MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 15: Đáy ao kéo lên đồ thời chiến
Trong khi chồng cô chạy theo hướng xe tải lạ ở Ủy ban nhân dân xã, Liên ở lại bờ ao Cá với tấm lưới rà đáy cuối cùng của ngày thứ hai. Ao Cá nằm ở phía…
Nội dung chương
Trong khi chồng cô chạy theo hướng xe tải lạ ở Ủy ban nhân dân xã, Liên ở lại bờ ao Cá với tấm lưới rà đáy cuối cùng của ngày thứ hai.
Ao Cá nằm ở phía tây bờ đê, là ao sâu nhất làng An Phú. Nước ao quanh năm một màu xanh đen, bờ ao dốc, cây sung và cây vối mọc nghiêng ra mặt nước. Người làng kể ao này sâu tới mức ngày xưa thả dây đo không chạm đáy ở hõm giữa ao, cá trắm cỏ nuôi trong ao có con to bằng bắp đùi người lớn. Cũng vì ao sâu và tối như thế, từ đêm đầu tiên, ao Cá đã nằm trong danh sách những nơi phải tìm cho kỳ hết, tìm tới nơi tới chốn, để không ai còn phải ngoái lại.
Ngày hôm qua thợ lặn đã xuống ba lượt. Sáng nay lưới câu rà đã đi hai vòng. Buổi chiều nay là vòng lưới cuối cùng, vòng lưới vét, trước khi hướng ao hồ chính thức khép lại.
Liên đứng trên bờ ao, giữa đám đàn bà trong làng tới phụ việc và trông chừng. Đàn ông kéo lưới ở hai đầu, đi từng bước chậm dưới nước bùn ngang thắt lưng, vừa đi vừa giữ cho miệng lưới quét sát đáy. Mỗi vòng lưới đi hết chiều dài ao mất gần một giờ. Nước ao bị khuấy lên, bốc mùi bùn tanh nồng, bọt khí từ đáy nổi lên thành từng chuỗi, vỡ ra trên mặt nước xám xịt dưới trời mưa phùn.
Liên nhìn chằm chằm vào mặt ao như nhìn vào một cái miệng kín. Suốt hai ngày, cô đã nhìn vào rất nhiều cái miệng kín như thế: miệng giếng đen, cửa túp lều tối, thùng xe tải đóng kín trên màn hình camera. Chỗ nào cũng có thể là nơi con cô đang ở. Chỗ nào mở ra cũng không phải.
- Chị Liên, chị ngồi xuống nghỉ đi, đứng từ sáng tới giờ rồi - một chị hàng xóm kéo tay cô.
- Em đứng đây thôi. Kéo lưới lên em nhìn cho rõ, về nhà em đỡ phải nghĩ.
Trước vòng lưới cuối cùng, trưởng nhóm cho người dùng câu rà đi thêm một lượt quanh các gốc sung nghiêng ra mặt nước, nơi rễ cây chìm dưới bùn tạo thành những hốc tối mà lưới lớn không quét tới được. Lưỡi câu rà móc vào rễ, vào cành cây chìm, có lần kéo lên một chiếc lốp xe cũ đã mục, có lần kéo lên một đoạn thừng dài xanh rêu. Mỗi lần có vật gì nặng mắc vào câu, cả bờ ao lại nín thở, và mỗi lần vật ấy trồi lên không phải là điều người ta sợ, Liên lại thấy hai đầu gối mình mềm đi vì nhẹ nhõm và vì kiệt sức cùng một lúc. Cô tự ghét sự nhẹ nhõm ấy, vì nhẹ nhõm ở chỗ này có nghĩa là con cô vẫn còn ở một chỗ khác chưa ai tìm tới, và thời gian thì cứ trôi đi không chờ một ai.
Một bà trong tổ mang tới cho cô cốc nước gừng nóng. Cô uống từng ngụm nhỏ, hơi cay làm mắt cô cay theo. Bà nói làng đã cử người nấu cơm sớm cho các tổ, tối nay họp ở nhà văn hóa, ai cũng phải ăn một bữa tử tế rồi mới tính việc đêm. Liên gật đầu mà không chắc mình nuốt nổi một miếng cơm nào. Từ trưa qua tới giờ cô ăn uống như một cái máy, người ta đưa gì thì ăn nấy, không còn biết mùi vị.
Ở phía bờ bên kia, mấy thanh niên vừa thay ca đang cởi áo mưa vắt nước, bàn tán về đầu mối xe tải lạ trên xã. Tin đồn đi nhanh hơn cả tổ tìm. Có người nói đã bắt được người rồi, có người nói xe ấy là xe chở hàng lậu. Liên nghe mà không tham gia. Cô đã học được trong hai ngày này rằng mỗi tin đồn đều bắt cô hy vọng lên một lần và rơi xuống một lần, và người cô không còn đủ sức cho nhiều lần rơi như thế nữa. Việc ở ao này là việc trước mắt. Làm cho xong, cho chắc, rồi mới tính tiếp.
Vòng lưới cuối cùng bắt đầu chạm vào hõm sâu giữa ao. Người kéo lưới ở đầu bên kia bỗng khựng lại, gọi to.
- Nặng! Nặng lắm ở đoạn này! Có cái gì vướng ở đáy!
Tim Liên như bị ai bóp chặt. Cả bờ ao im bặt. Đàn ông hai đầu cùng dồn sức, dây lưới căng ra, nước bùn sủi lên đục ngầu. Trưởng nhóm vớt ao hô mọi người giữ nhịp, kéo từ từ, không được giật mạnh, kéo như kéo một thứ gì quý giá mà cũng đáng sợ nhất trên đời.
Tấm lưới trồi lên khỏi mặt nước từng tấc một.
Thứ mắc trong lưới không phải là điều cả làng đang sợ.
Đó là một chiếc nồi nhôm méo mó, to bằng cái mâm nhỏ, miệng nồi bẹp dúm một bên, quai nồi đã đứt, thân nồi bám đầy bùn đen và hà rêu, một mảng nhôm bị ăn mòn thủng lỗ chỗ. Cùng lên với chiếc nồi là một đoạn dây dù đã mục. Sợi dây bở ra như sợi bún ngâm lâu trong nước. Vài mảnh kim loại han gỉ không còn nhận ra hình thù. Có mảnh cong như lưỡi liềm gãy. Có mảnh dẹt như vỏ của một thứ hộp sắt ngày xưa.
Người kéo lưới gỡ từng thứ ra, đặt lên tấm bạt trải ở bờ ao. Nước bùn chảy ròng ròng. Mùi sắt gỉ và mùi bùn lâu năm bốc lên ngai ngái.
Một ông già trong làng, ngoài bảy mươi, chống gậy tới gần, cúi xuống nhìn chiếc nồi rất lâu rồi nói.
- Nồi này là nồi ngày xưa đấy. Thời chống Mỹ, nồi nhôm quân dụng hay nồi của dân sơ tán chìm xuống ao này cũng phải. Hồi bom rơi đầu làng, bao nhiêu thứ bay xuống ao, xuống đồng. Có thứ người ta vớt lên ngay năm ấy, có thứ nằm dưới bùn mấy chục năm, giờ mới kéo lên được.
Mấy người làng đứng quanh gật gù, rồi xì xào thành một vòng câu chuyện mà Liên nghe câu được câu mất.
- Vùng này ngày xưa bom rơi nhiều lắm. Hố bom cũ giờ thành ao, thành ruộng, lấp đi rồi mà dưới đất vẫn còn mảnh đạn.
- Nhà tôi đào móng làm nhà năm ngoái còn đào phải một đoạn dây thép gai từ thời nào.
- Đất này nó giữ đồ, giữ cả người. Có bao nhiêu thứ chìm xuống mà không ai biết.
Liên cúi xuống, đưa tay nhặt chiếc nồi nhôm lên.
Nồi nhẹ hơn cô tưởng, lạnh buốt, bùn đen bám vào kẽ tay cô. Cô xoay chiếc nồi, nhìn vết méo trên miệng nồi. Cô tự hỏi ngày xưa ai đã nấu ăn bằng chiếc nồi này, trong một buổi sáng hay một buổi chiều nào trước khi bom rơi. Người ấy có còn sống không, có về được nhà không? Hay cũng như chiếc nồi này, nằm lại dưới một lớp bùn nào đó của vùng đất này mà không ai hay biết.
Cô đặt chiếc nồi trở lại tấm bạt, rất nhẹ tay, như đặt xuống một thứ đồ của người đã khuất trong nhà mình.
Bà hàng xóm đứng cạnh, chính là người đã đi rừng keo cùng cô buổi sáng, nhìn theo tay cô rồi thở dài.
- Ngày xưa vùng này khổ lắm, cháu ạ. Làng mình còn đỡ, làng bên còn bị bom nặng hơn.
Liên ngẩng lên nhìn mặt ao đang dần lặng lại sau vòng lưới. Nước ao khép lại trên đáy bùn vừa bị khuấy, che đi tất cả những gì còn nằm dưới đó, như thể chưa từng có gì bị kéo lên. Cô nói với bà hàng xóm một câu mà chính cô cũng không ngờ mình nói, câu nói bật ra từ một nơi rất sâu trong lòng người mẹ đã đi tìm con suốt hai ngày qua khắp mặt đất của làng này.
- Đất này giữ nhiều người lắm, phải không bà?
Bà hàng xóm không trả lời ngay. Bà nhìn mặt ao, rồi nhìn về phía bờ đê xa xa, nơi bụi tre gai lớn nhất làng đứng đen sẫm trong mưa phùn.
- Ừ. Đất nào ở vùng này cũng giữ. Có người được đưa về nhà, có người thì không. Chỉ là mình không biết họ nằm ở đâu thôi, cháu ạ.
Câu nói ấy ở lại trong đầu Liên suốt quãng đường từ bờ ao về nhà. Nó không phải một manh mối. Nó không chỉ cho cô một hướng tìm mới nào. Nhưng nó làm thay đổi một điều trong cách cô nhìn làng mình: mặt đất cô đi lại hằng ngày, bờ đê con cô chăn trâu hằng ngày, cánh đồng, bờ ao, gốc tre, tất cả không còn là cảnh quê yên tĩnh và trống rỗng nữa. Dưới chân cô, lớp đất này đã từng giữ những con người thật, có tên, có nhà, có người thân đi tìm như cô đang đi tìm con mình bây giờ.
Trưởng nhóm vớt ao tuyên bố kết thúc việc ở ao Cá. Lưới được cuốn lại, gánh lên vai những người đàn ông ướt sũng và mệt lả. Thợ lặn quê ở xã bên thu dọn đồ nghề, nhận tiền công từ quỹ của thôn, bắt tay trưởng thôn rồi ra về trong lúc trời sập tối. Các ao nhỏ còn lại trong làng đều đã rà xong từ buổi sáng. Cống rãnh đã kiểm tra. Dọc sông đã đi hai phía.
Hướng ao hồ, hướng nước nói chung, chính thức khép lại vào cuối ngày thứ hai.
Liên đi bộ về nhà một mình trên con đường qua bờ đê. Đèn của vòng trực đêm hai vừa được thắp lên ở đoạn đê ngang bụi tre, ánh sáng vàng nhỏ nhoi giữa đồng tối. Cô đi chậm, chân nặng như đeo đá, trong đầu chỉ còn một ý nghĩ quay đi quay lại: nước không giữ con cô. Rừng không giữ con cô. Giếng không giữ con cô. Vậy thì mặt đất này, nếu nó giữ nhiều người đến thế, nó đang giữ con cô ở chỗ nào mà cả làng đi qua đi lại hai ngày trời vẫn không một ai nhìn thấy, không một ai nghe thấy, dù chỉ một tiếng gọi rất khẽ trong đêm.