MA CỘT NHÀ SÀN MAI CHÂU - Chương 35: Ngày Bão Đến
Ngày mười lăm tháng mười một bắt đầu bằng tiếng mưa đập lên mái nhà sàn từ lúc trời còn chưa sáng hẳn. Không phải mưa dầm rả rích như những ngày trước.…
Nội dung chương
Ngày mười lăm tháng mười một bắt đầu bằng tiếng mưa đập lên mái nhà sàn từ lúc trời còn chưa sáng hẳn. Không phải mưa dầm rả rích như những ngày trước. Đây là mưa của bão: từng đợt nước đổ xuống thành màn trắng xóa ngoài sân, gió giật qua thung lũng làm những tàu lá trong vườn oằn xuống, và từ nhà sàn nhìn ra, cả bản Bó chìm trong một màu xám đục của nước và sương.
Sơn đứng ở thềm nhà từ sớm, nghe Hải vừa chạy từ đầu bản về báo tin: nước con suối đầu bản dâng nhanh lắm. Con suối chia bản làm hai phần, mùa khô chỉ là một dòng cạn đi dép lội qua được, từ đêm qua đã đầy nước đục, tới gần trưa thì tràn lên mặt đường đất. Tới buổi trưa, đường ra khỏi bản ngập hẳn, nước chảy xiết qua mặt đường, không một chiếc xe máy nào qua lại được nữa. Bản Bó bị chia cắt với bên ngoài. Không ai ra được, cũng không ai vào được, trừ người trong bản tự lội nước đi lại giữa các nhà với nhau.
Sơn đứng nghe tin ấy mà trong lòng vừa lo vừa có một cảm giác lạ. Đêm nay là đêm lễ đã hẹn, đêm mưa lớn nhất của đợt, đúng như lời thầy Phấn đặt ra. Bão tới đúng hẹn như một phần của điều kiện lễ, và cùng lúc nó khóa chặt cả bản lại: đêm nay. Việc của nhà này với người con gái trong cột sẽ được xử xong giữa hai họ và dân bản, không một lực lượng nào từ bên ngoài có thể tới kịp để can thiệp, trì hoãn hay dừng nó lại.
Giữa buổi sáng, khi mưa đang đổ xuống đợt thứ hai, Thắng dẫn hai cán bộ thôn đội áo mưa tới nhà lang. Sơn ra thềm đón họ cùng cha. Thắng nói ngay, giọng át tiếng mưa: ông đã báo lên thôn và xã về việc nhà này định làm lễ tụ tập đông người trong đêm bão. Cán bộ thôn tới xem xét, và theo ông, việc tụ tập trong bão là nguy hiểm, lại là việc mê tín, nên hoãn lễ lại, đợi qua bão rồi tính.
Thành tiếp họ ngay ở thềm nhà, điềm tĩnh một cách khác thường. Ông không lớn tiếng, không nhắc lại chuyện cãi nhau ở buổi họp họ hôm qua. Ông nói rõ từng việc: lễ làm trong nhà của ông, trên đất của ông. Người dự là họ hàng hai nhà và dân bản tự nguyện tới, không ai bị ép, không ai phải ra khỏi nhà ai trong bão. Lán đã dựng ở sân cho người trú mưa. Nhà ông không làm gì ngoài một lễ cúng cho một người chết oan trong nhà mình, và việc ấy, ông nói, đã để chậm năm mươi năm rồi, không chậm thêm một đêm bão nữa.
Một cán bộ thôn, người trẻ hơn, nói họ cũng lo nhất là an toàn: nhà sàn cũ trăm năm, bão lớn, đông người, nhỡ có chuyện gì thì thôn không gánh nổi. Thành gật đầu nhận phần lo ấy là đúng, và nói nhà ông đã cho hết phụ nữ có bệnh và trẻ nhỏ ngồi ở lán trong, xa phía gian cột cái, đường ra vào sân đã dọn trống. Đèn pin và người khỏe được cắt cử ở các góc sân. Ông nói tới đó thì dừng, vì từ phía trong nhà, Hải đang dìu cụ Nguyệt ra thềm.
Cụ Nguyệt được dìu tới ngồi ở chiếc ghế đặt ngay cửa gian giữa. Cụ gần như không nhìn thấy ba người khách đứng trước thềm, nhưng cụ nghe rõ hết câu chuyện từ trong nhà. Cụ hướng mặt về phía tiếng nói của hai cán bộ thôn.
- Các anh ngăn lễ này, cụ nói chậm rãi, giọng yếu mà từng tiếng đều rõ trong tiếng mưa, thì các anh chịu trách nhiệm với người chết được không? Nhà này có một người con gái chết oan năm mươi năm, chưa có một nấm mộ tử tế, xác còn nằm ở cuối vườn nhà người ta. Đêm nay nhà này trả cho người ta. Các anh bảo hoãn, thì các anh nói với người chết một câu là vì sao phải đợi tiếp đi. Tôi già rồi, tôi nói không nổi thay các anh đâu.
Hai cán bộ thôn im lặng một lúc lâu. Người lớn tuổi hơn trong hai người nhìn quanh sân: lán lễ đã dựng chắc, người của hai họ đang đội mưa qua lại chuẩn bị, ông Phấn ngồi yên trong gian giữa cạnh cây cột. Điệp của họ Hà ngồi ở chiếu dành riêng trong lán, bình thản như một người tới dự một việc đã hẹn từ lâu. Cuối cùng, người cán bộ ấy nói quyết định của thôn: họ không ngăn lễ. Họ sẽ ở lại ngoài sân cùng dân bản, ghi nhận việc hai họ tự nguyện làm lễ trong nhà, và phụ giúp giữ an toàn, giữ trật tự trong đêm bão. Nếu có việc gì về người và nhà cửa cần cứu giúp, người của thôn có mặt tại chỗ.
Thắng đứng dưới mưa, mặt tối sầm. Ông nói thêm mấy câu rằng ông đã nói hết lời, việc sau này họ Bùi tự chịu, rồi ông quay đi. Nhưng ông không về nhà mình. Sơn thấy ông đi thẳng ra lán ngoài, ngồi xuống một góc cùng mấy người họ hàng khác, áo mưa còn nguyên trên người. Ông ở lại. Dù cãi tới cùng, tới giờ lễ ông vẫn không bỏ họ của mình mà đi.
Từ buổi chiều, dân bản đội mưa kéo tới lán sân mỗi lúc một đông. Người mang theo đèn pin, người mang áo mưa dự phòng, có người mang cả một nồi chè nóng bọc kín chia cho người ngồi quanh. Không ai ồn ào. Cả bản như đều biết đêm nay ở nhà lang có một việc lớn hơn một lễ cúng thường, một việc mà nhiều người trong số họ đã nghe đồn đại suốt năm mươi năm và chưa bao giờ được nghe nói thẳng ra một lần nào. Họ tới để nghe nó được nói thẳng ra.
Liên và Hằng được bố trí ở lán trong, nơi đã quây kín gió và trải chiếu dày, gần bếp lửa nhỏ để giữ ấm trong đêm bão. Liên cả ngày hôm nay không lên cơn đau nửa đầu nào dữ dội, điều lạ nhất sau nhiều tuần, nhưng bà vẫn yếu và được Hằng luôn ở bên cạnh. Hằng từ chối thêm một lần nữa lời nhắn của nhà ngoại gửi qua một người họ hàng trong bản sáng nay, bảo cô cứ ra lán ngoài cùng mọi người cho an toàn là được, không cần vào khuôn viên nhà lang. Cô nói cô đã hứa ở lại thì ở lại tới cùng, và cô nhờ người họ hàng nhắn về thị trấn rằng bố mẹ cứ yên tâm, con gái họ ở giữa hai họ và cả một bản người, không ở một mình. Sơn nghe vợ nói câu ấy ở lán trong mà thấy lòng mình yên lại một phần: đêm nay, người con gái trong cột không phải là người duy nhất trong nhà này có người đứng cạnh.
Ở phía lán của họ Hà, Điệp ngồi yên từ đầu giờ chiều, bộ quần áo sạch đã thay, trước mặt đặt mấy nén nhang của nhà mình mang theo. Dân bản đi ngang qua chỗ ông ngồi đều gật đầu chào, có người còn dừng lại bắt tay ông, điều mà năm mươi năm nay chưa từng xảy ra với một người họ Hà ở trong sân nhà lang. Điệp đáp lại từng người, chậm rãi và ít lời. Sơn nhìn cảnh ấy và hiểu đêm lễ chưa bắt đầu mà một phần của nó đã bắt đầu rồi: sự thật chưa được nói ra thành lời. Nhưng cả bản đã tự tìm tới, tự ngồi vào chỗ của mình, như những người đã chờ rất lâu để được nghe một câu chuyện bị cấm nhắc tới được kể cho hết, một lần, trước mặt tất cả mọi người.
Trong nhà, Sơn làm những việc cuối cùng trước giờ lễ: kiểm lại chiếu trải ở gian giữa, đặt chiếc ghế cho cụ Nguyệt ở lán trong, phụ Hải chằng lại một góc bạt lán bị gió giật tung. Và kiểm lại trong sổ tay danh sách những người phải có mặt: thầy Phấn chủ lễ, cha anh là gia chủ, Bường phụ lễ, Điệp chứng kiến cho họ Hà, hai cán bộ thôn ở sân. Trang sổ của Thêu vẫn nằm trong sổ tay của anh, anh cất nó vào túi áo trong, ngay ngực, mang theo vào lễ như mang theo một vật chứng cuối cùng phải có mặt khi sự thật được nói ra.
Trời sẩm tối dần trong mưa. Lúc Sơn vào nhà lần cuối để lấy chiếc áo mưa cho mẹ đang ngồi ở lán trong, gian giữa chỉ còn ông Phấn ngồi cạnh cây cột và ngọn đèn dầu cháy yên trên bàn nhỏ. Sơn đi ngang qua chân cột cái để lấy áo treo ở vách phía gian buồng. Đúng lúc ấy, anh nhìn xuống chân cột.
Anh khựng lại.
Dù lễ chưa bắt đầu, dù mới là ban ngày chuyển sang tối, ở chân cột cái, trên mặt khuất hướng vào gian buồng, một vệt dịch đỏ đã rỉ ra rõ ràng. Đậm hơn mọi vệt ẩm nhạt của những ngày đầu, đang chậm rãi lan xuống tảng đá kê chân cột, kèm theo mùi tanh quen thuộc mà anh đã ngửi lần đầu trong đêm mưa mười chín tháng mười. Ban ngày cây cột vốn ngủ yên theo quy luật anh đã ghi chép suốt một tháng. Nhưng hôm nay là ngày lễ đã định, là đêm mưa lớn nhất của đợt, và là ngày người trong cột đã được hứa sẽ được đưa ra. Sơn hiểu vệt dịch ấy như một dấu hiệu: người bên trong đã tỉnh từ sớm, và đang chờ.
Anh vừa đưa tay định gọi thầy Phấn thì từ trong thân cột, một âm thanh vang lên làm anh đứng chết lặng giữa gian giữa.
Không phải tiếng cào. Không phải tiếng gõ. Đó là một tiếng khóc. Rất khẽ, rất ngắn, nghẹn lại như người khóc không dám khóc thành tiếng sau quá nhiều năm phải im lặng. Nhưng rõ ràng là tiếng khóc của một con người, vang ra từ trong lòng thớ gỗ lim, ngay trước mặt anh, trong lúc anh đang tỉnh táo và đang đứng giữa gian nhà sáng đèn.
Tiếng khóc tắt đi nhanh như lúc nó đến. Gian giữa trở lại với tiếng mưa bão đập trên mái và tiếng ông Phấn ngồi yên không nói một lời nào ở phía sau lưng anh, như thể ông đã nghe thấy điều ấy từ lâu rồi và không cần phải ngạc nhiên nữa.
Sơn đứng chết lặng giữa gian giữa, nghe tiếng khóc ấy thêm một lần nữa rồi tắt, và hiểu rằng đêm nay người trong cột sẽ không chỉ cào nữa.