MA CỘT NHÀ SÀN MAI CHÂU - Chương 17: Bản Dưới
Sáng ngày bốn tháng mười một, Sơn đi bộ xuống bản Thung một mình. Đường từ bản Bó xuống bản dưới men theo con suối cạn, qua mấy thửa ruộng bậc thang vừa…
Nội dung chương
Sáng ngày bốn tháng mười một, Sơn đi bộ xuống bản Thung một mình. Đường từ bản Bó xuống bản dưới men theo con suối cạn, qua mấy thửa ruộng bậc thang vừa gặt xong còn trơ gốc rạ ướt. Sau mấy ngày mưa dầm, đất trên đường trơn và sẫm lại, sương còn đọng trên những mái nhà sàn thấp hơn, nghèo hơn những nóc nhà ở bản trên. Sơn không mang theo quà bánh gì nhiều, chỉ mang cuốn sổ tay trong túi áo và một ý định mà anh đã ghi ra giấy từ tối hôm trước: tìm tới nhà của cô gái tên Mận. Nói thật những gì đang xảy ra trong nhà mình, và xin được nghe phần sự thật mà họ Bùi đã cấm nhắc suốt bốn mươi năm.
Người bản Thung chỉ đường cho anh với một vẻ dè dặt khó giấu. Khi anh nói anh tìm nhà ông Hà Văn Điệp, người đàn bà ở đầu bản nhìn anh từ đầu tới chân, hỏi lại anh là người nhà nào. Sơn đáp thật rằng anh là con trai ông Thành ở bản Bó. Người đàn bà im lặng một lúc rồi mới chỉ tay về phía cuối bản.
- Nhà ông ấy ở cuối bản, nhà sàn nhỏ, mái mới lợp lại một nửa. Cậu tới thì nói khẽ thôi. Nhà ấy ít tiếp người bản trên lắm.
Nhà của ông Điệp đúng như lời tả: một nếp nhà sàn nhỏ, cột thấp hơn nhà lang nhiều, sân đất còn đọng nước mưa. Dưới gầm sàn chất củi và mấy bao tải nấm khô, mùi ẩm của gỗ cũ và khói bếp lâu năm phả ra từ gian trong. Một người đàn ông gầy, tóc bạc gần hết, đang ngồi bổ củi ở sân. Ông ngẩng lên khi nghe tiếng chân, và Sơn nhận ra ngay người đàn ông bán nấm ở chợ xã hôm trước, người đã lặng người bỏ đi khi nghe tin dâu mới nhà lang bị bóp cổ. Ông cũng nhận ra anh. Lưỡi rìu trên tay ông dừng lại giữa chừng.
- Cậu xuống đây làm gì?
- Cháu là Bùi Văn Sơn, con trai ông Thành ở bản Bó. Cháu xuống thưa chuyện với ông.
Ông Điệp không mời anh vào nhà. Ông để anh đứng ở sân một lúc lâu, lâu tới mức Sơn nghe rõ tiếng nước nhỏ giọt từ mái nhà xuống máng gỗ và tiếng gà bới đất dưới gầm sàn. Rồi ông cắm lưỡi rìu vào gốc củi, phủi tay, đi lên thềm và ngồi xuống ở mép thềm, rót một chén nước chè từ chiếc ấm đen để sẵn. Ông rót cho mình, không rót cho khách, và cũng không mời Sơn ngồi. Sơn vẫn đứng ở bậc thềm dưới, ngẩng lên nhìn ông, và bắt đầu nói. Anh quyết định không giấu một điều gì, vì anh đã giấu và bị giấu đủ rồi.
- Ông ạ, cháu xuống đây không phải để xin ai tha thứ, vì cháu còn chưa biết phải xin tha thứ vì chuyện gì. Cháu chỉ muốn nói cho ông nghe những gì đang xảy ra trong nhà cháu, rồi ông quyết định có kể cho cháu nghe hay không.
Anh kể từ đầu. Đám cưới ngày mười hai tháng mười. Tiếng cào trong cột cái từ đêm tân hôn, chỉ từ hai mươi ba giờ tới ba giờ sáng, chỉ người trong nhà nghe thấy. Cả nhà đau nửa đầu và gầy rộc dần theo số năm ở trong nhà. Vợ anh bị dấu tay năm ngón trên cổ, đậm dần sau mỗi đêm mưa, đêm mùng hai tháng này đã rỉ máu. Cha anh đêm ấy đau tới mức ngã quỵ, phải vào trạm xá, và ở trạm xá, khi cháu hỏi tới tên Mận. Cha cháu khóc và nói cha cháu năm 1975 đang đi bộ đội xa nhà, không biết gì, và thề rằng nếu biết cha của mình giết người thì không để yên tới giờ.
Ông Điệp nghe hết, không ngắt lời một lần nào. Khuôn mặt ông không đổi sắc, nhưng bàn tay cầm chén nước của ông run nhẹ, và đến đoạn Sơn nhắc tới dấu tay rỉ máu trên cổ Hằng. Ông đặt chén nước xuống thềm, hai tay đan vào nhau đặt trên đầu gối, các khớp ngón tay trắng bệch ra.
Khi Sơn nói xong, sự im lặng kéo dài rất lâu. Từ trong nhà, vợ ông Điệp bước ra, một người đàn bà nhỏ người, tóc búi gọn, định nói gì đó với chồng thì ông giơ tay ngăn lại. Một người thanh niên, có lẽ là con trai ông, cũng đứng ở cửa gian trong nhìn ra, ánh mắt không thiện cảm. Cả nhà họ Hà đứng và ngồi quanh một người cháu nội của Bùi Văn Cường, và không ai thấy cần phải khách khí với anh.
Cuối cùng ông Điệp lên tiếng. Giọng ông không lớn, nhưng mỗi chữ đều như đã được cân nhắc suốt năm mươi năm.
- Cậu nói cha cậu không biết. Tôi tin. Năm ấy nó ở đơn vị thật, cả bản đều biết con trai ông Cường đi bộ đội. Nó về sau này mới phải gánh cái nhà ấy.
- Vậy ông biết chuyện năm xưa là chuyện gì, ông nói cho cháu nghe được không? Cô Mận là người thế nào với ông?
Ông Điệp nhìn thẳng vào Sơn. Đôi mắt ông đỏ lên nhưng không có nước mắt, như giếng đã cạn từ lâu.
- Nhà mày giữ của quen rồi. Giờ của đòi người thì kêu ai.
Sơn đứng yên. Câu nói ấy không trả lời câu hỏi của anh, nhưng nó xác nhận điều anh sợ nhất: trong mắt người đàn ông này, nhà họ Bùi không phải là một gia đình tình cờ sống trong một ngôi nhà có chuyện. Nhà họ Bùi là kẻ giữ của, giữ một thứ của cải và một thứ bí mật không thuộc về mình, giữ quen tay tới mức năm mươi năm sau, con cháu của họ vẫn sống yên trong ngôi nhà ấy mà không hề biết mình đang giữ những gì.
- Ông đuổi cháu cũng được. Nhưng cháu xin ông một điều thôi. Nếu chị của ông, nếu cô Mận thật sự đã gặp chuyện trong nhà cháu, thì người trong cột đang kêu đau mỗi đêm mưa chính là cô ấy. Cháu không biết phải làm gì cho cô ấy nếu cháu không biết cô ấy là ai.
Ông Điệp đứng dậy. Ông nói câu cuối cùng của buổi gặp, rành rọt như đóng một cánh cửa.
- Nhà tôi không có gì để nói với nhà lang. Cậu về đi. Về mà hỏi cột nhà cậu ấy.
Ông quay lưng đi vào gian trong. Người con trai bước ra chắn ở cửa, không nói gì, chỉ nhìn Sơn cho tới khi anh hiểu rằng mình phải đi. Sơn cúi đầu chào vợ ông Điệp đang đứng ở góc thềm, rồi quay ra cổng. Sân đất ướt làm giày anh lấm bùn. Anh đi qua hàng rào tre, nghe tiếng cửa gỗ trong nhà khép lại sau lưng, và nghĩ rằng chuyến đi này đã hỏng. Năm mươi năm hận thù không thể mở bằng một buổi sáng đứng ở sân và một câu chuyện kể thật, dù câu chuyện ấy có thật tới đâu.
Anh vừa ra tới ngoài cổng thì nghe tiếng chân chạy nhẹ trên đất ướt phía sau. Vợ ông Điệp đuổi theo anh. Bà không gọi to, chỉ khi tới gần mới níu nhẹ tay áo anh, đưa mắt nhìn nhanh về phía nhà như sợ chồng và con trai trông thấy. Bà dúi vào tay Sơn một vật bọc trong chiếc khăn tay cũ đã sờn mép, gói chặt bằng mấy vòng dây chun.
- Cậu cầm lấy cái này.
- Cái gì đây, bà?
Bà nói khẽ, nhanh, như đã thuộc lòng câu nói này từ rất lâu mà chỉ hôm nay mới có người để nói cùng.
- Của chị Mận đấy. Chiếc lược gỗ của chị ấy. Ông Điệp giữ từ năm 1975 tới giờ, đêm nào khó ngủ lại mang ra nhìn. Ông ấy không đưa cho cậu đâu, ông ấy hận nhà cậu lắm, nhưng ông ấy cũng già rồi, giữ mãi thì đến lúc ông ấy mất, cái lược này lại mất theo. Cậu cầm lấy. Đừng nói ông ấy biết là tôi đưa.
Sơn cầm gói khăn trên tay. Nó nhẹ, nhẹ tới mức khó tin rằng một vật nhẹ như thế lại được một người đàn ông giữ bên mình suốt năm mươi năm, qua bao nhiêu mùa mưa, bao nhiêu lần dọn nhà, bao nhiêu năm tháng nghèo khó. Anh định nói lời cảm ơn thì bà đã lắc đầu, quay lưng đi nhanh vào nhà, bóng bà khuất sau hàng rào tre trước khi anh kịp nói hết câu.
Sơn đi bộ về bản Bó trong chiều muộn. Trời lại lất phất mưa nhỏ, con đường dọc suối mờ đi trong sương. Đi được nửa đường, anh dừng lại ở một gốc cây ven đường, mở gói khăn tay ra. Bên trong là một chiếc lược gỗ đã mòn bóng vì năm tháng và vì tay người cầm, màu gỗ sẫm lại, răng lược gãy mất hai chiếc ở một đầu. Sống lược còn khắc một vệt hoa văn rất mờ đã bị ngón tay người vuốt qua không biết bao nhiêu lần. Đây là lược của một người con gái mười chín tuổi. Người con gái ấy từng ngồi chải tóc bằng chiếc lược này, từng đội mưa lên đồi hái nấm vì nhà hết gạo, và từ một đêm tháng tám năm 1975, cô không bao giờ trở về nhà mình nữa.
Sơn gói chiếc lược lại cẩn thận như cũ, đặt vào túi áo trong, ngay trên ngực, và đi tiếp. Bóng nhà sàn họ Bùi hiện ra ở rìa trên của bản Bó trong mưa chiều, mái nhà tối sẫm, cây cột cái đứng ở gian giữa mà từ ngoài đường không ai nhìn thấy được. Anh hiểu ra điều mà ông Điệp không nói thành lời và vợ ông chỉ dám nói bằng một vật trao lén: nhà ở bản dưới này chưa từng quên một ngày nào trong năm mươi năm qua. Họ giữ một chiếc lược, giữ một mối hận, và giữ sự thật, trong khi nhà anh giữ một cây cột, một hòm của không rõ nguồn gốc, và một cái tên bị cấm nhắc. Anh cầm chiếc lược của người chết quay về trong đêm, và lần đầu tiên, vật anh mang về nhà không phải là một số đo hay một bản ghi âm, mà là một phần đời của người con gái đang bị nhốt trong cột nhà mình.