MA CỘT NHÀ SÀN MAI CHÂU - Chương 24: Cụ Nguyệt Kể Trọn
Đêm mười tháng mười một, sau bữa cơm lặng ngắt mà không ai trong nhà ăn được mấy miếng, người ở gian trong gọi Sơn vào. Cụ Nguyệt đã nằm nghỉ từ sớm sau…
Nội dung chương
Đêm mười tháng mười một, sau bữa cơm lặng ngắt mà không ai trong nhà ăn được mấy miếng, người ở gian trong gọi Sơn vào. Cụ Nguyệt đã nằm nghỉ từ sớm sau một ngày nhà có người đi trạm xá, vậy mà cụ không ngủ. Cụ bảo Hằng, lúc vào đưa nước cho cụ, rằng cụ muốn gặp riêng thằng Sơn, ngay đêm nay, và dặn đóng cửa buồng lại khi nó vào. Hằng ra gian giữa tìm chồng, nói lại lời cụ, giọng cô hạ rất thấp như sợ một lời nói to cũng làm vỡ mất quyết định mà một người già tám mươi tám tuổi vừa mới gom được sau năm mươi năm im lặng.
Sơn vào buồng của cụ, khép cửa lại sau lưng. Buồng gian trong nhỏ, tối, chỉ có một ngọn đèn ngủ vàng mờ ở đầu giường. Cụ Nguyệt ngồi dựa vào thành giường, tấm chăn mỏng đắp ngang chân, tóc bạc búi gọn sau đầu. Mắt cụ gần như không còn nhìn thấy gì, đục một lớp trắng mờ, nhưng tai cụ thính lạ thường: Sơn vừa đặt chân vào buồng, cụ đã quay mặt đúng về phía anh, dù anh chưa lên tiếng.
- Đóng cửa chưa?
- Cháu đóng rồi, cô ạ.
- Ngồi xuống đây. Gần vào. Chuyện cô sắp nói, cô chỉ nói một lần trong đời này thôi. Nói xong, nó không còn là của cô nữa. Nó là của cháu, cháu muốn làm gì với nó thì làm, miễn là đừng để nó quay lại đè lên một đứa khác năm mươi năm nữa.
Sơn kéo chiếc ghế thấp tới sát giường cụ, ngồi xuống. Bàn tay cụ lần trong bóng tối, tìm đúng tay anh, nắm lấy. Tay cụ gầy, da mỏng, các đốt ngón tay nổi rõ, nhưng cái nắm tay ấy chặt hơn anh tưởng.
- Cô nghe hết chuyện ban ngày rồi. Tai cô không thấy đường nhưng nghe không sót một tiếng nào trong nhà này. Tiếng khoan, tiếng nó cào giữa ban ngày, tiếng mẹ mày ngất, tiếng cha mày tát mày ở sân. Cô nằm đây mà như nằm lại trong cái đêm năm ấy.
Cụ dừng lại một lúc, thở chậm, rồi bắt đầu kể, giọng đều và rõ, nhớ ngày tháng cũ chính xác hơn chuyện của hôm qua, đúng như mọi người trong nhà vẫn nói về cụ.
- Năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, cô ba mươi tám tuổi. Cô lấy chồng ở làng bên, như cháu biết. Tháng tám năm ấy, mẹ cô, tức bà nội của cha mày, mất. Cô về nhà này chịu tang mẹ, ngủ ngay ở gian trong này, đúng cái buồng này, đúng chỗ cô đang nằm đây. Nhà có tang thì người ra vào cả ngày, nhưng đêm xuống là yên. Con Mận mất tích trước đó ít hôm, chuyện ấy cả bản đang xôn xao, nhà này thì không ai nhắc tới trước mặt khách tới chịu tang.
Sơn ngồi im, không chen vào một lời nào. Anh biết rõ ranh giới của lời kể này, và anh tự giữ mình ở đúng ranh giới ấy: cụ chỉ kể những gì cụ nghe thấy, nhìn thấy, bằng chính tai mắt của một người đàn bà về chịu tang mẹ trong ngôi nhà của anh trai mình. Cụ không có mặt ở gò Mối, không có mặt ở cuối vườn, không nhìn thấy việc gì xảy ra với cô gái ấy ngoài ngôi nhà này. Chính vì thế, từng điều cụ nói ra mới nặng, vì nó là phần duy nhất cụ dám chắc là của mình.
- Một đêm, đã qua nửa đêm lâu rồi, cô tỉnh giấc vì tiếng đục gỗ. Không phải tiếng đục to của người làm nhà ban ngày. Là tiếng đục rất khẽ, đục một nhát lại dừng, như người đục sợ ai nghe thấy. Tiếng ấy ở ngay gian giữa và gian cột cái, gần lắm, cách buồng cô một vách thôi. Cô tưởng nhà có trộm, nằm im nghe một lúc thì nghe thêm tiếng người đi lại rất nhẹ trong sân và tiếng thì thầm không rõ lời. Cô hé cửa buồng, nhìn ra.
Cụ siết tay Sơn chặt hơn một chút khi kể tới đoạn này, như người vừa đi tới chỗ tối nhất của con đường đã đi qua một lần trong đời.
- Trong gian cột cái có ánh đèn dầu, nhưng là đèn đã che kín, chỉ hắt ra một quầng sáng thấp sát chân cột, không soi lên mặt ai rõ ràng. Cô thấy bóng người cúi làm việc ở chân cột, thấy có người nữa đứng giữ đèn, nhưng cô không nhìn rõ mặt người làm, cũng không nghe họ nói câu nào thành lời. Còn ở ngoài cổng, anh trai cô, tức ông nội của cháu, đứng canh ở đó. Ông ấy đứng quay mặt ra đường, thỉnh thoảng lại quay vào nhìn gian cột cái một cái, rồi lại nhìn ra đường. Người đứng canh cổng thì không làm việc tay. Người đứng canh là người sợ có ai đi qua nhìn vào.
Sơn nuốt khan. Chi tiết ấy khớp với một điều anh chưa từng nói với cụ: trong lời kể của phía bản Thung, Cường là người ra lệnh và đứng ngoài mọi việc tay chân, còn việc đục đẽo thuộc về tay thợ. Cụ Nguyệt không biết việc ở chân cột là việc gì, không nghe thấy một cái tên nào trong đêm ấy. Nhưng con mắt của một người em gái nhìn anh trai mình đứng canh cổng giữa đêm đã giữ nguyên hình ảnh ấy suốt năm mươi năm không phai một nét.
- Cô sợ. Cô đóng cửa lại, nằm xuống, trùm chăn, không dám ra, cũng không dám hỏi ai ngay trong đêm. Cô tự bảo mình là nhà sửa cột, thợ làm đêm cho kịp việc tang. Nhưng sáng hôm sau, cô dậy sớm, đi qua gian giữa, cô nhìn xuống chân cột cái. Ở mặt khuất của chân cột, hướng vào gian buồng này, có một vết mộng mới. Gỗ ở đó còn tươi, màu sáng hơn hẳn thân cột đã ngả màu theo năm tháng, mép trám còn chưa khô hẳn. Cô hỏi một người trong nhà, người ấy nói ngay là đêm qua thợ tới sửa chân cột bị mối ăn, làm trong đêm cho kịp khô trước mưa. Nói nhanh lắm, nói như đã dặn nhau từ trước phải nói thế.
- Cô có hỏi thêm không ạ?
- Không. Cô là em gái đã đi lấy chồng, về nhà chịu tang mẹ, ở trong nhà của anh trai làm quan lang. Thời ấy, người như cô không có miệng để hỏi lần thứ hai. Sau tang mẹ, cô về làng bên. Nhưng từ năm ấy trở đi, cô để ý một điều mà cả bản cũng để ý: nhà anh trai cô phất lên trông thấy. Trước năm ấy nhà lang cũng có của, nhưng là của của một nhà quan lang cũ, đủ ăn đủ mặc. Sau năm ấy thì khác hẳn. Có tiền sửa nhà lớn, mua thêm đất, cho con cháu đi học xa, việc gì cần tiền cũng có tiền ngay. Người bản đồn nhà lang có của giữ nhà. Cô nghe đồn, cô nhớ vết mộng mới ở chân cột, cô nhớ anh cô đứng canh cổng giữa đêm, và cô bắt đầu sợ chính cái nhà mà mình sinh ra.
Cụ kể tới đó thì mệt, giọng khàn đi. Sơn rót nước, đưa tận tay cho cụ. Cụ uống một ngụm nhỏ, nghỉ một lúc, rồi kể nốt phần còn lại, phần không phải một đêm mà là năm mươi năm.
- Cô không có bằng chứng. Cô chỉ có một tiếng đục khẽ trong đêm, một quầng đèn che kín, một người anh đứng canh cổng, và một vết mộng mới sáng hôm sau. Từng ấy thứ, mang ra nói với ai? Nói là vu cho anh mình giết người giấu vào cột à? Cô sợ anh cô, sợ tiếng cho cả họ, sợ người ta bảo cô là đàn bà góa chồng về nhà anh ăn ở rồi đặt điều. Thế là cô im. Im qua năm này sang năm khác. Sau này cô góa chồng, già rồi, mù dần, cô về ở gian trong này, ở ngay cạnh cây cột ấy, đêm nào cũng nghe nó cào, mà vẫn im. Cô im cho tới khi nghe tiếng khoan của cháu ban ngày hôm nay, nghe tiếng nó cào giữa ban ngày vì đau. Lúc ấy cô biết, nếu cô còn im thêm nữa, cô chết xuống dưới kia, cô không còn mặt mũi nào nhìn mẹ cô, và nhìn con bé ấy.
Sơn cúi đầu. Anh không ghi chép trong lúc cụ kể, vì anh biết có những lời kể mà việc rút sổ ra ghi sẽ làm nó nhẹ đi. Anh chỉ ngồi nghe, và để từng chi tiết của cụ tự khớp vào những ô trống còn lại trong cuốn sổ của mình: tiếng đục ban đêm. Người canh cổng, vết mộng mới ở chân cột vào sáng hôm sau, và sự phất lên của nhà lang sau năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm. Ba chi tiết cụ chứng kiến, cộng với một hệ quả cả bản đều thấy. Không hơn, không kém. Chính sự không hơn không kém ấy làm lời kể của cụ thành một thứ mà không lời đồn nào trong năm mươi năm qua có được: một lời chứng có giới hạn rõ ràng, và vì có giới hạn nên đáng tin trọn vẹn.
- Cô ơi, cháu cảm ơn cô. Những điều cô vừa nói, cháu sẽ ghi lại đúng như cô nói, không thêm một chữ nào cô không nói.
- Ừ. Ghi đúng như thế. Đừng thêm cho cô can đảm hơn cô có, cũng đừng bớt cho cô hèn hơn cô đã hèn. Năm mươi năm cô hèn một lần là đủ rồi.
Ngoài buồng, đêm đã sâu. Sơn nghe tiếng mưa nhỏ bắt đầu rơi trên mái nhà sàn, nghe tiếng cào trong thân cột ở gian bên bắt đầu lên theo khung giờ quen thuộc, khẽ và chậm, không dữ dội như ban ngày. Cụ Nguyệt cũng nghe thấy. Cụ quay mặt về phía vách ngăn giữa hai gian, lắng nghe một lúc lâu, rồi khẽ gật đầu như chào một người quen cũ mà cụ đã tránh mặt suốt năm mươi năm sống chung một mái nhà.
Cụ nói xong, bàn tay đang nắm tay Sơn bỗng siết chặt lại, chặt tới mức anh cảm thấy các đốt ngón tay gầy guộc của cụ run lên. Cụ hướng khuôn mặt gần như không còn thấy đường của mình về phía anh, và nói câu cuối cùng của đêm ấy, chậm, rõ, như một người đặt xuống một gánh nặng đã mang trên vai nửa thế kỷ.
- Cô giữ chuyện này năm mươi năm, nó đè cô sắp chết rồi. Cháu mà mở được nó ra, cô chết mới nhắm mắt.