MA CỘT NHÀ SÀN MAI CHÂU - Chương 31: Thầy Mo Lên Nhà
Chiều mười ba tháng mười một, sau khi việc ở gốc cây dổi vừa xong chưa đầy một buổi, Sơn chạy xe xuống xã Mai Hạ đón thầy Mo Hà Văn Phấn. Hải đã đi trước…
Nội dung chương
Chiều mười ba tháng mười một, sau khi việc ở gốc cây dổi vừa xong chưa đầy một buổi, Sơn chạy xe xuống xã Mai Hạ đón thầy Mo Hà Văn Phấn. Hải đã đi trước một chuyến để báo tin tìm thấy hài cốt và xin ông lên nhà xem cột trước khi hẹn lễ. Ông Phấn nghe xong chỉ gật đầu, vào buồng lấy chiếc áo chàm đã gấp sẵn, rồi theo Sơn lên bản Bó. Đi cùng ông là một người cháu trai ngoài ba mươi tuổi, xách tay nải và đi sau nửa bước. Tới cổng nhà lang, người cháu dừng lại ở sân, đặt tay nải xuống, nói ông dặn tới đây thôi, người ngoài việc lễ không vào nhà khi thầy xem cột. Sơn gật đầu, đỡ ông Phấn lên bậc thang từng bậc một.
Ông già tám mươi hai tuổi, người gầy và khô như một đoạn gỗ để lâu năm, nhưng bước chân còn chắc và mắt còn tinh theo cách của người quen nhìn trong bóng tối. Ông không vào nhà ngay. Ông đi một vòng chậm quanh nhà sàn, dừng ở phía gian buồng nhìn lên mái, rồi vòng xuống gầm sàn xem các chân cột trên đá tảng. Tay chống gậy, thỉnh thoảng cúi xuống nhìn rất lâu vào một chỗ mà Sơn nhìn theo cũng chỉ thấy gỗ và đất. Khi đi ngang qua phía cuối vườn, ông dừng lại, hướng mặt về cây dổi một lúc, nhưng không đi tới chỗ hố đào đã được đánh dấu bằng hai cọc tre và cành lá. Ông chỉ đứng từ xa nhìn, rồi quay lại thềm.
- Đất ở kia đã có người nhận rồi. Ông nói. Việc của tôi hôm nay là ở trong nhà.
Trong gian giữa, cả nhà đã chờ sẵn. Thành ngồi ở vị trí chủ nhà, áo cài kín cổ, hai tay đặt trên đầu gối. Liên ngồi cạnh chồng, mặt còn xanh sau những ngày nằm trạm xá và mất ngủ. Hằng đứng ở cửa gian buồng, quàng chiếc khăn mỏng, vết bầm trên cổ đã được cô che kín nhưng Sơn biết dưới lớp khăn ấy năm vệt ngón tay vẫn còn rõ sau đêm mưa đỉnh điểm. Hải ngồi ở bậc cửa, im lặng khác hẳn ngày thường. Không ai nói chuyện ồn ào. Cả nhà đã qua đủ những ngày cãi nhau, khóc và đào đất, giờ họ ngồi chờ một lời phán quyết như chờ kết quả của một lần khám cuối cùng.
Ông Phấn vào gian giữa, thắp một nén nhang ở bàn thờ họ Bùi, khấn khẽ mấy câu Sơn nghe không rõ, rồi ông đi thẳng tới cây cột cái. Ông đứng nhìn cây cột từ chân lên tới quá đầu người, nhìn đoạn gỗ lim đã trăm năm tuổi, sẫm màu và nhẵn bóng ở những chỗ tay người hay chạm vào. Rồi ông ngồi xuống sàn, ngay trước chân cột, ở phía mặt khuất hướng vào gian buồng, đúng chỗ Sơn đã đo được khoang rỗng sâu mười hai phân và đúng chỗ vết khoan cháy đen của anh vẫn còn để lại một dấu nhỏ xấu hổ trên thớ gỗ.
Ông áp tai vào thân gỗ.
Ông áp tai rất lâu. Lâu tới mức Sơn nghe rõ cả tiếng mưa còn sót lại nhỏ giọt từ mái xuống sân, tiếng Hải đổi thế ngồi, tiếng Liên thở khẽ. Ông Phấn không nhúc nhích. Một tay ông đặt phẳng lên thân cột, các ngón tay khô và gầy áp sát vào thớ gỗ, như cách một thầy thuốc đặt tay lên ngực người bệnh để nghe thứ gì đang yếu dần bên trong. Cả nhà nín thở theo ông. Sơn đứng ở phía sau, tay cầm sổ tay hiện tượng mà không mở ra, vì anh hiểu có những việc hôm nay không đo bằng ghi chép của anh được nữa.
Sau cùng, ông Phấn đưa tay lên, dùng đốt ngón tay gõ nhẹ lên thân cột mấy cái để thăm gỗ, theo thói quen của người thợ và người làm lễ vẫn làm khi nghe một cây gỗ còn sống hay đã rỗng ruột. Đó không phải gõ lễ, không phải nhịp rìu, chỉ là mấy tiếng gõ thăm rất khẽ, khô và ngắn. Ông gõ xong thì áp tai lại, chờ.
Từ trong thân cột, sau một quãng im lặng dài, có ba tiếng rất khẽ đáp lại.
Ba tiếng ấy nhẹ tới mức nếu trong gian có một người ho, cả nhà đã không nghe thấy. Nhưng gian giữa đang im tuyệt đối, và cả Sơn, Thành lẫn Hải đều nghe rõ: trong lòng thân gỗ lim, có một thứ vừa gõ trả lại. Chậm và yếu, như một người bị nhốt quá lâu đã nghe thấy tiếng gõ ở phía ngoài cánh cửa của mình. Liên đưa tay lên bịt miệng. Hằng đứng ở cửa buồng, mặt trắng đi, tay cô bám vào khung cửa.
Ông Phấn gật đầu một cái, chậm rãi bỏ tay khỏi thân cột.
- Hồn còn nguyên trong cột. Ông nói, giọng đều và rõ. Đinh còn nguyên, chưa ai làm gãy. Việc khoan hôm nọ động vào mộng nên nó đau và nó quậy, nhưng khóa chưa vỡ. Việc này làm được.
Sơn nghe câu ấy mà vai anh chùng xuống. Suốt từ ngày mũi khoan cháy khét ở chân cột và mẹ anh ngất đi ở gian giữa, anh sống với một nỗi sợ không nói ra: rằng chính tay anh đã làm hỏng cơ hội duy nhất của người con gái trong cột và của cả nhà mình. Giờ ông già ngồi trước cột nói khóa chưa vỡ, việc còn làm được. Anh không nói gì, chỉ cúi đầu xuống một lúc để không ai thấy mặt mình.
Thành ngồi thẳng dậy.
- Thưa thầy, nhà tôi phải làm thế nào, thầy cứ nói hết. Bao nhiêu tôi cũng làm.
Ông Phấn quay người lại đối diện với chủ nhà. Ông nói chậm, rõ từng điều, mỗi điều nói xong ông dừng một nhịp như để cả nhà khắc vào đầu, không được quên, không được làm sai một chữ.
- Điều thứ nhất. Ông nói. Trong lễ, người đứng đầu nhà họ Bùi phải tự miệng nhận tội của đời trước. Nói đủ, nói thật, trước mặt hai họ và dân bản chứng kiến. Nói rõ tội của ai, với ai, vì cớ gì. Tôi không làm lễ cho nhà giấu tội. Rìu nhà tôi không chém cho người còn giấu một chữ trong bụng. Anh Thành, anh không có tội trong việc năm ấy, việc đó tôi biết. Nhưng anh là người đứng đầu nhà này, lời nhận ấy phải từ miệng anh ra, không ai nói thay được, không viết giấy đọc thay được.
Thành gật đầu ngay, không hề ngập ngừng.
- Tôi đã nhận với ông Điệp ở trước bàn thờ chị ông ấy rồi. Tới lễ, tôi nhận trước cả bản. Thầy yên tâm.
- Điều thứ hai. Ông Phấn nói tiếp. Lễ phải làm đúng đêm mưa lớn nhất của đợt này. Đêm mười lăm tháng mười một. Vì đó là lúc hơi ẩm lên tới đỉnh, thớ gỗ nở ra, khe mộng lỏng nhất, hồn mới ra được và tôi mới chém đúng thớ gỗ có mộng đinh. Làm sớm, gỗ còn chặt, hồn không ra hết. Làm trễ qua đợt mưa này, thì phải đợi mùa mưa sang năm. Mà nhà này, ông nhìn quanh gian giữa một lượt, từ Liên sang Hằng rồi dừng ở Hải, nhà này không chờ nổi tới sang năm đâu.
Không ai cãi. Cả nhà đều biết ông nói đúng bằng chính thân thể của mình: những cơn đau nửa đầu dồn dập hơn, người gầy đi trông thấy sau từng đợt mưa, và một cô dâu mới hai mươi chín tuổi đã có dấu tay rỉ máu trên cổ.
- Điều thứ ba. Nhát chém chỉ có một. Một nhát duy nhất, đúng thớ gỗ có mộng đinh, trong lúc bài mo dẫn đường đang đọc. Chém lệch, đinh gãy trong gỗ, hồn khóa chặt thêm vĩnh viễn, không còn đường thứ hai. Cho nên khi vào phần chém, mọi người, trừ tôi và gia chủ, phải ra khỏi phía nhà có cây cột này, đứng ngoài vạch vôi tôi sẽ kẻ. Ai thương nhà này thì đứng yên ngoài vạch. Ai bước qua vạch lúc rìu đã lên, người ấy hại cả nhà và hại cả hồn người ta.
Ông nói xong ba điều kiện thì ngồi yên, hai tay đặt lên đầu gối, chờ chủ nhà đáp. Thành nhìn Sơn một cái, rồi nhìn khắp gian nhà một lượt, từ cây cột cái sang bàn thờ tổ tiên, như cân lại cả trăm năm của ngôi nhà trong một cái nhìn. Rồi ông đáp, giọng khàn nhưng chắc.
- Ba điều thầy đặt ra, nhà tôi nhận cả ba. Đêm mười lăm, tôi quỳ ở gian này, tôi nói hết trước hai họ và dân bản. Tới phần chém, nhà tôi làm đúng lời thầy, không ai bước qua vạch.
Sơn mở sổ tay hiện tượng ra trang mới, ghi lại ba điều kiện của thầy bằng chữ của mình. Ghi rõ cả hạn đêm mười lăm tháng mười một và câu nhát chém chỉ có một, rồi đọc lại cho cha nghe để hai cha con cùng xác nhận không sót một chữ. Thành nghe xong gật đầu, bảo Sơn ghi thêm một dòng: nhà này đã nhận đủ ba điều trước mặt thầy, trước bàn thờ tổ tiên, không được viện cớ bão lớn hay họ hàng cản mà lùi lại. Anh ghi dòng ấy xuống, nét chữ đậm hơn hẳn mọi dòng ghi chép dị tượng trước đây, vì lần này thứ anh ghi không còn là hiện tượng cần điều tra nữa, mà là một lời hẹn phải làm cho tới nơi.
Ông Phấn gật đầu. Việc nhận lễ coi như đã xong. Ông chống gậy đứng dậy, đi ra thềm ngồi uống chén nước Hải rót, hỏi vài việc nhỏ về sân, về chỗ dựng lán cho người chứng kiến trú mưa, về nồi nước lá bưởi phải nấu trước ngày lễ. Ông dặn mai nhà cử người lên rừng sau đồi lấy cành móc. Dặn Bường thợ mộc phải có mặt vì tay nhà thợ đã đóng vào thì tay nhà thợ phải có phần gỡ ra, dặn từ đêm mai không ai ngủ trong nhà nữa trừ ông ngồi canh cột. Mọi lời dặn đều ngắn, đều là việc cụ thể, không một câu thừa.
Trước khi ra về, trời đã sẩm tối, người cháu trai ở sân đứng dậy xách tay nải. Ông Phấn chống gậy đi qua gian giữa lần cuối, ngang qua cửa gian buồng nơi Hằng vẫn đứng nép ở khung cửa từ đầu buổi tới giờ. Ông dừng lại. Ông nhìn cô một lúc, nhìn khuôn mặt xanh xao và đôi mắt thâm quầng vì nhiều đêm không ngủ yên trong gian buồng cạnh cột cái, rồi ông nói, giọng không to nhưng cả nhà đều nghe rõ.
- Con dâu này mà ngủ thêm ba đêm mưa nữa trong buồng ấy, tao không chắc còn giữ được.