MA CỘT NHÀ SÀN MAI CHÂU - Chương 45: Sáng Sau Bão
Trời sáng hẳn trên thung lũng Mai Châu vào khoảng sáu giờ sáng mười sáu tháng mười một, và bão đã tan hết. Sơn nhận ra điều ấy không phải vì nắng, vì mây…
Nội dung chương
Trời sáng hẳn trên thung lũng Mai Châu vào khoảng sáu giờ sáng mười sáu tháng mười một, và bão đã tan hết.
Sơn nhận ra điều ấy không phải vì nắng, vì mây vẫn phủ kín bầu trời một màu xám nhạt, mà vì tiếng mưa trên phần mái còn nguyên của nhà sàn đã tắt từ lúc nào. Chỉ còn tiếng nước nhỏ giọt từ mép mái xuống sân thành từng giọt đều, và tiếng con suối đầu bản gầm lên một đêm nay đã dịu xuống thành tiếng chảy mạnh bình thường của một con suối sau lũ. Anh bước ra thềm với cánh tay đã được băng lại, nhìn xuống con đường đất của bản Bó và thấy nước đã rút để lộ mặt đường lầy lội nhưng đi được, những vũng nước đọng phản chiếu trời sáng. Và ở phía xa, mấy cột khói bếp đầu tiên của bản đã lên thẳng trong không khí yên sau bão.
Ngôi nhà sàn của họ Bùi đứng đó, mất một góc.
Gian buồng của vợ chồng Sơn và phần mái phía trên nó đã sập xuống thành một đống gỗ vụn, ngói vỡ và tre nứa gãy, che kín chỗ nền đất nơi chiếc giường cưới từng đứng. Thân cây cột cái gãy nằm dài từ gian giữa qua đống đổ nát ấy, đầu cột gác lên một cây xà vỡ. Mặt gỗ ở chỗ gãy phô ra thớ lim đã mục đen từng mảng quanh một khoang rỗng, nay nhìn thấy trọn vẹn bằng mắt thường dưới ánh sáng ban ngày xám. Trông nó không còn đáng sợ nữa. Nó chỉ là một cây cột già đã mục ruỗng từ bên trong rất lâu, cuối cùng không gánh nổi chính mình.
Từ khoảng bảy giờ, dân bản bắt đầu kéo tới nhà lang.
Người tới đầu tiên là mấy nhà hàng xóm gần nhất, mang theo cuốc xẻng, dao rựa và hai tấm bạt lớn. Sau đó là người ở phía dưới bản, nhiều người chính là những người đã ngồi ở lán sân suốt đêm lễ trong bão, về nhà thay bộ quần áo khô rồi quay lại. Không ai được gọi, cũng không ai phải mời. Việc dọn một ngôi nhà sàn sập một góc sau bão là việc của cả bản. Sơn đứng ở sân, với một cánh tay băng trắng. Chia việc theo đúng nghề của mình: nhóm khỏe nhất dỡ từng thanh gỗ còn nguyên ra khỏi đống sập theo thứ tự từ trên xuống, nhóm phụ nữ và người già kê lại gian trong cho cụ Nguyệt và Liên nằm nghỉ. Nhóm còn lại che tạm phần mái trống bằng bạt, căng dây và đóng cọc cho gió sau bão không giật tung lên được nữa.
Trong đống gỗ vụn của gian buồng, người ta lôi ra được chiếc tủ quần áo bị xà đè nứt một cánh nhưng đồ đạc bên trong phần lớn còn khô, và những mảnh vỡ của chiếc giường cưới đã gãy làm đôi ở đúng giữa. Hằng đứng nhìn chiếc giường gãy một lúc lâu, tay đặt lên cánh tủ vừa được dựng vào tường gian giữa, rồi tự nói một câu nhỏ mà Sơn đứng gần nghe được, rằng giường thì đóng lại được, người còn đủ là được. Anh không nói gì, chỉ gật đầu với vợ, và ghi nhớ câu ấy như ghi một dòng cuối cho cái gian buồng đã theo vợ chồng anh từ đêm tân hôn tới đêm bão.
Thắng tới muộn hơn mọi người.
Ông tới vào khoảng gần chín giờ, khi sân nhà lang đã đầy người và đầy tiếng gỗ kéo lê trên bùn. Sau lưng ông là mấy người họ hàng khỏe mạnh của chi họ Bùi, và một chiếc xe bò chở theo mấy cây gỗ, một bó tre và mấy tấm ván mới. Ông trưởng chi họ Bùi sáu mươi ba tuổi, người đã phản đối việc nhận tội công khai, đã dọa báo lên xã chuyện làm lễ, và đã hô hoán đòi dừng lễ giữa lúc bão lên đỉnh đêm qua, bây giờ xắn quần lội qua sân bùn. Không nói một lời nào về đêm qua, chỉ gật đầu với Sơn một cái rồi xắn tay áo, đi thẳng vào đống đổ nát và bắt đầu khiêng gỗ cùng mọi người.
Sơn nhìn ông một lúc rồi quay đi làm việc của mình. Có những lời không cần nói vào buổi sáng sau một đêm như đêm qua, và có những việc tự nó nói rõ hơn mọi lời.
Giữa buổi sáng, lúc đống gỗ ở sân đã được dỡ ra thành từng đống gọn, Thắng và Điệp gặp nhau ngay giữa sân, mỗi người một đầu một thanh xà còn nguyên vừa được lôi ra khỏi gian buồng sập. Điệp đã ở nhà lang từ đầu buổi dọn, làm việc lặng lẽ ở phía họ Hà vẫn đứng từ đêm lễ, khiêng gỗ, dọn ngói vỡ. Thỉnh thoảng lại nhìn về phía gian giữa nơi nén nhang đầu tiên ông thắp cho chị mình ở thềm đã cháy hết từ lâu. Hai ông già cùng đặt thanh xà xuống đống gỗ cạnh sân, cùng buông tay một lúc, và Thắng nói trước, bằng một giọng tự nhiên như đã gọi như thế từ lâu lắm rồi.
- Anh Điệp, để đầu này tôi khiêng cho, đầu ấy vướng đống ngói.
Điệp khựng lại đúng một nhịp.
Rồi ông gật đầu, nhích sang một bên, và đáp lại cũng tự nhiên như thế.
- Ừ, chú giữ đầu này, tôi đỡ đầu kia.
Chỉ có vậy. Không có một lời hòa giải nào được nói thành bài, không có cái bắt tay nào trước mặt dân bản. Nhưng Sơn, đứng cách đó mấy bước, nghe rõ tiếng anh ấy và hiểu nó nặng đến mức nào. Năm mươi năm qua, hai họ gọi nhau bằng tên, bằng họ, bằng những tiếng tránh né của hai nhà có một món nợ máu không ai nói ra. Sáng nay, lần đầu tiên sau nửa thế kỷ, trưởng chi họ Bùi gọi em trai của Hà Thị Mận là anh, ngay giữa sân nhà lang, trong lúc cả hai cùng khiêng một thanh xà của ngôi nhà vừa đổ vì tội của đời trước. Hòa giải của hai họ không bắt đầu bằng một buổi lễ nào cả. Nó bắt đầu bằng một tiếng gọi đúng trong lúc đang làm việc chung.
Khoảng mười giờ, đường bản đã thông hẳn cho xe máy đi chậm, Sơn cùng Hải đưa cha xuống trạm xá xã.
Thành được đặt nằm cố định trên tấm ván, nẹp tạm ở sườn phải bằng mấy thanh nẹp gỗ mỏng và băng vải như ông Phấn đã dặn từ lúc trời chưa sáng. Rồi cả ván được khiêng xuống bậc thang và đặt lên chiếc xe bán tải mượn của một người họ hàng trong bản. Sơn ngồi phía sau giữ đầu ván cho cha suốt quãng đường xóc xuống xã, một tay băng trắng của anh đặt lên vai ông để ông biết con trai vẫn ở ngay đó. Ở trạm xá, bác sĩ trực đêm bão vừa qua ca, xem xét vết rách trên trán của Thành, rửa sạch, rồi khâu lại bằng bốn mũi khâu đều và gọn. Sau đó ông cho chụp và kiểm tra lại vùng sườn phải, xác nhận đúng điều ông Phấn đã phán giữa gian nhà đầy bụi gỗ lúc bốn giờ sáng: gãy một xương sườn bên phải, không lệch nhiều. Không có dấu hiệu tràn khí hay tổn thương bên trong, chỉ cần nẹp cố định và nằm yên ít nhất hai tuần, kiêng ngồi dậy sớm và kiêng làm việc nặng cho tới khi xương liền.
- Ông cụ bảy mươi rồi mà chỉ thế này sau một góc nhà sập là may lắm đấy, bác sĩ nói với Sơn ở hành lang trạm xá. Người trẻ ngã kiểu ấy chưa chắc đã nhẹ hơn.
Sơn gật đầu, không nói cho bác sĩ nghe rằng cái may ấy không phải ngẫu nhiên, rằng vị trí của mọi người đêm qua đã được một ông thầy Mo tám mươi hai tuổi vạch bằng vôi trắng từ trước khi lễ bắt đầu. Và người duy nhất bị thương là người duy nhất tự bước ra khỏi vị trí của mình vì một chiếc bài vị. Anh chỉ hỏi kỹ cách chăm sóc vết khâu, lịch thay băng và ngày tái khám, ghi lại vào điện thoại, rồi cùng Hải đưa cha về lại nhà, đặt ông nằm ở gian trong đã được kê lại tử tế, có Liên và cụ Nguyệt ở gần.
Ông Phấn về Mai Hạ vào đầu giờ chiều, sau khi đã vào gian giữa xem lại cây cột gãy lần cuối và thắp một nén nhang ngắn trước bàn thờ họ Bùi.
Trước khi đi, ông gọi Sơn ra thềm, nơi đống gỗ sập đã dọn được một nửa và tấm bạt che tạm phần mái trống đang vỗ nhẹ trong gió khô sau bão. Ông dặn Sơn ba việc còn lại, đếm trên từng đầu ngón tay gầy của mình, chậm và rõ như mọi điều kiện ông đã từng đặt cho nhà này, và Sơn nghe như nghe một danh mục bàn giao cuối cùng của đêm lễ.
- Một, ông nói, ngón tay thứ nhất gập xuống. Cải táng cho con bé phải xong trước ngày mười chín. Đưa nó về nghĩa địa bản, chôn tử tế, có bia khắc đúng tên nó đàng hoàng. Lời hứa nói trước cột đêm qua có người làm chứng rồi, không được trễ một ngày.
- Hai, ngón tay thứ hai gập xuống. Số vàng còn lại của nhà này phải xử lý công khai trước mặt hai họ. Nó là của không sạch, giữ lại dù một chỉ cũng là giữ lại một phần của việc cũ. Cha con đã định chia thế nào thì làm đúng thế ấy, cho họ Hà lo mộ cho nó, và cho quỹ học sinh của bản.
- Ba, ngón tay cuối cùng gập xuống. Khi dựng lại cột mới, phải làm lễ xin phép đất và khấn tổ tiên cho đúng. Cột mới chỉ để giữ nhà. Không giữ của, không giữ tội, không giữ người. Nhớ lấy câu ấy mà dặn lại thợ.
- Dạ, con nhớ đủ ba việc, Sơn nói. Trước ngày mười chín, vàng công khai, và lễ dựng cột mới. Con ghi lại hết, không thiếu việc nào.
Ông Phấn gật đầu, đeo chiếc túi vải của mình lên vai, vịn tay Hải bước xuống bậc thang nhà sàn, rồi đi ra cổng trên con đường bản còn lầy bùn, lưng thẳng và bước chậm, về hướng xã Mai Hạ. Sơn đứng ở thềm nhìn theo ông cho tới khi bóng áo chàm của ông khuất sau rặng tre đầu dốc mới quay vào sân làm tiếp việc dọn nhà.
Chiều xuống dần. Đống đổ nát đã dọn xong phần nguy hiểm nhất, phần mái trống đã che bạt kín, gian trong và gian giữa đủ khô ráo cho người già nằm lại qua đêm. Dân bản ra về dần, hẹn mai lại tới giúp dựng lại khung của góc nhà sập. Thắng ra về sau cùng trong số họ hàng, áo đầy bụi gỗ, chỉ nói với Sơn một câu mai tôi cho người mang thêm ván tới rồi đi. Không nhắc gì tới tiếng anh đã gọi Điệp buổi sáng, như thể ông cũng hiểu tiếng gọi ấy không cần được nhắc lại mới có giá trị.
Sơn ở lại sân một mình khi nắng yếu cuối ngày rọi qua lớp mây mỏng xuống sân bùn đang khô dần. Cây cột cái gãy nằm dài trên mấy thanh gỗ kê ở giữa sân, chờ được xử lý vào những ngày tới. Anh đi tới bên nó, đứng một lúc, rồi theo một thói quen cũ đã theo anh từ những đêm đầu tiên nghe tiếng cào trong gỗ. Anh đặt lòng bàn tay lên mặt cắt ở chỗ gãy của cây cột, nơi thớ gỗ lim phô ra thành từng vòng tuổi của một trăm năm.
Dưới tay Sơn, thớ gỗ im lặng và ấm như mọi khúc gỗ thường phơi nắng. Lần đầu tiên sau bao nhiêu đêm, từ cây cột không có gì đáp lại anh nữa.