MA CỘT NHÀ SÀN MAI CHÂU - Chương 4: Gian Buồng Cạnh Cột Cái
Ngày mười sáu tháng mười, Sơn xin nghỉ hẳn một ngày ở nhà. Anh nói với cha mẹ là để sửa mấy chỗ dột trên mái và xem lại đường nước, nhưng trong đầu anh,…
Nội dung chương
Ngày mười sáu tháng mười, Sơn xin nghỉ hẳn một ngày ở nhà. Anh nói với cha mẹ là để sửa mấy chỗ dột trên mái và xem lại đường nước, nhưng trong đầu anh, công việc chính của ngày hôm đó chỉ có một: kiểm tra ngôi nhà này như lời bác sĩ ở bệnh viện huyện đã nói.
Anh mang từ Hà Nội về một bộ đồ nghề gọn: thước cuộn, máy đo độ ẩm gỗ cầm tay, đèn pin, búa cao su gõ kiểm tra, và một cuốn sổ tay mới mua ở chợ xã hôm trước để ghi chép riêng cho việc nhà. Anh bắt đầu từ dưới gầm sàn, nơi ẩm nhất của mọi nhà sàn cũ. Cột kèo dưới gầm khô hơn anh tưởng, đá tảng kê chân cột không nứt, không có vũng nước đọng, đường nước sinh hoạt của nhà chảy ra vườn phía sau, không rò rỉ vào chân cột. Anh ghi từng mục vào sổ, đánh dấu đạt, như làm biên bản nghiệm thu một công trình lạ mà quen.
Lên trên sàn, anh đo độ ẩm từng gian. Gian bếp cao hơn một chút vì khói lửa và hơi nước nấu ăn. Gian giữa, gian ngoài, gian trong xấp xỉ nhau, đều trong mức bình thường của nhà gỗ vùng thung lũng vào đầu mùa mưa. Vách không mốc xanh, xà nhà không có vệt nước, mái chỉ dột một chỗ nhỏ ở gian ngoài mà Hải đã biết từ lâu. Sơn kiểm tra dấu mối mọt bằng cách quen thuộc nhất: gõ, soi đèn vào các khe, tìm mùn gỗ rơi và đường đất của mối trên mặt gỗ. Trên cột con, xà ngang, chân cầu thang, anh không tìm thấy gì đáng kể ngoài vài vết cũ đã khô từ nhiều năm trước.
Anh kiểm tra cả những chỗ ít ai để ý. Anh chui xuống gầm sàn soi đèn dọc theo hàng cột con phía sau, ngửi mùi đất dưới nhà để tìm mùi mốc lâu ngày. Đất dưới gầm khô, có mùi lá khô và tro bếp cũ, không có mùi tanh ẩm của nhà bị thấm nước lâu năm. Anh kiểm tra bể nước và ống dẫn từ suối về, nước trong, không rò. Anh lên gác mái xem xà và rui, bụi phủ dày nhưng gỗ khô, chỉ có một mảng ngói vỡ ở gian ngoài đã được Hải lấy tấm lợp che tạm. Nếu ngôi nhà này là một công trình ngoài phố đưa anh nghiệm thu, anh đã ký vào biên bản với nhận xét tình trạng chung tốt so với tuổi đời. Bảo trì khá, không có hạng mục nào đủ sức làm cả một gia đình suy nhược trong nhiều năm.
Anh ngồi dưới gầm sàn một lúc, lưng cọ vào bụi gỗ cũ, và thấy khó chịu vì chính sự bình thường ấy. Một ngôi nhà không có lỗi rõ ràng mà người ở trong nó cứ hao mòn dần, thì hoặc anh đang đo sai chỗ, hoặc thứ gây hại không nằm trong những hạng mục anh quen đo.
Mọi thứ đều bình thường, trừ một chỗ.
Khi anh quỳ xuống đo quanh chân cột cái, số đo và cả cảm giác ở lòng bàn tay đều lệch hẳn. Nền đất ngay dưới sàn, quanh tảng đá kê chân cột, lạnh và ẩm hơn hẳn các khu vực khác, dù trời đã nắng ráo nhiều ngày liền, dù gian giữa là gian thông thoáng nhất nhà. Anh đặt tay lên mặt đá, lạnh buốt như đá vừa ngâm nước suối. Anh trèo lên ghế, đo thân cột ở các độ cao khác nhau: đoạn sát đất lạnh và ẩm hơn, càng lên cao càng khô và ấm dần về mức bình thường. Anh đo lại hai lần, đổi vị trí đầu dò, kết quả không thay đổi.
Anh ghi vào sổ: chân cột cái, ẩm lạnh bất thường, không rõ nguồn nước.
Không có đường ống nào đi qua đó. Không có mái dột phía trên. Không có vũng nước nào chảy về phía chân cột. Nguồn ẩm này, nếu gọi là ẩm, không đến từ bất kỳ đường nào mà một kỹ sư có thể chỉ ra trên mặt bằng ngôi nhà.
Buổi trưa, Hằng đi dạy về, thấy chồng đang ngồi giữa gian nhà với sơ đồ vẽ tay trải trên chiếu, xung quanh là đồ nghề, thì ngồi xuống cạnh anh.
- Anh tìm ra bệnh của nhà mình chưa, kỹ sư?
- Chưa. Sơn gấp thước lại. Mọi thứ đều bình thường mới bực. Không mối, không mục ngoài, độ ẩm các gian gần như nhau. Trừ chân cột này.
Anh chỉ vào tảng đá dưới chân cột cái. Hằng đưa tay sờ thử, rồi rụt lại như lần đầu chạm vào cột hôm đám cưới.
- Lạnh thật. Như có nước ngầm ở dưới ấy nhỉ.
- Nước ngầm thì cả khu này phải ẩm đều, với lại đá kê các cột khác khô rang. Chỉ chỗ này thôi em ạ.
Hải đi nương về đúng lúc ấy, đứng ở cửa nhìn sơ đồ của anh trai một lúc rồi hỏi.
- Anh vẽ nhà mình làm gì mà khoanh đỏ hết cả thế?
- Anh đối chiếu xem ai đau nặng, ai đau nhẹ, nằm ở gian nào. Sơn nói, nửa muốn giấu, nửa muốn nghe phản ứng của em. Mẹ đau nặng nhất, rồi tới cha. Anh với vợ anh ở buồng này. Mày ở gian ngoài cùng mà gầy nhất lớp trẻ.
- Mà chị dâu anh quàng khăn suốt mấy hôm nay không phải vì lạnh đâu nhé, Hải nói thêm, giọng nhỏ đi. Em thấy thế thôi, anh tự để ý lấy.
Sơn ngẩng lên, nhưng Hải đã đứng dậy đi ra sân, như người vừa buột miệng một câu không nên nói. Câu nói ấy làm Sơn nhớ tới buổi sáng sau đêm tân hôn, khi Hằng kéo cổ áo lên rất nhanh trước gương. Anh gạt đi, tự bảo em trai hay nói đùa vô duyên, nhưng một hạt nghi ngờ nhỏ đã rơi vào đầu anh và nằm lại ở đó.
Hải quay lại với rổ khoai, kéo chiếc ghế nhỏ ngồi xuống, nhìn sơ đồ một lúc lâu hơn Sơn tưởng. Cậu vẽ theo bằng ngón tay một đường từ cột cái ra các gian, như đã từng nghĩ tới điều này từ trước mà chưa bao giờ nói thành lời.
- Thì em bảo rồi, nhà này nó rút người ta từ trong ra. Mà anh biết không, từ bé em ngủ gian ngoài, em vẫn đỡ đau đầu hơn cha mẹ thật. Có đợt em đi làm xa hai tháng, người em béo ra hẳn, về nhà một tháng lại gầy như cũ. Em cứ tưởng tại nương rẫy vất vả hơn đi làm thuê.
Sơn nhìn em trai. Đây không phải một mẫu cảm giác mơ hồ nữa. Đây là một dữ kiện thứ hai khớp với dữ kiện của Hằng: rời nhà thì khỏe lại, ở nhà thì hao dần.
Chiều hôm đó, Sơn dành hẳn hai giờ để làm một việc anh đã nghĩ tới từ tối mười lăm: vẽ sơ đồ mặt bằng nhà sàn tỉ lệ tay, ghi vị trí ngủ của từng người, và đối chiếu với danh sách triệu chứng anh đã ghi ra giấy. Ông Thành và bà Liên ngủ ở gian giữa, chỗ gần cột cái nhất trong các gian ngủ của người già, hai ông bà cũng là hai người bệnh nặng nhất, ở trong nhà lần lượt cả đời và bốn mươi năm. Vợ chồng anh ở gian buồng cạnh cột cái, khoảng cách từ đầu giường tới thân cột chỉ tính bằng một vách gỗ mỏng. Hải ngủ ở gian ngoài cùng, xa cột nhất trong ba gian ngủ chính, đau đầu nhẹ hơn cha mẹ, nhưng vì ở nhà cả ngày lẫn đêm từ nhỏ, không đi làm xa dài ngày, nên người gầy rộc rõ nhất trong đám trẻ. Cụ Nguyệt ở gian trong, xa hơn gian giữa một gian, tuổi đã quá cao nên anh để dấu hỏi bên cạnh tên cụ.
Một quy luật hình học hiện ra trên trang giấy, lạnh lùng và rõ ràng như một đường tải trọng trên bản vẽ kết cấu: càng gần cột cái, người càng hao. Nặng nhất ở tâm, nhẹ dần ra xa, đúng như cách một nguồn phát nào đó yếu dần theo khoảng cách.
Sơn ngồi rất lâu trước sơ đồ. Anh đã loại trừ được mối mọt, mục ngoài, ẩm mốc lan tỏa và nước rò rỉ, những nguyên nhân tử tế mà một kỹ sư có thể sửa chữa bằng tiền và công thợ. Thứ còn lại nằm đúng ở cây cột quan trọng nhất của ngôi nhà, và nó không giống một hư hỏng của gỗ. Nó giống một ảnh hưởng có tâm, có phạm vi, và có hướng, thứ mà nghề của anh không có tên gọi.
Anh chưa dám nói chữ nào của quy luật ấy ra với bất kỳ ai, kể cả Hằng. Nói ra lúc này, anh sẽ chỉ nhận lại một trong hai thứ: tiếng cười gạt đi, hoặc nỗi sợ không kiểm chứng được. Anh cần thêm dữ kiện, và anh cần giữ cái đầu lạnh như khi nghiệm thu một công trình có dấu hiệu nứt bất thường: ghi lại, theo dõi, không kết luận sớm.
Gần tối, khi anh đang thu dọn đồ nghề quanh chân cột, ông Thành từ ngoài sân bước lên nhà. Ông dừng lại ở gian giữa, nhìn con trai đang quỳ bên cột cái với thước đo và sổ tay trên tay. Ông không hỏi ngay. Sơn nghe tiếng dép của cha dừng lại, rồi một lúc sau ông mới lên tiếng, giọng gọn và thấp.
- Mày đo cái gì ở cột đấy?
Sơn đứng dậy, trả lời qua loa như đã chuẩn bị sẵn.
- Con kiểm tra ẩm với mối mọt quanh nhà thôi cha. Bác sĩ bảo nên xem lại nhà cũ, con đo hết các gian, tiện thì đo luôn cột.
Ông Thành gật đầu, đi qua gian giữa về phía gian trong, nhưng Sơn để ý thấy bước chân ông chậm lại khi đi ngang cột cái, và ánh mắt ông dừng ở cây cột, ở đúng đoạn chân cột nơi Sơn vừa đo, lâu hơn bình thường rất nhiều. Đó không phải ánh mắt của một người chủ nhà nhìn một cây cột. Đó là ánh mắt của một người đang nhìn một điều mà mình đã tránh nhìn thẳng suốt nhiều năm, và bây giờ thấy con trai mình đang tiến lại gần nó với thước đo trên tay.
Ông không nói thêm gì. Bữa cơm tối hôm ấy diễn ra bình thường, chỉ có điều ông ăn ít hơn mọi ngày.
Đêm đó, trước khi đi ngủ, Sơn mở lại trang sơ đồ trong sổ tay dưới ánh đèn. Anh nhìn những vòng khoảng cách anh đã kẻ từ chân cột cái ra từng gian, nhìn tên từng người trong nhà nằm trong những vòng ấy với mức bệnh khác nhau, rồi cầm bút khoanh tròn một vòng đậm quanh chân cột cái.
Bên cạnh vòng tròn, anh viết ba chữ, nét bút đè mạnh hơn mọi dòng ghi chép khô khan khác trong trang: tâm ở đây.