MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 7: Hỏi người già trong làng
Sáng mười bốn, mưa phùn vẫn chưa tạnh, nhưng làng An Phú đã thức từ lâu. Cụ Tám ngủ được chừng một canh giờ sau khi từ nhà văn hóa trở về, rồi lại chống…
Nội dung chương
Sáng mười bốn, mưa phùn vẫn chưa tạnh, nhưng làng An Phú đã thức từ lâu.
Cụ Tám ngủ được chừng một canh giờ sau khi từ nhà văn hóa trở về, rồi lại chống gậy ra khỏi nhà khi trời còn xám. Bà nhà đã mất từ mấy năm trước, con cháu ở riêng ở xóm trên, căn nhà nhỏ của ông chỉ có một gian thờ, một chiếc giường tre và chiếc hòm gỗ đặt ở góc trong cùng, khóa bằng một ổ khóa đồng đã xỉn màu. Ông không tới nhà Thức ngay. Ông cũng không ra nhà văn hóa nghe phân công ngày thứ hai. Ông đi một vòng khác, cái vòng mà chỉ người ở tuổi ông mới nghĩ tới: đi hỏi những người già nhất làng còn sống.
Người đầu tiên ông tới thăm là bà cả Lựu ở xóm giữa.
Bà Lựu tám mươi chín tuổi, là người nhiều tuổi nhất làng An Phú còn ngồi dậy được. Bà đã lẫn nhiều, tai nặng, mắt mờ, con dâu phải ngồi cạnh để nhắc lại từng câu hỏi to và chậm. Cụ Tám ngồi xuống chiếc ghế thấp bên giường bà, hai tay đặt lên đầu gậy, hỏi vòng vo như hỏi chuyện xưa cho đỡ buồn trong một ngày mưa.
- Bà còn nhớ chuyện ngày xưa làng mình có ai bị giấu không? Trẻ con ấy, đi ngoài đồng rồi người nhà tìm mãi không thấy, sau lại thấy ở một chỗ rất gần.
Bà Lựu nhìn ông một lúc lâu, miệng móm mém nhai trầu đã nhả từ bao giờ. Rồi bà gật đầu, giọng run và đứt quãng.
- Có chứ. Ngày xưa có đứa trẻ nhà họ Đỗ bị giấu ở bụi duối. Tìm thấy sau một đêm, người như ngây, hỏi gì cũng không nói được ngay. Người ta phải gõ mâm đồng inh ỏi nó mới tỉnh dần ra.
- Bụi duối ở đâu hả bà? Năm nào?
Bà Lựu lắc đầu, mắt lại mờ đi. Con dâu bà ghé vào tai mẹ chồng nhắc lại câu hỏi, bà chỉ lặp lại chuyện bụi duối và đứa trẻ người như ngây, rồi lẫn sang chuyện đi gánh nước và chuyện một đám cưới nào đó của thời con gái. Cụ Tám không hỏi thêm. Ông biết trí nhớ của người ở tuổi này giống như mặt ao trong mưa, một vòng gợn vừa hiện lên đã bị những vòng khác đè mất. Điều ông cần ở bà Lựu không phải là năm tháng. Điều ông cần là xác nhận rằng chuyện ma giấu trong làng này không phải do ông bịa ra trong đêm qua. Rằng trước ông, trước cả đời ông, người làng này đã từng biết tới nó và đã từng tìm thấy một đứa trẻ sau một đêm bị giấu ở một bụi cây rậm.
Ông cảm ơn, đứng dậy, lại chống gậy đi trong mưa sang nhà ông Tư Hào.
Ông Tư Hào bảy mươi chín tuổi, nguyên là trưởng thôn cũ, người vẫn được làng nể vì nhớ việc làng rành mạch và nói năng có đầu có cuối. Ông ngồi ở hiên nhà, chân đắp một chiếc chăn mỏng, trước mặt là ấm trà đã nguội. Nghe tiếng gậy của cụ Tám ở cổng, ông ngẩng lên.
- Đêm qua cụ ở ngoài đồng tới mấy giờ? Tuổi này rồi, mưa lạnh thế mà cụ còn lội ra đầu đê.
- Tôi về lúc các tổ đổi ca. Sáng nay đi lại một vòng cho giãn gân cốt. Tiện hỏi ông một chuyện.
Cụ Tám ngồi xuống, nhận chén trà nóng từ tay con trai ông Tư Hào mang ra. Ông hỏi lại câu chuyện ngày xưa, lần này thêm một ý nữa.
- Còn chuyện đầu đê thời bom đạn, ông còn nhớ được gì không? Hồi ấy tôi với ông đều còn trẻ, việc thì nhiều, người chết cũng nhiều, giờ nghĩ lại cứ lẫn hết cả.
Ông Tư Hào nhìn ông một lúc, rồi cười khẽ, cái cười của một người già nhìn thấu một người già khác.
- Ông hỏi tôi chuyện ấy làm gì? Chuyện đầu đê năm xưa, ông là người rõ nhất, sao lại hỏi tôi?
Cụ Tám im lặng. Chén trà trong tay ông hơi rung.
- Tôi già rồi. Có lúc cũng sợ cái sự rõ nhất của mình nó không còn rõ nữa. Muốn nghe thêm một người nữa nói lại cho chắc.
- Cái gì ông rõ thì làng này không ai rõ hơn đâu. Hồi ấy ông là dân quân, ông trực ở đầu làng, ông đi lại đoạn đê ấy ngày mấy lượt. Còn tôi khi đó toàn ở phía kho lương. Tôi chỉ nhớ những ngày có bom thì cả làng chạy, khói và đất bay mù lên, sau đó ai về nhà nấy lo việc của mình. Người chết của làng mình thì có danh sách cả. Còn người làng bên qua đường mà gặp nạn, thì... ông biết đấy, thời ấy ai lo được cho ai.
Ông Tư Hào nói tới đó thì dừng, như chính ông cũng chạm vào một chỗ ký ức không muốn đào sâu trong một buổi sáng đã đủ nặng nề vì chuyện mất trẻ. Ông chuyển câu chuyện sang thằng bé nhà Thức, hỏi đêm qua tìm được tới đâu, và lắc đầu khi nghe nói vẫn chưa có dấu vết gì.
- Không có dấu vết gì cũng là một thứ lạ. Trẻ con mười tuổi, nó phải để lại cái gì chứ.
- Ừ. Không có gì mới là điều làm tôi nghĩ nhiều nhất.
Cụ Tám uống cạn chén trà, đứng dậy chào. Ông không hỏi thêm nhà nào nữa. Vòng hỏi của ông sáng nay chỉ cần có thế: một người xác nhận chuyện ma giấu là chuyện làng này từng có. Một người nhắc lại cho chính ông nghe điều ông đã biết từ lâu. Điều ông đã biết mà chưa dám tự nói thành lời trước mặt gia đình nhà Thức và trưởng thôn.
Ông là người rõ nhất chuyện đầu đê năm xưa.
Câu nói ấy đi theo ông suốt quãng đường về nhà trong mưa. Rõ nhất, mà suốt mấy chục năm qua ông chưa từng nói trọn với ai. Ông biết có một quãng thời gian bom đạn ở đầu làng, biết có những cái chết không kịp ghi tên, biết đoạn đê ngang bụi tre không phải là một đoạn đê bình thường như lớp trẻ vẫn đi qua mỗi ngày. Nhưng biết mơ hồ một chuyện của thời loạn và nói ra một điều cụ thể trong lúc một đứa trẻ đang mất tích là hai việc rất khác nhau. Nói sớm quá, khi đường người chưa tìm hết, người làng sẽ nhao nhao theo một hướng, bỏ sót ao hồ và cống rãnh, và nếu thằng bé chỉ ngã ở một chỗ thường nào đó thì chính ông sẽ là người làm lỡ việc cứu nó. Nói muộn quá, thì có khi đã muộn thật.
Trên đường về, ông đi ngang qua nhà Thức mà không vào. Từ cổng nhà ấy vọng ra tiếng người nói chuyện khẽ và tiếng bát đũa của một tổ tìm vừa về ăn sáng. Ông nghe thấy tiếng Liên dặn Hạnh mang thêm áo cho bố, nghe thấy tiếng Thức ho khan vì cả đêm dầm mưa, rồi lại nghe một khoảng im lặng dài khi không ai nói gì nữa. Sự im lặng của một gia đình vừa mất dấu con sau một đêm tìm kiếm là thứ im lặng ông đã nghe thấy ở nhiều nhà trong thời bom đạn, và nó không bao giờ trở nên dễ nghe hơn theo năm tháng. Ông nắm chặt đầu gậy hơn. Nếu ông nói ra lúc này, gia đình ấy sẽ bám lấy lời ông như bám vào một sợi dây, và cả làng cũng thế. Một sợi dây chưa biết chắc buộc vào đâu thì không nên trao cho người đang chới với, ông nghĩ thế, và chính suy nghĩ ấy làm ông thấy mình vừa cẩn thận vừa hèn.
Ông cũng nghĩ tới thằng bé. Mười tuổi, bằng tuổi chắt ngoại của ông ở xóm trên. Nếu đúng là nó đang ở trong một chỗ khuất nào đó mà người lớn đi sát qua cũng không thấy, thì mỗi giờ trôi qua trong mưa lạnh đều là một giờ nó phải chịu đựng một mình, không ăn, không uống, không gọi được người thân. Ông đã ra lệnh cấm gọi tên nó, và ông tin lệnh ấy là đúng theo lệ. Nhưng tin một điều là đúng không làm cho lòng người ra lệnh nhẹ đi. Suốt đêm qua, mỗi lần nghe một tổ nào đó suýt quen miệng gọi to ở ngoài đồng, ông lại giật mình như nghe tiếng của chính mình.
Có lúc ông tự hỏi, nếu sáng nay mình cứ nói hết những điều mơ hồ trong đầu ra cho trưởng thôn nghe, thì có hơn không. Trưởng thôn là người biết giữ mồm giữ miệng, công an viên Đức cũng là người làm việc có chừng mực. Nhưng ông lại gạt đi. Chưa hết đường người. Ao sâu nhất làng còn chưa rà. Các cống lớn, các giếng hoang, đường ra xã bên, tất cả còn chưa đi hết. Chừng nào một đứa trẻ còn có thể đang nằm ở một chỗ trần thế nào đó cần tay người kéo lên, chừng ấy ông chưa cho phép mình kéo cả làng sang chuyện âm. Đó là nguyên tắc ông đã giữ từ đêm qua, và ông sẽ giữ nó thêm một ngày nữa, dù nguyên tắc ấy làm ông phải mang một mình cái cảm giác biết mà chưa nói.
Ông về tới nhà, đóng cổng, vào gian trong.
Chiếc hòm gỗ ở góc nhà đã ở đó từ thời ông còn làm dân quân rồi làm việc làng. Trong hòm có giấy tờ cũ, mấy tấm ảnh đã ố vàng, một cuốn sổ tay bìa vải mà ông vẫn ghi chép việc làng từ thời chống Mỹ. Trong sổ là ngày tháng, tên người trực, những việc xảy ra ở đầu làng. Đó là những điều không có trong sổ sách chính thức của xã. Ông mở khóa, nhấc nắp hòm lên. Mùi gỗ cũ và mùi ẩm lâu năm bốc lên nhè nhẹ.
Ông lấy cuốn sổ tay ra, cầm trên tay một lúc lâu. Bìa sổ đã sờn, gáy sổ bung chỉ ở một góc. Chỉ cần mở nó ra, những dòng chữ của chính ông thời trẻ sẽ nói lại cho ông nghe những gì ông đang sợ mình nhớ không còn chắc nữa.
Rồi ông lại đặt cuốn sổ xuống, đóng nắp hòm lại, và khóa như cũ. Ông chưa mở một trang nào.
Cụ Tám nói một mình trước hòm gỗ, giọng khẽ như nói với chính người thanh niên đã cầm cuốn sổ ấy mấy chục năm về trước.
- Chưa phải lúc. Tìm hết đường người đã.