MA CÂY GẠO ĐẦU LÀNG - Chương 44: Chữ ký của huyện
Ngày hai mươi sáu tháng Năm, Nam lên huyện từ sớm, mang theo bộ hồ sơ điều chỉnh thiết kế đã hoàn chỉnh. Hồ sơ dày hơn bất cứ bộ hồ sơ nào anh từng mang…
Nội dung chương
Ngày hai mươi sáu tháng Năm, Nam lên huyện từ sớm, mang theo bộ hồ sơ điều chỉnh thiết kế đã hoàn chỉnh.
Hồ sơ dày hơn bất cứ bộ hồ sơ nào anh từng mang lên Ban quản lý dự án kể từ đầu dự án. Trong đó có bản vẽ tuyến cong với tim đường né gốc cây tối thiểu hai mươi lăm mét, chiều dài đoạn tuyến tăng thêm một trăm tám mươi mét so với phương án thẳng ban đầu. Có dự toán phát sinh bốn trăm mười hai triệu đồng, thuyết minh từng hạng mục: nền đường bổ sung, mặt đường, rãnh thoát nước đi theo tuyến mới, và phần di dời mốc giới của hai hộ dân liên quan. Có biên bản hiến đất vườn của cụ Duệ, ghi rõ phần đất này không tính đền bù. Có giấy đồng ý và cam kết không khiếu nại của hộ Nguyễn Văn Thắng cho cả phần đền bù và hai mét đất vườn nhường thêm. Có biên bản thỏa thuận với hộ Phạm Thị Nhàn, trong đó ghi rõ phần đất mộ của chồng bà nằm sát rìa tuyến được giữ nguyên. Có biên bản khoanh vùng bảo vệ gốc cây, xác nhận khu vực hài cốt được giữ nguyên trạng, không khai quật, không di dời. Và có một hạng mục mà vài tháng trước, không một kỹ sư nào trong phòng họp của huyện hình dung sẽ xuất hiện trong hồ sơ một dự án đường liên xã. Hạng mục miếu thờ liệt sĩ dưới gốc cây gạo, với tư cách công trình phụ trợ văn hóa của công trình.
Đỗ Quốc Bảo đã chờ sẵn.
Ông Bảo năm nay năm mươi tuổi, làm quản lý dự án giao thông ở huyện đã nhiều năm, quen với những hồ sơ điều chỉnh vì vướng mặt bằng, vì phát sinh khối lượng, vì thay đổi vật liệu. Ông lật từng phần hồ sơ của Nam một cách chậm rãi, khác hẳn những buổi làm việc căng thẳng hồi tháng Tư, khi hạn tiến độ được nhắc đi nhắc lại như một lời đe dọa treo trên đầu cả phòng. Ông dừng lại lâu ở bản vẽ tuyến cong, lấy thước tỉ lệ tự đo lại khoảng cách từ tim đường mới tới gốc cây. Gật đầu khi con số khớp với thuyết minh: tối thiểu hai mươi lăm mét, không một đoạn nào trong vệt cong lấn vào khoanh vùng bảo vệ.
- Phần kinh phí phát sinh, nguồn lấy ở đâu, cậu trình bày lại cho rõ để tôi ký. Ông Bảo nói.
Nam mở trang dự toán, chỉ từng dòng.
- Tổng phát sinh là bốn trăm mười hai triệu đồng, đúng con số đã được phê duyệt về nguyên tắc hôm mười hai tháng Năm. Nguồn bố trí gồm hai phần. Phần thứ nhất từ dự phòng phí của gói thầu, theo tỷ lệ được phép sử dụng cho điều chỉnh thiết kế. Phần thứ hai là phần tài trợ của nhà thầu, cụ thể là cam kết của ông Trần Văn Kiên, người đã tuyên bố trước dân làng và đội thi công rằng bản vẽ cong thiếu tiền đoạn nào, ông bù đoạn ấy. Cam kết này đã được công ty chủ thầu xác nhận bằng văn bản và đính kèm ở phụ lục ba. Phần đất vườn cụ Duệ hiến không tính đền bù, nên trong dự toán không có một dòng chi phí nào cho phần đất ấy, đúng như ý nguyện của gia đình.
Ông Bảo đọc phụ lục cam kết của Kiên, đọc cả biên bản buổi quỳ tạ tội sáng mười bảy tháng Năm do xã lập, trong đó có ghi lời hứa của đội thi công. Ông im lặng một lúc, rồi lấy bút, ký vào quyết định phê duyệt điều chỉnh thiết kế chính thức. Chữ ký của ông đặt dưới dòng chữ ghi rõ: phê duyệt điều chỉnh hướng tuyến đoạn qua đầu làng Xuân Đào theo phương án cong né gốc cây gạo. Phê duyệt hạng mục miếu thờ mười hai nữ du kích hy sinh năm 1950 làm công trình phụ trợ văn hóa trong hồ sơ công trình, và phê duyệt nguồn kinh phí phát sinh bốn trăm mười hai triệu đồng như thuyết minh đính kèm.
Con dấu của Ban quản lý dự án được đóng xuống ngay sau đó, tiếng đóng dấu khô và chắc trong phòng làm việc yên tĩnh.
- Xong. Ông Bảo nói, đẩy tập quyết định về phía Nam. - Từ hôm nay, phương án cong không còn là phương án đề xuất nữa. Nó là thiết kế chính thức của dự án. Ai hỏi vì sao đường qua Xuân Đào lại cong, hồ sơ này là câu trả lời.
Nam cầm tập quyết định bằng hai tay. Anh nhớ lại những ngày đầu tháng Năm, khi phương án cong còn là một bản vẽ bị đe dọa bác bỏ vì đội chi phí, khi chính anh bị giao trách nhiệm cá nhân nếu để chậm hạn nộp phương án. Ngày mười hai tháng Năm, cái gật đầu về nguyên tắc đã gỡ cho anh món nợ trách nhiệm ấy. Hôm nay, chữ ký chính thức này khép lại toàn bộ phần pháp lý của tuyến đường: đường sẽ cong, cây sẽ ở lại, và không còn một văn bản nào trong dự án này ghi cây gạo là vật cản cần loại bỏ nữa.
Trước khi Nam ra về, ông Bảo đứng dậy, bắt tay anh. Cái bắt tay lâu hơn thường lệ của một buổi ký hồ sơ.
- Tôi làm quản lý dự án bao nhiêu năm. Ông nói. - Hồ sơ điều chỉnh thì ký nhiều rồi. Điều chỉnh vì địa chất, vì giá vật liệu, vì dân chưa bàn giao đất. Đây là hồ sơ điều chỉnh đầu tiên trong sự nghiệp của tôi mà phần lý do điều chỉnh nhắc tới người chết nhiều hơn con số. Mười hai người phụ nữ chết từ năm 1950, tới năm nay mới làm thay đổi được một bản vẽ. Cậu giữ một bản sao cho cẩn thận. Sau này ai làm đường qua những làng cũ, có khi cần đọc lại hồ sơ này.
- Tôi sẽ giữ. Nam đáp. - Và tôi sẽ ghi trong nhật ký công trình rằng quyết định này được ký sau khi làng đã làm lễ tạ tội và khoanh vùng bảo vệ gốc cây, chứ không phải ký trên một hiện trường còn tranh chấp.
Việc xã hoàn thiện và gửi hồ sơ đề nghị công nhận liệt sĩ cho cả mười hai nữ du kích, Nam chỉ biết qua lời Lan báo lại trực tiếp với anh.
Buổi trưa, khi Nam về tới làng, Lan ra đầu ngõ đón anh, tay cầm bản sao giấy biên nhận hồ sơ đã gửi.
- Gửi rồi anh ạ. Lan nói, mắt cô đỏ vì thiếu ngủ sau nhiều đêm rà soát giấy tờ, nhưng giọng nói nhẹ hẳn đi. - Mười hai bộ hồ sơ con, chung một công văn đề nghị của xã. Ông nội em nói, cả đời ông giữ cuốn sổ trong nhà, sáng nay là lần đầu tiên những cái tên trong cuốn sổ ấy được đi ra khỏi làng bằng đường chính thức, có dấu của xã, có số công văn đàng hoàng.
- Bao giờ có kết quả thì chưa ai nói chắc được. Nam nói. - Hồ sơ liệt sĩ phải qua nhiều cấp thẩm định. Nhưng việc của làng tới hôm nay là đã làm đủ: nói ra sự thật, ghi lại thành văn bản, và gửi đi đúng cửa.
- Em biết. Lan đáp. - Ông nội em cũng nói thế. Ông bảo gửi được hồ sơ đi là ông nhẹ một phần rồi. Phần còn lại, ông chờ được.
Buổi chiều, trưởng thôn Thành tổ chức một buổi thông báo ngắn ở đình làng về hai tin trong ngày: quyết định phê duyệt điều chỉnh thiết kế chính thức của huyện, và việc xã đã gửi hồ sơ công nhận liệt sĩ cho mười hai chị. Dân làng tới nghe đông hơn một buổi họp thôn thường lệ. Khi Thành đọc tới đoạn kinh phí phát sinh bốn trăm mười hai triệu đã được bố trí đủ, và đoạn miếu thờ được đưa vào hồ sơ công trình, nhiều người gật đầu nhìn nhau. Cụ Duệ ngồi ở hàng ghế đầu, nghe hết, chỉ nói một câu với người ngồi cạnh, nhưng Nam đứng gần đó nên nghe rõ: cụ nói rằng đường thì đã có giấy. Tên các chị thì đã lên đường đi tìm giấy, từ nay việc của làng là làm cho tốt cả hai. Trước khi mọi người ra về, Thành nhắc lại nguyên văn câu của cụ Duệ như lời kết: - Đường thì làm, cây thì để. Hai việc ấy không đánh nhau đâu.
Trên đường từ huyện về làng vào buổi sáng, còn một việc nữa đã xảy ra mà Nam chưa kể với ai ở làng.
Khi xe của anh vừa qua khỏi cổng Ban quản lý dự án, điện thoại của anh đổ chuông. Người gọi là cấp trên ở công ty tư vấn thiết kế, nơi anh làm việc từ trước khi về Xuân Đào. Ông thông báo một quyết định điều động: ngay sau khi đoạn đường qua làng nghiệm thu, Nam sẽ được điều sang một dự án mới ở tỉnh khác, một công trình cầu đường lớn hơn, xa hơn, bắt đầu ngay từ đầu tháng Bảy. Đó là một cơ hội nghề nghiệp tốt, là việc mà một kỹ sư trẻ ở tuổi của anh thường mong được giao.
Nam cầm điện thoại, nhìn qua cửa xe thấy con đường liên xã đang chạy ngược về phía làng Xuân Đào, và anh xin phép cấp trên một điều duy nhất trước khi nhận lịch điều động.
- Anh cho tôi ở lại làng tới hết tháng Sáu. Nam nói. - Đoạn đường nghiệm thu ngày ba mươi tháng Sáu, và trước đó một ngày, rằm tháng Năm âm lịch, làng làm lễ cúng tạ và khánh thành miếu thờ cho mười hai liệt sĩ. Tôi là người vẽ phương án này, tôi muốn có mặt tới buổi lễ cuối cùng ấy rồi mới đi.
Ở đầu dây bên kia, cấp trên của anh im lặng một lúc, rồi đồng ý, nói rằng công ty sẽ ghi nhận anh bàn giao dự án mới chậm vài ngày vì lý do hoàn thiện công trình cũ. Nam cảm ơn, tắt máy, và cất điện thoại vào túi áo ngực, đúng chỗ anh vẫn để cuốn sổ tay ghi chép hiện trường.
Xe về tới đầu làng buổi trưa. Cây gạo hiện ra ở cuối đoạn đường, tán cây xanh sau mùa hoa, hàng rào bảo vệ mới dựng quây quanh gốc, tấm biển trắng chữ đen đọc rõ từ xa. Nam nhìn cây, biết rằng từ hôm nay, trong mọi văn bản chính thức của huyện và của xã, cây này và mười hai người nằm dưới gốc nó đã có một vị trí không ai xóa được nữa. Phần còn lại của anh ở làng này chỉ còn tính bằng tuần: làm xong đoạn đường, dự một buổi lễ cúng tạ, và chia tay một nơi mà anh tới với một bản vẽ thẳng, rồi sẽ rời đi sau khi để lại một đường cong.