MA CỘT NHÀ SÀN MAI CHÂU - Chương 37: Bài Mo Dẫn Đường
Sau lời nhận tội, gian giữa lặng đi rất lâu. Ông Phấn không vội làm gì tiếp. Ông ngồi yên trước mâm lễ, hai bàn tay đặt trên đầu gối, mắt nhìn vào chân…
Nội dung chương
Sau lời nhận tội, gian giữa lặng đi rất lâu.
Ông Phấn không vội làm gì tiếp. Ông ngồi yên trước mâm lễ, hai bàn tay đặt trên đầu gối, mắt nhìn vào chân cột cái như đang chờ cho những lời vừa nói thấm hết vào thớ gỗ. Thành vẫn quỳ ở chỗ cũ, lưng đã thấm mồ hôi, hai vai khẽ run, nhưng ông không đứng dậy và cũng không ai bảo ông đứng dậy. Ngoài sân, tiếng khóc của Điệp đã ngớt, chỉ còn tiếng mưa bão đập lên mái lán và tiếng gió rít qua vườn sau.
Sơn đứng ở cửa gian giữa, trong lòng vẫn còn nguyên cảm giác rung nhẹ của mặt chiếu lúc tiếng cào dữ dội vang lên rồi tắt. Anh biết phần khó nhất đối với người sống vừa qua. Nhưng anh cũng biết, theo lời thầy Mo từ ngày đầu lên nhà, phần khó nhất đối với người chết thì bây giờ mới bắt đầu: cô ấy đã được nghe nhà này nhận tội, giờ cô ấy phải được nghe đường để đi.
Ông Phấn thắp thêm một nén nhang, cắm vào bát nhang sát chân cột, rồi đổi thế ngồi, hướng thẳng vào thân cột.
- Phần của người sống nói, đã nói xong, ông nói khẽ, đủ cho ba người trong gian nghe và cho hàng người đầu tiên ngoài thềm nghe. Từ giờ là phần của người đi đường. Ai ở trong nhà này thì ngồi yên. Ai ở ngoài sân thì giữ yên. Đường xa, người đi phải tự nghe, tự bước. Người sống chỉ dẫn, không được ồn, không được gọi giật.
Rồi ông bắt đầu bài mo dẫn đường.
Giọng ông khác hẳn đoạn mo khai lễ. Khai lễ thì trầm và gọn, như người gõ cửa báo nhà có việc. Bài mo dẫn đường thì dài và chậm, từng câu nối nhau không dứt, như một con đường được kể ra bằng lời: đi qua khỏi gian nhà này, qua khỏi thềm đá, qua khỏi đất của bản, qua những tầng đất tối. Qua những tầng nước sâu, qua những nơi hồn người chết oan thường lạc lại vì oán và vì đau, rồi lên dần, lên dần tới Mường Trời, nơi thanh tịnh, không còn ai giữ của, không còn ai đóng đinh, không còn tiếng đục gỗ trong đêm.
Sơn không hiểu hết bài mo. Anh chỉ nắm được những đoạn ông Phấn đọc chậm lại, những từ quen thuộc lặp đi lặp lại như những mốc đường: cửa, thềm, đất, nước, mây, trời. Nhưng càng nghe, anh càng hiểu vì sao thầy Mo bắt cả nhà phải yên lặng tuyệt đối trong phần này. Bài mo không phải một bài khấn đọc cho xong. Nó là một tấm bản đồ đọc thành tiếng, và người phải đi theo tấm bản đồ ấy đang bị nhốt trong thớ gỗ lim, đang phải lắng nghe từng mốc một bằng chính nỗi đau của mình suốt năm mươi năm.
Ông Phấn đọc theo nhịp đều đặn. Cứ sau một đoạn dài, ông lại dừng hẳn, để gian nhà rơi vào im lặng hoàn toàn vài nhịp thở, rồi mới đọc tiếp. Trong những quãng dừng ấy, Sơn nghe rõ tiếng mưa trên mái, tiếng nước chảy thành dòng dưới sàn nhà. Và một điều nữa mà anh không dám chắc: hình như trong thân cột có một tiếng động rất khẽ đi theo nhịp đọc của bài mo, không phải tiếng cào, mà như tiếng người nín thở rồi thở ra trong gỗ.
Đồng hồ trong đầu Sơn đi rất chậm. Anh không được xem điện thoại, không được nói chen, việc của anh từ lúc này, theo lời ông Phấn dặn trước khi vào lễ, là giữ ngọn đèn dầu đặt trên chiếc bàn nhỏ trước cột. Đèn không được tắt. Dầu trong đèn phải châm thêm khi gần cạn, tay phải vững, và dù có chuyện gì xảy ra anh cũng không được đặt đèn xuống sai chỗ hay làm đổ dầu ra chiếu. Nghe thì đơn giản, nhưng ngồi giữ một ngọn đèn dầu trong một đêm bão, trước một cây cột đang chứa một linh hồn vừa được gọi đúng tên, là một việc làm người ta mỏi đến tận xương. Tay Sơn tê dần. Anh đổi tay đỡ đèn thật khẽ, mắt không rời bấc đèn.
Khoảng hơn một giờ sau khi bài mo bắt đầu, ngoài lán trong bỗng có tiếng xôn xao. Sơn nghe tiếng Hằng gọi khẽ, rồi tiếng người đỡ ai đó, rồi tiếng Hải cất lên gấp gáp ở phía thềm, đủ lớn để vào tới gian giữa nhưng không dám bước qua cửa:
- Anh Sơn. Mẹ ngất rồi.
Sơn giật mình, ngọn đèn trong tay anh chao nhẹ. Anh quay đầu nhìn ra phía cửa. Qua khoảng sân tối và màn mưa, anh thấy ở lán trong, mấy người đang xúm lại quanh một bóng người nằm xuống chiếu. Hải đã ở đó, đang đỡ đầu mẹ mình. Liên ngất đi không một tiếng kêu, ngay giữa lúc bài mo đang đọc, vì xúc động dồn nén suốt cả ngày và cơn đau nửa đầu tích lũy bốn mươi năm trong ngôi nhà này bộc phát cùng một lúc.
Bản năng của Sơn là đặt đèn xuống và chạy ra với mẹ. Nhưng ông Phấn, không ngừng nhịp mo ngay, chỉ đưa mắt nhìn anh một cái rất nhanh và lắc đầu gần như không thấy được. Sơn hiểu. Trong nhà lúc này không được thêm người ra vào, và anh không được rời ngọn đèn. Người ở ngoài lán phải tự lo cho người ở ngoài lán, như người trong nhà phải tự giữ phần việc của mình.
Sơn nghiến răng, gọi với ra thềm, giọng cố giữ thật bình tĩnh:
- Hải, em ở lại với mẹ. Đắp chăn cho mẹ, kê đầu cao lên, đừng cho ai xúm đông quá. Có gì em gọi anh qua thềm, không được vào nhà lúc này.
- Em biết rồi, Hải đáp, giọng đã trấn tĩnh lại. Mẹ chỉ ngất thôi, còn thở đều. Em ở đây.
Tiếng xôn xao ở lán trong lắng dần. Hằng ở lại bên Liên, lấy khăn ấm lau mặt cho bà. Ông Phấn trong gian giữa vẫn đọc bài mo, nhịp không hề rối, như thể cơn ngất của người mẹ ở ngoài lán cũng là một phần của đêm này mà ông đã lường trước: nhà này đã dồn nén quá lâu. Đêm nay mọi thứ phải bung ra hết, người sống khóc, người sống ngất, người chết thì nghe đường.
Sơn nhìn ra lán trong lần cuối trước khi quay hẳn vào gian giữa. Anh thấy Hải ngồi bệt xuống chiếu, đặt đầu mẹ lên đùi mình, còn Hằng thì vắt khô chiếc khăn ấm thứ hai. Mẹ anh nằm yên, ngực phập phồng đều. Anh tự buộc mình tin vào câu nói của em trai, rồi quay mặt về phía cây cột, vì đêm nay mỗi người trong nhà này đều có một chỗ phải giữ, và chỗ của anh là ở bên ngọn đèn này.
Từ lúc ấy, gian nhà chỉ còn ba người.
Ông Phấn ngồi trước cột. Thành quỳ ở phía bên kia mâm lễ, trán đã cúi thấp, hai tay chống xuống chiếu để giữ mình không đổ. Và Sơn, giữ ngọn đèn dầu, ngồi ở phía trong cửa. Ba người đàn ông của ba thế hệ trong một gian nhà trăm tuổi, quanh một cây cột chứa một người con gái chết từ trước khi Sơn ra đời. Ngoài kia, hai họ và cả bản ngồi trong mưa chờ, nhưng từ giờ phút này, như có một sợi dây vô hình đã căng lên quanh gian giữa: những gì sắp xảy ra, chỉ ba người trong nhà này được chứng kiến trọn vẹn.
Thời gian trôi về khuya. Bài mo đi qua những đoạn Sơn nghe ra là đất, là nước. Giọng ông Phấn khàn dần nhưng nhịp vẫn đều, không một câu nào bị đứt. Có lúc mưa dội mạnh tới mức át gần hết tiếng mo, ông lại dừng, chờ, rồi đọc lại đúng câu vừa bị mưa nuốt mất, như sợ người trong cột bỏ sót một mốc đường nào.
Khoảng hai mươi ba giờ, không khí trong gian giữa thay đổi.
Sơn cảm nhận được điều đó trước khi hiểu nó là gì. Ngọn đèn dầu trong tay anh bỗng cháy đứng hơn, dù gió ngoài kia vẫn giật mạnh. Hơi lạnh quen thuộc quanh chân cột cái, thứ hơi lạnh anh đã đo và ghi chép suốt một tháng, lan ra rõ rệt hơn, chạm vào đầu gối anh qua lớp chiếu. Vệt dịch đỏ ở chân cột không lan thêm nữa. Nhưng sẫm lại, và từ trong thân cột, tiếng động khẽ khàng như hơi thở trong gỗ mà anh nghe loáng thoáng suốt buổi tối bỗng rõ dần lên thành một nhịp. Nín lại, rồi thả ra, nín lại, rồi thả ra, đều như một người đang cố giữ mình không khóc thành tiếng.
Ông Phấn ngừng bài mo.
Sự im lặng ập xuống gian giữa nặng đến mức Sơn nghe được cả tiếng tim mình. Ông Phấn chậm rãi cầm lấy chiếc rìu đồng Đông Sơn đang đặt trên vải chàm bên cạnh mâm lễ. Lưỡi đồng xanh rỉ lướt qua ánh đèn dầu. Ông không cầm rìu bằng lưỡi. Ông quay rìu lại, cầm chắc cán gỗ nghiến, đưa sống rìu lên ngang thân cột cái, ở đoạn gỗ ngay phía trên chân cột.
- Tới phần thức hồn, ông nói rất khẽ. Từ đây, đứa nào nghe thấy gì cũng không được kêu lên.
Rồi ông gõ nhịp thứ nhất lên thân cột.
Một tiếng cộc khô và vang. Không lớn, nhưng đi thẳng vào xương người nghe, như tiếng gõ lên một cánh cửa đã đóng kín năm mươi năm từ phía bên trong. Cả gian nhà nín thở. Sơn nắm chặt chân đèn, mắt dán vào thân cột.
Một quãng lặng ngắn trôi qua. Hai nhịp thở. Ba nhịp thở.
Rồi từ trong thân cột cái, một tiếng khóc vang lên.
Rõ ràng. Thành tiếng. Là tiếng khóc của một người đàn bà.
Không còn là tiếng rên bị nén trong bản ghi âm ngày hai mươi tám tháng mười, không còn là tiếng khóc khẽ và ngắn mà Sơn nghe một mình lúc ban ngày. Lần này tiếng khóc nghẹn lại rồi bật ra thành từng tiếng nấc dài, đau đớn và ướt át, vang ra từ trong lòng thớ gỗ lim ngay trước mặt ba người đàn ông, trong lúc cả ba đều đang tỉnh táo và đều nghe thấy cùng một lúc. Đó là tiếng khóc của một người đã phải im lặng quá lâu, nay được gọi đúng tên, được nghe nhà giết mình nhận tội, được nghe đường về, và cuối cùng không giữ nổi mình nữa.
Thành quỳ sụp xuống, trán chạm sàn, và Sơn phải cắn chặt răng để giữ ngọn đèn trong tay không run.