MA DA BẮT HỒN Ở SÔNG TIỀN - Chương 12: Ông Ba Lặn Và Hố Xoáy Chân Cầu
Sáng 12/10/2017, lúc 09:00, ông Ba Lặn chèo ghe tới bến nhà Thạch, gọi anh ra ghe bằng một giọng dứt khoát như gọi một người học nghề đi học buổi đầu…
Nội dung chương
Sáng 12/10/2017, lúc 09:00, ông Ba Lặn chèo ghe tới bến nhà Thạch, gọi anh ra ghe bằng một giọng dứt khoát như gọi một người học nghề đi học buổi đầu tiên.
- bữa nay con chưa xuống nước. Bữa nay con học mặt sông trước. Người lặn giỏi không phải là người nín thở lâu nhất. Người lặn giỏi là người biết rõ mình sắp xuống chỗ nào, ở đó nước đi ra sao, và đường nào để trở lên.
Thạch leo xuống ghe, mang theo cuốn sổ tay của mình. Ghe của ông Ba rời bến, đi chậm về phía chân cầu sắt. Buổi sáng, mặt sông sáng và lặng hơn buổi chiều, vùng nước xoáy dưới chân cầu hiện rõ thành một vòng tròn lớn quay chậm, ở giữa vòng là một khoảng nước sẫm màu hơn hẳn, như một cái miệng tròn mở xuống dưới sâu.
Ông Ba cho ghe neo ở mép ngoài của vòng xoáy, chỗ nước còn chảy thẳng. Ông lấy cây sào nứa dài, chống xuống nước, rồi chỉ cho Thạch từng phần của hố xoáy bằng đầu sào và bằng lời nói chậm rãi của một người đã thuộc lòng nơi này bằng cả đời làm nghề.
- Con nhìn cho kỹ. Hố xoáy này có ba lớp nước. Lớp trên mặt là lớp nước sông bình thường, chảy theo dòng, ấm vì nắng. Lớp thứ hai ở lưng chừng là lớp nước xoáy, nó quay tròn và nó đẩy người ta đi vòng vòng, xuống tới lớp này là bắt đầu nguy hiểm vì người lặn mất phương hướng rất nhanh trong nước đục. Lớp thứ ba ở dưới đáy là lớp nước đứng, lạnh buốt, gần như không chảy. Đáy hố là bùn sâu, có hốc đá, có gốc cây chìm, có cả sắt thép của cầu cũ rớt xuống từ đời nào. Người chết đuối ở hố này, phần nhiều là chìm vào lớp nước đứng ở đáy rồi không lên được nữa.
Thạch ghi vào sổ từng lời của ông. Anh hỏi.
- Ông Ba, khoảng nước lạnh bất thường mà người trong xóm nói, là lớp nước đứng ở đáy đó phải không ông.
- Phải, mà cũng không hẳn. Lớp nước đứng thì lạnh vì nó không được nắng chiếu tới và không được nước mặt khuấy lên. Nhưng ở đáy hố này còn có một khoảng lạnh hơn tất cả, lạnh một cách khác thường, lạnh như nước trong lu để qua đêm giữa mùa khô vậy. Tui xuống hố này nhiều lần trong đời, lần nào tới khoảng lạnh đó tui cũng biết là mình đang ở rất gần chỗ không nên ở lâu. Lạnh như vậy không phải chỉ vì nước sâu đâu, con. Lạnh như vậy là vì có một thứ gì đó đã ở đó quá lâu, hút hết hơi ấm quanh nó.
Ông Ba chống sào xuống sâu hơn, cho Thạch nhìn độ sâu bằng mắt thường khi cây sào dài hơn ba mét chìm gần hết mà vẫn chưa chạm đáy ở tâm xoáy.
- Đường xuống an toàn nhất là xuống theo mép xoáy phía bên này, nơi dòng hút yếu nhất, bám theo sườn hố mà xuống, tuyệt đối không bơi thẳng vào tâm xoáy từ trên mặt. Đường lên thì ngược lại, phải đạp chéo ra khỏi đường hút rồi mới trồi thẳng lên. Xuống hố này phải có dây giữ buộc ở thắt lưng, một đầu dây ở trên ghe do người tin cẩn nhất cầm. Dây giật một lần là hỏi, giật hai lần là kéo lên ngay, không được cãi. Người ở trên ghe thấy dây có gì lạ là kéo, không chờ dưới nước đồng ý. Con nghe rõ chưa.
- Dạ, con nghe rõ.
- Còn một lệ nữa, quan trọng không kém đường nước. Trước khi xuống, phải cắm sào nứa thắt chỉ đỏ ở mép hố, khấn chuộc vía cho đàng hoàng, như tui đã làm ở bến tắm. Xuống chỗ của người chết mà không báo trước, là thất lễ với người ta, mà cũng là hại chính mình. Ngày mai, nếu trời nước yên như bữa nay, con sẽ xuống lần đầu. Xuống cạn thôi, tới lớp nước xoáy là lên, để con quen đường nước. Chưa được xuống tới đáy. Xuống đáy là chuyện của những lần sau, khi con đã thuộc đường và khi tui thấy con đủ bình tĩnh.
Thạch nhìn xuống khoảng nước sẫm màu ở tâm xoáy. Trong ánh nắng buổi sáng, khoảng nước đó vẫn tối như một cái giếng không đáy giữa mặt sông sáng. Anh nghĩ tới gương mặt đứa trẻ trong tấm hình cũ đang nằm trong túi áo ngực của mình. Anh nghĩ tới tiếng khóc trong đêm, tới câu rủ chơi, tới bàn tay có màng nắm chân những đứa trẻ trong xóm. Tất cả những thứ đó đều ở dưới khoảng nước tối kia, ở lớp nước đứng lạnh buốt mà ông Ba vừa chỉ cho anh, và ngày mai anh sẽ bắt đầu đi xuống đó, từng lớp một.
Ông Ba còn cho ghe đi vòng quanh mép hố xoáy một vòng chậm, để Thạch tự nhìn và tự nhớ những mốc trên bờ tương ứng với từng phía của hố: phía có gốc bần già là phía nước nông nhất. Phía thẳng với chân cầu giữa là phía sâu nhất, phía có bãi bồi nhỏ là phía dòng hút yếu nhất khi nước đang lên. Ông nói người lặn dưới nước đục không nhìn được bờ, nhưng trước khi xuống phải thuộc lòng những mốc này để khi ở dưới sâu, chỉ cần biết mình đang ở phía nào của hố là biết đường nào quay về phía nông.
- Mười năm trước, tui xuống hố này một mình, không có ai cầm dây. Tui xuống vì nghề của tui bắt tui phải xuống. Tui tìm được người cần tìm, ở ngay lớp nước đứng, gần khoảng lạnh nhất của đáy hố. Tui đưa người đó lên được, nhưng từ đó tới nay tui không xuống lại lần nào nữa. Không phải vì tui sợ sâu. Mà vì khi tui ở dưới đó, tui có một cảm giác mà một người vớt xác không nên có: tui cảm thấy mình đang ở trong nhà của ai đó. Và người chủ nhà đang đứng trong bóng tối của đáy hố mà nhìn tui, không cản tui, chỉ nhìn, như chờ coi tui có làm gì khác hơn những người trước hay không.
Thạch nghe ông Ba kể, đây là lần đầu tiên ông nhắc tới chuyến lặn mười năm trước một cách gần như vậy, dù ông vẫn chưa nói người mà ông đưa lên là ai. Anh cũng không hỏi. Anh đã học được từ bà Tư và từ mẹ mình rằng chuyện mười năm trước ở xóm này sẽ tự mở ra từng lớp, đúng lúc, nếu anh đủ kiên nhẫn đi tới nơi. Anh chỉ hỏi một câu.
- Ngày mai con xuống, nếu con gặp cảm giác đó, con phải làm sao.
- Thì con cứ nhớ mình xuống đó để làm gì. Con không xuống để lấy cái gì của người ta. Con xuống để hỏi thăm một người, và nếu được, để đưa người ta về. Người xuống nước với cái bụng như vậy thì dù có lạnh, có tối, cũng không đến nỗi lạc đường. Còn người xuống nước với ý trấn, ý bắt, ý giành, thì tui nói thiệt, đáy hố này không chừa cho ai đâu.
Buổi trưa, ghe quay về bến. Ông Ba dặn Thạch về nhà phải ăn ngủ cho đủ sức, không được uống rượu, không được thức khuya nghe tiếng khóc rồi mất ngủ như mấy đêm trước. Ông nói người lặn mà thiếu ngủ là người lặn tự làm yếu vía của mình trước khi xuống nước.
- Còn một chuyện nữa, Thạch. Ngày mai xuống nước, con sẽ thấy những thứ mà mắt người trên bờ không thấy được. Thấy gì thì nhớ lấy, lên bờ rồi kể lại cho rõ ràng, đừng thêm, đừng bớt. Dưới nước đục, mắt con người dễ tự vẽ thêm hình lắm. Con chỉ được tin vào cái tay con chạm được và cái mà mắt con thấy rõ trong tầm một gang tay. Ngoài ra, mọi thứ đều phải chờ lần xuống sau kiểm chứng lại.
Thạch gật đầu, ghi thêm dòng dặn đó vào cuốn sổ của mình. Chiều hôm đó, anh ngồi ở bến nhà, nhìn cây cầu sắt cũ và vùng nước xoáy xa xa, tập lại trong đầu từng lời của ông Ba về ba lớp nước, về đường xuống theo mép xoáy, về tín hiệu dây giật. Anh biết ngày mai sẽ là lần đầu tiên trong mười năm, có một người của xóm Bến Vàm tự nguyện xuống hố xoáy đó để tìm một người đã ở lại dưới đó quá lâu, và anh cũng biết. Dù ông Ba không nói ra, rằng cả ông và anh đều đang nghĩ tới cùng một người ở dưới đáy của khoảng nước lạnh bất thường kia.
Buổi chiều, Thạch tập lại bài lặn của mình ngay ở sân nhà: anh buộc thử sợi dây giữ quanh thắt lưng, tập các tín hiệu giật dây với cha anh đứng ở đầu sân. Tập cách thở chậm trước khi xuống nước để hơi được dài và lòng được tĩnh. Út ngồi ở thềm nhà nhìn anh hai tập, mặt nó nghiêm túc như người lớn. Nó nói một câu làm Thạch dừng tay.
- Mai anh hai xuống đó, anh hai nhớ nói với nó là em không có giận nó nghen. Em sợ thì em sợ thiệt, mà em không có giận nó đâu.
Thạch nhìn em trai, gật đầu. Anh ghi cả câu nói đó của Út vào cuốn sổ của mình. Vì anh cảm thấy lời của một đứa trẻ suýt chết đuối mà không hề oán giận đứa trẻ dưới nước có khi lại là lời quan trọng nhất mà anh có thể mang xuống đáy hố vào ngày mai.
Trước khi về, anh ghé qua đình bến, đứng một mình trước bàn thờ thần hoàng của xóm, thắp một nén nhang. Anh không khấn xin điều gì lớn lao. Anh chỉ khấn rằng ngày mai anh xuống nước lần đầu tiên với tư cách một người đi tìm bạn, xin cho anh đủ bình tĩnh để nhìn cho rõ mọi thứ dưới làn nước đục sâu đó. Đủ sức khỏe và đủ hơi để trở lên an toàn với người đang cầm dây chờ anh ở trên mặt nước, và đủ lòng để không làm đau bất cứ ai đang ở dưới đó. Dù người đó đã từng làm những đứa trẻ trong xóm của anh sợ hãi tới mức nào trong những ngày qua.