MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 10: Đáy ao Cá
Chiều ngày mười bốn, làng An Phú rà ao Cá. Ao Cá nằm ở phía tây bờ đê, là ao sâu và tối nhất vùng. Nó không rộng bằng ao Sen, nhưng nước của nó lúc nào…
Nội dung chương
Chiều ngày mười bốn, làng An Phú rà ao Cá.
Ao Cá nằm ở phía tây bờ đê, là ao sâu và tối nhất vùng. Nó không rộng bằng ao Sen, nhưng nước của nó lúc nào cũng có màu đen xanh, bờ ao dốc, cây cối quanh bờ mọc dày và mặt nước ít khi nhìn thấy đáy, kể cả vào những ngày nắng lớn. Người làng vẫn đồn rằng ao này sâu tới mức thả dây đo cũ cũng chưa chạm đáy ở hõm giữa. Trẻ con trong làng bị cấm ra ao Cá một mình từ nhỏ. Chính vì thế, trong kế hoạch của ngày thứ hai, ao Cá là điểm nước không thể bỏ qua.
Cụ Tám là người đề xuất rà ao này trước tiên, ngay từ lúc các tổ chia việc vào buổi sáng. Ông nói với trưởng thôn bằng một câu rất gọn, theo đúng cái lệ ông đã giữ suốt từ đêm qua.
- Tìm người mất tích thì phải tìm hết đường nước trước khi nghĩ tới đường âm. Ao sâu nhất mà chưa rà thì chưa ai được nói là đường nước đã hết.
Vì vậy làng thuê một anh thợ lặn quê ở xã bên về. Anh ta chừng ba mươi tuổi, người chắc, mang theo bộ đồ lặn cũ, bình dưỡng khí nhỏ và một cuộn dây thừng dài. Anh tới nơi vào đầu giờ chiều, đứng trên bờ ao nhìn mặt nước một lúc lâu, hỏi người làng về địa hình đáy ao, chỗ nào có hõm, chỗ nào có cây đổ chìm từ bão năm trước, chỗ nào bờ ao hay sạt. Trưởng thôn Bình và Đức đứng cạnh, trả lời theo trí nhớ của người làng và ghi lại vị trí của từng lượt lặn vào sổ.
Cụ Tám đứng trên bờ ao trông việc.
Ông đứng ở phía bờ cao, chống gậy, áo mưa cũ đã thấm nước từ vai xuống lưng. Ông không chen vào việc của thợ lặn, cũng không chỉ trỏ vào những việc kỹ thuật mà ông không rành. Việc của ông ở đây là sự có mặt. Người làng nhìn thấy ông đứng đó thì biết rằng ao này đang được rà vì một lý do nghiêm túc, không phải làm qua loa cho hết trách nhiệm. Và chính ông cũng cần tận mắt nhìn thấy từng lượt lặn xuống và từng vật được kéo lên, để sau này, khi ông phải nói ra một điều gì khác, ông có thể nói một cách thành thật rằng đường nước đã được tìm hết.
Trước khi thợ lặn xuống nước, người làng đã dọn sẵn một khoảng bờ, trải một tấm bạt để đặt đồ, đun một nồi nước lớn ở lán gần đó để anh ta lên bờ là có nước ấm rửa tay và uống cho đỡ lạnh. Đức chia lại người giữ dây thành hai nhóm, nhắc họ không được kéo dây theo cảm tính, chỉ kéo khi có tín hiệu từ dưới nước. Một thanh niên được cắt đứng sẵn với chiếc chăn khô và áo mưa dự phòng. Không ai trong làng quen với việc thuê thợ lặn về tìm người, nhưng mọi người đều làm phần việc của mình một cách lặng lẽ và chu đáo. Sự chu đáo ấy cũng là một cách cầu mong cho kết quả sắp tới đừng là điều xấu nhất.
Cụ Tám nhìn những sự chuẩn bị ấy mà lòng ông nặng thêm. Ông đã từng đứng trong nhiều buổi chiều như thế này ở thời trẻ, khi cả làng chờ tin của một người chưa về sau một trận bom. Trong những buổi chiều ấy, mọi sự chuẩn bị chu đáo của người sống cũng không đổi được điều đang nằm ở một nơi nào đó ngoài tầm tay họ. Ông tự nhắc mình rằng hôm nay khác. Hôm nay là thời bình, là một đứa trẻ chăn trâu, là một cái ao làng có thể rà tới đáy bằng tay người. Nếu nó ở đây, người ta sẽ đưa nó lên. Nếu nó không ở đây, người ta cũng phải biết chắc điều đó để còn đi tiếp. Đó là lý do ông đứng ở bờ ao này, thay vì ngồi ở nhà mình trước chiếc hòm gỗ và mở cuốn sổ tay ra một mình.
Ông nói với người thanh niên giữ đầu dây gần nhất, giọng rất khẽ.
- Giữ cho chắc tay, mà đừng giật. Người ở dưới nước, sợi dây là con đường duy nhất nối với bờ.
Chàng thanh niên gật đầu, quấn thêm một vòng dây quanh cổ tay.
Lượt lặn thứ nhất kéo dài chừng mười lăm phút.
Thợ lặn đi xuống từ bờ phía đông, nơi nước nông hơn, lần theo dây thừng vào hõm giữa ao. Mặt nước sủi lên một vệt bọt, rồi lặng dần. Mọi người trên bờ im lặng nhìn vệt bọt ấy di chuyển chậm. Thức không có ở đây, anh đang trực ở đoạn đê chỗ bụi tre theo phân công mới. Ở bờ ao chỉ có trưởng thôn, Đức, cụ Tám, vài thanh niên giữ dây và một nhóm người làng đứng ở xa phía sau hàng cây, không ai nói to.
Khi thợ lặn ngoi lên, anh kéo theo một bó bùn đen và một đoạn dây thừng mục đã quấn vào nhau. Anh lắc đầu.
- Dưới ấy tối lắm. Đáy toàn bùn mềm. Đoạn phía đông tôi sờ được tới bờ dốc, không có gì.
Lượt lặn thứ hai, thợ lặn đi chếch về phía hõm sâu nhất, nơi người làng bảo có một cây xoan đổ chìm từ mấy năm trước. Lần này anh ở dưới nước lâu hơn. Cuộn dây trên bờ được thả ra từng vòng, người giữ dây căng tay vì sợ dây mắc vào cành cây dưới đáy. Có một lúc vệt bọt trên mặt nước dừng lại khá lâu ở một chỗ, làm cả bờ ao nín thở. Rồi thợ lặn kéo dây hai lần ra hiệu và ngoi lên, mang theo một chiếc lốp xe cũ bám đầy bùn và rong. Chiếc lốp được kéo lên bờ, nước đen chảy từ trong lòng lốp xuống mặt đất thành một vệt dài.
Trưởng thôn nhìn chiếc lốp, thở ra một hơi dài không rõ là nhẹ nhõm hay thất vọng.
- Ít ra cũng biết hõm ấy không giấu cái gì khác ngoài rác của làng mình vứt xuống từ bao năm.
Cụ Tám không nói gì. Ông nhìn mặt ao đang gợn lại sau lượt lặn, đen và lặng, và nghĩ tới tất cả những thứ một vùng đất có thể giữ ở dưới đáy của nó mà người sống ở trên bờ không hề hay biết. Ông đã sống đủ lâu ở làng này để biết đất và nước ở đây giữ rất nhiều thứ: những vật dụng mất trong thời chiến, những dấu vết của những năm tháng không ai ghi chép. Có những chuyện người ta chỉ còn nhớ bằng cách chỉ tay về một hướng và nói rằng hình như ở quanh đó. Nhưng hôm nay, thứ ông cần tìm ở dưới ao này chỉ có một, và nó không ở đây. Ông cảm thấy điều đó mỗi lúc một rõ hơn qua từng lượt lặn trống không.
Lượt lặn thứ ba đi về phía bờ tây, sát với chân đê.
Lần này thợ lặn mang lên thêm một ít bùn, mấy đoạn dây thừng mục khác và một mảnh gỗ đã mềm nhũn vì ngâm nước lâu ngày, không rõ là mảnh của vật gì. Anh lên bờ, ngồi xuống thở, cởi mặt nạ, lau nước trên mặt rồi nói với trưởng thôn và Đức, giọng mệt nhưng chắc.
- Tôi đã sờ khắp những chỗ sâu nhất mà một người có thể mắc lại. Đáy ao nhiều bùn và rác, nhưng không có người. Nếu có vật lớn chìm ở đây trong hai ngày nay thì bùn chưa kịp phủ kín, tay sờ phải thấy. Tôi dám nói ao này không có cháu.
Đức ghi lại câu nói ấy vào sổ, ghi cả giờ của ba lượt lặn và những vật được kéo lên. Trưởng thôn trả tiền công cho thợ lặn, cảm ơn anh, rồi quay sang nhìn cụ Tám, chờ một lời của ông trước khi cho các tổ ở ao này rút về làm việc khác.
Cụ Tám nhìn mặt ao thêm một lúc nữa. Ba lượt lặn. Bùn, một chiếc lốp xe và mấy đoạn dây thừng mục. Không có gì liên quan tới thằng bé chăn trâu của làng này. Đường nước, tới giờ phút này, đã đi tới tận cùng của nó ở điểm sâu nhất.
Ông nói với trưởng thôn đứng cạnh, giọng ông chậm và rõ, đủ để cả Đức đang ghi sổ cũng nghe thấy.
- Ao này mà không có, thì đường nước coi như hết. Tối nay tính đường khác.
Trưởng thôn gật đầu. Anh không hỏi đường khác là đường nào. Có lẽ anh đã bắt đầu đoán được, cũng có lẽ anh chỉ đơn giản là tin rằng tới tối, cụ Tám sẽ nói điều cần nói vào lúc cần nói. Hai người đàn ông, một già một trẻ, đứng cạnh nhau trên bờ ao đen trong mưa phùn, cùng nhìn về một buổi tối nữa đang sắp xuống trên làng.
Trong đầu cụ Tám, cuốn sổ tay trong hòm gỗ lại hiện lên. Bìa vải sờn. Gáy sổ bung chỉ ở một góc. Những dòng chữ của một người thanh niên đã ghi chép việc ở đầu làng từ hơn nửa thế kỷ trước. Sáng nay ông đã cầm nó trên tay rồi lại cất vào mà chưa mở. Giờ đây, khi mặt ao sâu nhất làng vừa trả lại cho ông một câu trả lời trống không, ông biết thời gian ông tự cho mình để chờ đợi đang ngắn lại rất nhanh. Đường người chưa hết hẳn, vẫn còn giếng hoang và dọc sông để các tổ khác rà nốt, nhưng phần nặng nhất của đường nước đã xong, và phần ông giữ trong lòng từ đêm qua tới giờ đang đòi được nói ra.
Trời tối dần trên mặt ao đen. Nước mưa phùn rơi xuống làm mặt ao nổi lên hàng nghìn vòng tròn nhỏ rồi tan mất.
Ông đi chậm qua đoạn bờ ao trơn, mỗi bước đều đặt gậy xuống trước để dò đất, đầu óc ông đã ở cả ở đoạn đê sáng đèn phía trước và ở chiếc hòm gỗ trong gian nhà tối của mình. Hai nơi ấy, một nơi là hiện tại của làng này, một nơi là quá khứ của chính ông, đang tiến lại gần nhau hơn sau mỗi giờ tìm kiếm không kết quả.
Cụ Tám chống gậy quay về phía bờ đê, nơi ánh đèn của vòng trực vừa được thắp lên.