều.
Thầy Hảo, từ vị trí đứng của mình, nhìn Sâm không chớp mắt. Cụ Duệ vẫn ngồi yên trên ghế đẩu, hai tay trên đầu gậy, cuốn sổ trên đùi, mắt cụ không nhìn người thầy ngoài làng mà nhìn thẳng vào thân cây trước mặt, như cụ đã nhìn suốt bảy mươi sáu năm. Kiên bắt đầu mất kiên nhẫn thật sự, ông bước lên nửa bước, giọng đã gắt hơn dù vẫn cố nén.
- Thầy Sâm. Xong chưa. Xong rồi thì làm đi, người ta đứng chờ cả đêm rồi đấy.
Sâm vẫn không quay lại. Ông hạ tầm mắt xuống hộp gỗ dài trên tấm vải, mở nắp hộp bằng hai tay, và rút ra cây đinh đồng đầu tiên. Cây đinh dài hơn Nam tưởng, thân đinh ánh lên màu đồng sẫm dưới ánh đèn pin, đầu đinh khắc những nét bùa nhỏ li ti mà từ khoảng cách của mình anh không đọc được. Cả vòng người làng như nín thở khi cây đinh xuất hiện. Vài thanh niên ở vòng ngoài vô thức bước lên nửa bước rồi dừng lại theo cái giơ tay rất khẽ của trưởng thôn Thành. Không ai vượt qua ranh giới. Không ai nói một lời.
Nhưng Sâm không tiến về phía thân cây.
Ông cầm cây đinh trong tay, đứng yên một lúc lâu nữa, rồi bất ngờ quay hẳn người lại về phía Kiên. Giọng ông khi cất lên đã đổi hẳn, không còn là giọng của người làm nghề nhận tiền nữa, mà là giọng của một người vừa nhìn thấy một điều mà ông biết mình không được phép không hỏi.
- Ông nói thật đi. Sâm nói, rõ từng tiếng trước mặt cả làng. - Dưới gốc cây này có người nằm, phải không?