MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 11: Người làng bên đi tìm năm ấy
Sáng mười bốn tháng mười một, nhà văn hóa thôn sáng đèn từ lúc trời còn chưa tỏ mặt người. Mưa phùn vẫn rơi. Không phải mưa rào, không thành tiếng trên…
Nội dung chương
Sáng mười bốn tháng mười một, nhà văn hóa thôn sáng đèn từ lúc trời còn chưa tỏ mặt người.
Mưa phùn vẫn rơi. Không phải mưa rào, không thành tiếng trên mái tôn, chỉ là thứ bụi nước dai dẳng bám vào áo, vào tóc, vào từng kẽ gạch của sân nhà văn hóa đã ướt từ đêm qua chưa kịp khô. Cụ Phạm Văn Tám ngồi trên chiếc ghế gỗ dài đặt sát tường, hai tay chống lên cán gậy, nhìn người làng ra vào như nhìn một dòng nước chảy qua cửa nhà mình đã bảy tám chục năm nay.
Ông đã ở đây từ sớm. Nói cho đúng, ông gần như không ngủ. Đêm qua ông về nhà lúc gà chưa gáy, nằm xuống giường, nghe tiếng chiêng thưa dần ngoài đê, nghe tiếng mưa gõ rất khẽ lên tàu lá chuối sau nhà, rồi lại ngồi dậy. Bà nhà ông mất đã lâu, con cháu ở riêng, căn nhà nhỏ chỉ có mình ông với chiếc hòm gỗ đặt ở gian trong. Ông đã mở hòm rồi lại đóng, đã cầm cuốn sổ tay lên rồi lại đặt xuống. Việc ấy ông chưa làm được. Chưa phải lúc.
Bây giờ là ban ngày. Ban ngày thì phải tìm theo đường người.
Trong nhà văn hóa, mùi trà nguội, mùi áo mưa ẩm và mùi bùn đất từ giày dép của các tổ tìm đêm qua trộn vào nhau. Trưởng thôn Nguyễn Văn Bình đứng giữa phòng, tay cầm cuốn sổ bìa mềm đã sũng một góc, giọng khản đi vì cả đêm gọi người, phân việc. Anh đang chia lại các tổ cho vòng tìm ngày thứ hai.
- Tổ một ở lại bờ đê bắc. Giữ vòng trực ở đoạn dép tìm thấy hôm qua, không để người ngoài vào giẫm nát cỏ. Tổ hai đi cùng anh Đức rà lại dọc sông về phía thượng nguồn. Tổ ba xuống giếng hoang sau đình rồi vòng qua rừng keo. Tổ bốn ở ao Cá, hôm nay thợ lặn làm tiếp, ai chưa thay ca thì về ăn sáng rồi quay lại.
Mỗi tổ gật đầu. Không ai hỏi nhiều. Sau một đêm không tìm thấy gì, người ta ít nói hẳn đi. Nỗi lo không còn ồn ào như lúc mới phát hiện nữa, nó lắng xuống, đặc lại, thành thứ im lặng nặng ở trong ngực mỗi người.
Cụ Tám nhìn những gương mặt ấy. Có những đứa ông đã bế khi còn đỏ hỏn. Có những người cha của chúng từng đi dân quân cùng ông. Làng An Phú không lớn. Một đứa trẻ mất tích là việc của mọi nhà, nhưng cũng là việc nhắc mọi nhà nhớ rằng đất này không phải lúc nào cũng hiền.
Bình phân xong việc, quay lại ngồi xuống cạnh ông, hạ giọng.
- Cụ ạ, cháu hỏi cụ một câu từ đêm qua mà chưa dám hỏi.
- Anh cứ hỏi.
- Làng mình từ trước tới giờ, có lần nào mất người lâu như thế này chưa? Một đêm không thấy, không một dấu vết nào. Cháu làm trưởng thôn mấy năm, nhớ hết các vụ trẻ đi lạc xuống xã bên hay ngủ quên ở nhà bạn, sáng ra là thấy. Lần này không giống.
Cụ Tám không trả lời ngay. Ông nhìn ra sân. Một tốp thanh niên đang khoác lại áo mưa, người cầm sào, người cầm đèn pin dù trời đã sáng, vì rừng keo và bờ sông ban ngày tháng mười một cũng tối như chập tối.
- Có một lần, lâu lắm rồi. Không phải người làng mình.
- Là người làng bên ạ?
- Ừ. Năm bảy hai.
Bình ngồi thẳng lên.
- Bảy hai là năm bom rơi đầu làng mình phải không cụ?
- Ừ. Năm ấy loạn lắm. Máy bay qua suốt. Dân quân trực trên đê, người già trẻ con sơ tán ra đồng, nhà nào cũng có hầm. Một buổi chiều, bom rơi ở đầu làng, phía bờ đê bắc. Đất đá bay, tre đổ, khói đen cả một góc trời. Tôi lúc ấy đang ở chốt trực, nghe tiếng nổ thì chạy về, nhưng tới nơi thì chỉ còn hố bom và bụi khói. Người ta kháo nhau có người đi qua đúng lúc ấy.
Ông dừng lại. Bàn tay gầy của ông siết nhẹ cán gậy.
- Mấy hôm sau, có một đoàn người làng bên sang. Làng Xuân Đài, cách đây chừng bốn cây số. Họ đi tìm người nhà mất tích. Họ là đàn bà, người già là chính, có cả một ông anh trai còn trẻ, mặt bơ phờ, tay cầm một cái nón mê và một bộ quần áo của người mất để nhận dạng nếu tìm thấy thi thể. Họ tìm tới tận đình làng này. Đứng ở sân đình mà khóc.
Bình không ngắt lời. Trong nhà văn hóa, tiếng người đã thưa, các tổ đã tản đi gần hết, chỉ còn vài bà ở lại đun nước, gói cơm nắm cho người đi tìm.
- Họ hỏi khắp làng mình. Nhà nào cũng mở cửa cho vào xem, ra bờ đê chỉ chỗ bom rơi, ra bãi cỏ, ra cả nghĩa địa. Nhưng làng mình khi ấy cũng loạn. Nhà mất nóc, người bị thương, trâu chết ngoài đồng. Ai cũng bận việc nhà mình. Mà quan trọng nhất là không ai tìm thấy gì. Không thi thể, không gánh hàng, không một mảnh vải. Như người ta chưa từng đi qua làng này vậy.
- Rồi họ có tìm nữa không cụ?
- Họ sang thêm mấy lần nữa. Lần sau đoàn ít người hơn. Lần sau nữa chỉ còn người anh trai và một bà bạn của người mất. Họ đứng ở sân đình, rồi ra đầu đê đứng một lúc lâu, rồi quay về tay không. Sau đó là những năm chiến tranh còn dài, rồi hòa bình, rồi mỗi làng lo việc mỗi làng. Chuyện ấy chìm dần. Lớp trẻ sau này không ai biết nữa.
Cụ Tám nói chậm rãi, từng câu một, như người lần từng hạt trong một chuỗi tràng hạt cũ. Ông không nói người mất tích năm ấy là đàn ông hay đàn bà. Không nói tuổi. Không nói chết ở đâu, chôn ở đâu. Có những điều ông biết, hoặc tưởng là mình biết, nhưng lời nói ra lúc này sẽ làm rối việc hôm nay. Một đứa trẻ đang mất tích. Người sống phải lo cho người sống trước.
Bình ghi vào sổ hai chữ "Xuân Đài" rồi gạch nhẹ dưới chân, ngẩng lên.
- Cụ kể chuyện này là có ý gì không? Hay chỉ là làng mình từng có chuyện như thế?
- Ý tôi là thế này. Ngày xưa người ta mất nhau ngay trước mắt mà còn không tìm thấy, vì bom đạn, vì loạn lạc, vì không ai biết phải tìm ở đâu. Nay thì khác. Nay có đường, có đèn, có điện thoại, có người cả xã cùng tìm. Cho nên việc hôm nay, cứ tìm theo đường người cho hết đã. Ao hồ, sông suối, rừng keo, đường liên xã, nhà người quen, chỗ nào chưa rà thì rà, chỗ nào rà rồi mà chưa kỹ thì rà lại. Đừng bỏ sót một hố đất nào vì nghĩ chắc nó không ở đấy.
- Còn chuyện cũ thì sao cụ?
- Chuyện cũ để sau.
Bình nhìn ông một lúc. Anh là người thực tế, quen làm việc bằng danh sách và biên bản, nhưng anh lớn lên ở làng này, anh biết khi cụ Tám nói "để sau" thì không phải là không có chuyện, mà là chuyện chưa tới lúc nói. Anh gật đầu, gấp sổ lại.
Ngoài sân, tổ đi rừng keo đã lên đường. Có tiếng gọi nhau í ới, tiếng chó sủa theo một đoạn rồi thôi. Liên, vợ của Thức, đi qua sân với chiếc áo mưa đã ướt sũng từ đêm qua, tay ôm một bọc cơm nắm còn nóng dành cho tổ trực bờ đê. Mắt cô đỏ hoe, mặt trắng bệch vì thiếu ngủ, nhưng bước chân vẫn nhanh. Cô dừng lại chào cụ Tám.
- Cụ ăn gì chưa ạ? Cháu có cơm nắm đây.
- Tôi ăn rồi. Cháu để cho người đi tìm. Cháu cũng phải ăn một miếng, giữ sức. Tìm người là việc dài hơi, mẹ mà gục xuống thì ai giữ nhà, giữ nhịp cho chồng con.
Liên gật đầu, môi mím lại như để giữ mình không khóc giữa sân, rồi đi tiếp ra phía cổng.
Cụ Tám nhìn theo. Người mẹ ấy từ đêm qua tới giờ chưa hề to tiếng một lần nào. Chính sự lặng lẽ ấy làm ông lo. Người ta khóc được thì còn nhẹ, người cứ nén vào trong thì dễ gãy bất cứ lúc nào.
Bình đứng dậy, đội mũ, chuẩn bị ra bờ đê.
- Cụ ở lại nhà văn hóa hay về nhà nghỉ một lúc? Cháu cho người đưa cụ về.
- Tôi ngồi đây một lúc nữa. Nhà văn hóa là chỗ việc làng tụ về. Ngồi đây nghe tin cho nhanh. Anh ra ngoài ấy, dặn các tổ một điều nữa giúp tôi.
- Cụ dặn gì ạ?
- Ban ngày thì không sao, nhưng hễ trời bắt đầu nhá nhem, ở bất cứ tổ nào, hễ gọi nhau tìm thằng bé thì vẫn theo lệ đêm qua. Không gọi thẳng tên nó. Cứ gọi con nhà Thức. Lệ ấy giữ cho tới khi tìm thấy thì thôi.
Bình gật đầu không hỏi thêm. Việc cấm gọi tên, đêm qua còn vài người cười cho là mê tín, sáng nay không ai cười nữa. Một đêm soi đèn khắp làng mà đứa trẻ như bốc hơi, người ta bắt đầu nể những điều mình không giải thích được.
Anh đi rồi, nhà văn hóa vắng dần. Còn lại cụ Tám với ấm trà đã nguội và một bà hàng xóm ở lại trực điện thoại của thôn. Mưa vẫn rơi đều trên mái. Ông rót một chén trà, không uống, chỉ cầm cho ấm tay.
Trong đầu ông, hình ảnh sân đình năm bảy hai lại hiện về rõ một cách lạ lùng. Trời cũng mưa như thế này, hay là nắng? Ông không nhớ chắc. Ông chỉ nhớ tiếng khóc của những người làng bên đứng giữa sân đình đất nện. Ông nhớ người anh trai cầm chiếc nón mê. Ông nhớ cảm giác bất lực của chính mình khi ấy: một thanh niên trai tráng cầm súng dân quân mà không giúp được người ta tìm lại một con người đã đi qua làng mình.
Năm mươi tư năm. Một đời người.
Ông đã tự nhủ suốt đêm qua rằng chuyện hôm nay và chuyện năm ấy chưa chắc đã là một. Có thể đứa trẻ chỉ đi lạc vào một hốc kín nào đó mà người tìm chưa tới. Có thể nó bị người xấu dụ đi, việc ấy thì công an sẽ lần ra. Có thể nó ngã xuống một chỗ nước sâu mà thợ lặn chưa rà tới. Ông phải để cho mọi đường người được đi hết, như ông đã nói với Bình. Nếu ông nói ra quá sớm điều ông nghi trong lòng, làng sẽ bỏ qua những chỗ cần tìm thật. Người ta sẽ đổ xô về một chỗ duy nhất mà chưa có gì chắc chắn. Và nếu ông sai, đứa trẻ sẽ mất đi cơ hội được tìm thấy ở nơi khác.
Cho nên ông giữ im lặng. Sự im lặng của người già đôi khi không phải vì không biết, mà vì biết cái giá của lời nói ra không đúng lúc.
Ngoài cổng nhà văn hóa, tiếng chiêng tập hợp vòng tìm buổi sáng vang lên ba tiếng ngắn. Các tổ còn lại lục tục lên đường trong mưa phùn, đèn pin tắt đi vì trời đã sáng hẳn mà lòng người thì chưa sáng được chút nào.
Cụ Tám chống gậy đứng dậy, bước ra hiên, nhìn về phía bờ đê bắc xa mờ trong màn mưa. Ông nói khẽ, chỉ đủ cho mình nghe.
- Việc hôm nay cứ tìm theo đường người cho hết đã. Chuyện cũ để sau.