MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 40: Vết sẹo khép miệng
Sau nửa đêm mười sáu tháng Năm, lễ cúng lớn ở gốc cây gạo chuyển sang một phần khác. Lặng lẽ hơn và đời thường hơn, như một đêm thức canh bên người thân…
Nội dung chương
Sau nửa đêm mười sáu tháng Năm, lễ cúng lớn ở gốc cây gạo chuyển sang một phần khác. Lặng lẽ hơn và đời thường hơn, như một đêm thức canh bên người thân vừa được đưa về nhà sau một chuyến đi dài bảy mươi sáu năm.
Không còn bài khấn nào nữa. Bàn thờ vẫn sáng hương, mười hai phần lễ vẫn nguyên trước mười hai thẻ tên, nhưng người làng không đứng thành hàng nghiêm trang như lúc đầu đêm nữa. Họ ngồi xuống thành từng nhóm nhỏ quanh gốc cây, trên những chiếc ghế nhựa, trên những tấm chiếu trải ở rìa rạp, và thay nhau kể những câu chuyện về cây gạo mà trước đây không ai dám nói thành lời trước mặt đông người. Nam đi lại giữa các nhóm, phần để lo hậu cần cho một đêm còn dài tới gần sáng, phần vì chính anh cũng muốn nghe hết những câu chuyện ấy. Những mảnh cuối cùng của một bức tranh mà anh đã lắp ráp suốt gần một tháng bằng biên bản, bản vẽ và những lời kể nửa chừng.
Một cụ già kể rằng những năm bom đạn ác liệt nhất, làng này sơ tán mấy lần, nhà cháy. Đình sập một góc, mà cây gạo đầu làng không hề trúng một mảnh bom nào, tán cây vẫn nguyên vẹn che cho con đường sơ tán chạy qua đầu làng vào những đêm tối nhất. Một bà kể chuyện những năm đói kém, trẻ con làng này vẫn nhặt hoa gạo rơi đem về chơi, người lớn dặn chỉ nhặt hoa đã rơi. Tuyệt đối không trèo cây bẻ cành, và dặn như vậy từ đời này sang đời khác mà không ai giải thích vì sao, cho tới tận năm nay con cháu mới hiểu hết lời dặn ấy. Một người đàn ông trung niên kể chuyện kẻ trộm gỗ từ nơi khác tới làng trong một đêm nhiều năm trước, định đốn trộm cây gạo, và bỏ chạy ngay trong đêm, để lại cả cưa và xe ở vệ đường. Sáng ra dân làng chỉ lặng lẽ trả lại xe cho xã bên mà không ai truy hỏi thêm, vì ai cũng hiểu họ đã gặp điều gì trong bóng cây ấy. Những câu chuyện cứ nối nhau như vậy, không câu nào có người chết, không câu nào có ai bị hại tới cùng, chỉ có một gốc cây giữ làng và giữ chính nấm mồ của mình qua từng ấy biến cố. Bằng cách duy nhất mà các chị có thể làm: hiện ra trong phạm vi tán cây của mình, vào những đêm tháng Ba, cho những kẻ định xâm phạm biết rằng ở đây có người nằm.
Hậu, trong phần cuối của đêm lễ, tìm tới chỗ Nam đang đứng và nói khẽ một chuyện mà anh đã giữ trong máy điện thoại của mình từ cuối tháng trước. Đoạn ghi âm đêm ấy, đoạn ghi âm chỉ có tiếng gió và tiếng hoa rụng, trong đó tiếng gió lặng đi đúng ba nhịp ở quãng giữa, anh vẫn còn giữ một bản sao, dù Đức đã bảo anh xóa đi. Hậu hỏi Nam, sau đêm nay, anh có nên xóa nó đi hẳn không. Nam nhìn công nhân trẻ nhất đội, nghĩ một lúc, rồi nói rằng đó là quyết định của chính anh, nhưng theo Nam, có những thứ không ghi lại được bằng máy không có nghĩa là không từng tồn tại. Và đoạn ghi âm toàn tiếng gió ấy, giữ lại cũng được, như một bằng chứng cho chính người đã từng nghe bằng tai mình rằng có những điều trong đời này máy móc không chạm tới được. Hậu gật đầu, cất điện thoại vào túi áo, và quay lại phụ nhóm thanh niên thu dọn ghế ở phía rạp.
Cụ Duệ là một trong những người ở lại tới gần cuối đêm. Cụ ngồi ở hàng ghế dưới rạp, được Lan quàng thêm một chiếc khăn lên vai khi sương bắt đầu xuống, và cụ cứ ngồi yên như vậy, nhìn bàn thờ. Nhìn mười hai thẻ tên sáng dưới ánh đèn lễ, thỉnh thoảng lại gật đầu rất khẽ như đang nghe một ai đó nói chuyện với mình từ rất xa. Khi Lan ngỏ ý đưa cụ về nghỉ trước lúc trời sáng, cụ lắc đầu, nói để cụ ngồi hết đêm giỗ đầu tiên mà mẹ cụ được làng gọi đúng tên sau bảy mươi sáu năm, một đêm này thôi, về nhà ngủ bù cả đời cũng được. Lan không劝 nữa, cô ngồi xuống bên cạnh ông nội, và hai ông cháu cứ ngồi bên nhau như vậy cho tới khi sương phủ trắng cả khoảng đất quanh gốc cây.
Gần về sáng, khi các nhóm chuyện đã thưa dần, nhiều người làng đã đưa các cụ già và trẻ nhỏ về nghỉ trước, chỉ còn lại những người trẻ và đại diện đội thi công thức tới cuối lễ. Nam đi một vòng quanh gốc cây để kiểm tra lại bàn thờ và khu vực niêm phong trước khi trời sáng.
Anh dừng lại trước vết rìu của Kiên.
Vết chém nằm ở độ cao một mét tư trên thân cây, phía hướng ra đường. Vết thương mà chính anh đã nhìn thấy trong ngày đầu tiên sau khi nó được tạo ra hồi cuối tháng trước: một nhát rìu sâu, mép gỗ xé toác, nhựa đỏ sẫm đặc quánh rỉ ra như máu không cầm được. Trong những tuần qua, mỗi lần đi qua gốc cây, Nam đều nhìn vết sẹo ấy như nhìn một bằng chứng sống của điều tồi tệ nhất đã xảy ra ở nơi này. Đêm nay, dưới ánh đèn lễ và ánh sáng lờ mờ của trời sắp sáng, anh cúi xuống nhìn kỹ, và khựng lại.
Mép vết chém đã khép lại rõ rệt so với mấy tuần trước.
Hai mép gỗ hai bên vết rìu đã nhích lại gần nhau một cách nhìn thấy được bằng mắt thường, phần giữa vết thương không còn là một khe hở toác đỏ nữa. Thứ nhựa rỉ ra ở mép vết thương đêm nay không còn đỏ đặc như những ngày đầu. Nó trong hơn, nhạt hơn, óng ánh dưới ánh đèn như một lớp da non vừa lên trên một vết thương đang lành của một cơ thể sống. Nam đưa tay lên, dừng lại cách mặt vỏ cây một khoảng ngắn, không chạm vào, vì anh biết mình không nên chạm vào chỗ ấy trong đêm nay, nhưng chỉ từ khoảng cách ấy. Anh cũng cảm nhận được rõ ràng rằng cái cây gần một trăm tám mươi năm tuổi này đang tự chữa lành, theo nhịp riêng chậm rãi của nó, bắt đầu từ đúng đêm lễ lớn này.
- Cậu cũng thấy rồi à.
Giọng Kiên vang lên khẽ ở phía sau. Nam quay lại. Cai thầu đứng cách anh vài bước, bó hương của ông cuối cùng đã được thắp và cắm ở rìa ngoài bàn thờ từ lúc nào trong đêm. Áo ông vẫn còn vương đầy cánh hoa gạo đỏ đã héo, hai đầu gối quần ông dính lớp hoa và đất của mặt đường nơi ông đã quỳ lúc nửa đêm. Ông bước tới, đứng cạnh Nam, và cả hai người cùng nhìn vào vết sẹo trên thân cây một lúc rất lâu mà không ai nói thêm câu nào ngay.
Không cần nói nhiều. Vết rìu ấy là của Kiên. Bàn tay cầm rìu trong ngày hôm ấy là tay ông. Nhựa đỏ, cơn ngất sùi bọt mép, ba ngày nằm viện huyện, những đêm mất ngủ kéo dài, người thầy ngoài làng buông đinh, và đêm nay. Một vết sẹo đang khép miệng trên thân cây: tất cả những điều ấy nối với nhau thành một đường thẳng duy nhất mà chỉ hai người đang đứng đây mới hiểu hết sức nặng của từng đoạn. Nam không an ủi ông bằng một câu nào sáo rỗng. Anh chỉ đứng yên bên cạnh, để ông tự nhìn cho hết phần của mình.
Trời gần sáng hẳn. Sương từ mặt sông ở bến Đò Ngang dâng lên, phủ trắng mờ cả khoảng đất quanh gốc cây và đoạn đường phủ đầy hoa đỏ đã bắt đầu sẫm lại trong sương. Phía đình làng, tiếng người dọn dẹp rạp lễ vang lên khẽ khàng. Thầy Hảo, sau một đêm chủ lễ dài, ngồi nghỉ ở ghế gần bàn thờ, tay cầm chén trà nóng mà Lan vừa mang tới, mắt ông nhìn ra tán cây với một vẻ yên tĩnh mà Nam chưa từng thấy ở ông trong suốt tháng qua.
Và đúng lúc ấy, lần đầu tiên từ khi về làng Xuân Đào vào đầu tháng Ba âm lịch tới nay, Nam nghe thấy tiếng chim hót trong tán cây gạo.
Không phải một tiếng. Nhiều tiếng, nối nhau, trong trẻo và bình thường tới mức làm anh giật mình vì sự bình thường của nó. Suốt gần một tháng, trong trí nhớ của anh, tán cây này chỉ gắn với tiếng hoa rơi bộp bộp trong đêm, với tiếng ru nỉ non không ghi lại được bằng máy, với sự im lặng tuyệt đối của những đêm gió lặng hẳn. Anh chưa từng nghe tiếng chim nào hót trong tán cây ấy vào lúc rạng sáng, dù về lý thuyết, một cây cổ thụ gần bến đò phải là nơi chim về làm tổ từ lâu rồi. Tiếng chim sáng nay, trong sương trắng và trong ánh sáng đầu tiên của ngày mồng một tháng Tư âm lịch, vang lên như một dấu hiệu nhỏ và rõ ràng hơn bất cứ lời phán quyết nào: tháng Ba đã qua. Đêm cuối cùng của tháng đã qua, và gốc cây này, từ hôm nay, trở lại là một gốc cây của người sống, có chim về hót, có nắng lên, có một con đường sắp được làm vòng qua nó và một ngôi miếu sắp được xây dưới bóng nó.
Kiên vẫn đứng bên cạnh Nam, ngẩng lên nghe tiếng chim cùng anh. Rồi ông nói nhỏ, giọng khàn sau một đêm dài thức trắng và khóc, nhỏ tới mức chỉ đủ cho một mình Nam nghe thấy, như một lời hẹn mà ông tự đặt ra cho chính mình trước khi trời sáng hẳn.
- Sáng mai tôi quỳ ở đây. Ông nói. - Cậu bảo anh em trong đội, ai còn coi tôi là chủ thì quỳ cùng. Tôi quỳ trước, anh em quỳ sau, quỳ trước mặt cả làng này và trước mặt các chị, cho đàng hoàng một lần.