MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 20: Tổ tìm hướng nam lên đường
Đêm mười bốn tháng mười một, khoảng hai mươi hai giờ, tổ tìm hướng nam lên đường từ đầu làng trong mưa phùn. Sáu người tất cả: năm thanh niên khỏe mạnh,…
Nội dung chương
Đêm mười bốn tháng mười một, khoảng hai mươi hai giờ, tổ tìm hướng nam lên đường từ đầu làng trong mưa phùn.
Sáu người tất cả: năm thanh niên khỏe mạnh, có hai người từng đi bộ đội, và một người đàn ông trung niên ở xóm dưới biết rõ đường phía nam của xã như lòng bàn tay. Họ mang theo đèn pin, đèn đội đầu, cơm nắm gói trong lá chuối, nước uống, áo mưa, điện thoại đã sạc đầy và một chiếc chiêng nhỏ của nhà văn hóa, đề phòng lúc cần gọi nhau trong đêm tối nơi sóng điện thoại yếu. Họ không mang theo hy vọng ồn ào. Sau hai ngày tìm kiếm, người làng An Phú đã học được cách lên đường lặng lẽ, làm việc lặng lẽ, và quay về cũng lặng lẽ nếu không tìm thấy gì.
Cụ Phạm Văn Tám đứng ở cổng làng nhìn theo họ.
Ông đã tới cổng làng từ lúc các tổ trực đêm bắt đầu phân ca. Trưởng thôn Bình đứng cạnh ông, tay cầm sổ phân công, vừa kiểm tên từng người trong tổ hướng nam vừa dặn dò lần cuối. Đi tới đâu báo về tới đó. Qua mỗi con nước thì gọi điện báo một lần. Không tách tổ trong đêm. Gặp chỗ đất trũng gần nước thì rà kỹ bằng đèn. Trời gần sáng mà chưa qua được con nước thứ ba thì quay về, không cố.
- Cụ có dặn gì tổ nó không ạ? - Bình hỏi.
Cụ Tám nhìn những chiếc đèn pin đang di chuyển dần về phía con đường phía nam, qua cánh đồng tối, về phía con suối thứ nhất mà lời thầy bói đã nhắc tới. Ông không cản. Từ chiều tới giờ, kể từ lúc nghe vợ chồng Thức kể lại lời phán của thầy Sâm ở nhà văn hóa, ông chưa hề nói một câu nào gạt bỏ việc ấy. Có người trong làng đã hỏi riêng ông rằng thầy phán như thế có đúng không, có nên tốn người đi theo một lời bói toán không, ông cũng chỉ lắc đầu bảo cứ cho người ta đi.
Bây giờ, đứng ở cổng làng trong mưa phùn, ông mới nói với Bình, giọng đều và chậm.
- Cho chúng nó đi. Đi hết đường người thì mới chịu nghe đường khác.
Bình gật đầu. Anh hiểu câu ấy theo cách của một trưởng thôn: làng còn một hướng chưa đi, dù hướng ấy do thầy bói chỉ, thì cũng phải đi cho hết. Đi cho hết để gia đình người ta không còn day dứt rằng mình đã bỏ qua một cơ hội. Và để chính những người đi tìm không mang theo câu hỏi ấy về nhà trong những đêm sau. Còn cụ Tám hiểu câu ấy theo cách của riêng ông, sâu hơn một lớp, mà ông không nói ra ở cổng làng đêm nay.
Tổ hướng nam đi khuất dần. Ánh đèn của họ nhỏ lại, nhấp nháy qua hàng cây ven đường, rồi mất hẳn sau khúc quanh dẫn xuống đồng nam. Cổng làng trở lại yên tĩnh. Các ca trực bờ đê đã vào vị trí. Tiếng chiêng thử của tổ rà lại điểm cũ vang lên một tiếng ngắn ở phía bờ sông, rồi im.
Trước khi về, Bình hỏi ông một câu cuối, câu hỏi mà anh đã giữ trong bụng từ cuộc họp tối.
- Cụ ạ, nếu đêm nay tổ hướng nam cũng không tìm thấy gì, mai làng mình tính thế nào? Cháu đã tính tới việc xin xã phối hợp sang các xã bên, mở rộng ra các đường liên thôn. Nhưng lòng cháu cứ bảo thằng bé nó không đi xa được thế trong một buổi chiều mưa. Cháu nói thế có phải là cháu nghĩ quẩn không cụ?
Cụ Tám nhìn anh một lúc trong bóng tối cổng làng. Ông già và người trưởng thôn đứng cách nhau một khoảng sân ướt, một người đã sống qua bom đạn ở chính mảnh đất này, một người đang gánh việc làng trong thời bình mà gặp phải một việc không giống bất cứ việc làng nào trước đây.
- Anh cứ tính việc của anh cho chu toàn. Mở rộng được thì mở rộng. Còn lòng anh bảo thế nào, anh cứ giữ lấy, đừng vội gạt đi. Có những việc giấy tờ không tới được, chân người không tới được, mà lòng người làm cha làm mẹ, làm người làng, nó tới trước. Đêm nay anh trực cho yên việc làng. Mai ra sao, mai sẽ rõ hơn đêm nay một bước.
Bình gật đầu, đội mũ, quay về nhà văn hóa trực đêm. Cụ Tám chống gậy đi về nhà mình, một mình, trong ngõ làng ướt và tối.
Nhà của cụ Tám ở cuối xóm trong, là căn nhà ngói cũ ba gian, sân gạch, trước nhà có một cây cau già và một giàn trầu. Con cháu ông ở riêng hết, căn nhà chỉ có mình ông với một con mèo vàng nằm khoanh trên bậu cửa. Ông mở cửa, bật đèn gian giữa, đun một ấm nước trên bếp điện nhỏ. Rồi ông ngồi xuống chiếc ghế mây đã mòn ở gần bàn thờ. Ông nghỉ một lúc lâu cho đôi chân già bớt run, sau một ngày dài đi lại giữa nhà văn hóa, bờ ao và bờ đê.
Rồi ông đứng dậy, đi vào gian trong.
Chiếc hòm gỗ đặt ở góc gian trong, dưới một tấm vải phủ đã bạc màu. Hòm gỗ lim, khóa đồng, là hòm ông mang về từ thời dân quân. Trong hòm đựng những thứ ông giữ suốt một đời: vài tấm ảnh đen trắng đã ố, giấy khen đã mất góc, một chiếc khăn tay của vợ ông. Và cuốn sổ tay ghi chép việc làng từ thời ông còn là dân quân trực chiến.
Ông mở hòm. Mùi gỗ cũ và mùi long não bốc lên trong gian nhà yên tĩnh.
Cuốn sổ tay nằm ở đáy hòm, bọc trong một túi vải. Gáy sổ bằng bìa cứng bọc vải xanh đã sờn, giấy bên trong ngả vàng, chữ viết bằng bút mực tím và bút bi xanh của nhiều năm tháng khác nhau. Đây không phải lần đầu ông lấy cuốn sổ này ra trong những ngày qua. Sáng hôm trước, ngày mười bốn, ông đã mở hòm, cầm cuốn sổ lên, rồi lại cất vào mà chưa giở. Lúc ấy ông tự nói với mình: chưa phải lúc, tìm hết đường người đã.
Đêm nay, đường người đã gần hết thật rồi. Ao đã vớt cạn việc. Rừng đã rà hết. Giếng đã xuống tới đáy bùn đen. Xe tải đã rõ là xe chở cám. Người lạ đã rõ là cán bộ đo đạc. Giấy tờ trong kho xã đã rõ là mất trong trận lụt năm chín tám. Chỉ còn một tổ người đang đi về hướng nam theo lời một ông thầy bói. Và ông biết, bằng một sự biết lặng lẽ của người già đã sống qua nhiều lần hy vọng hão trong đời, rằng tổ ấy rồi cũng sẽ quay về tay không, như mọi tổ khác trong hai ngày qua.
Ông đặt cuốn sổ tay lên bàn, dưới ánh đèn vàng, mở từng trang.
Những trang đầu là ghi chép việc trực dân quân những năm cuối thập niên sáu mươi, đầu thập niên bảy mươi: lịch trực chốt, số người, việc sửa hầm, việc gác cầu. Chữ của ông thời trẻ, nét chữ cứng và đều, mực tím đã phai thành màu nâu nhạt. Ông lần giở chậm rãi, qua những trang ghi việc làng sau hòa bình, việc làm đường, việc dựng nhà văn hóa đầu tiên. Cho tới khi tay ông dừng lại ở một quãng trang mà giấy vàng hơn hẳn những trang khác. Như thể quãng giấy ấy đã bị thời gian ăn mòn nhiều hơn. Hoặc như thể chính ông, trong mấy chục năm qua, đã mở tới quãng này nhiều lần hơn mọi quãng khác.
Tháng mười năm một chín bảy hai.
Trang giấy ghi chép vội, nét chữ run hơn những trang trước, có chỗ gạch xóa. Ông đọc lại những dòng chữ của chính mình năm hai mươi tám tuổi, viết trong một đêm trực sau một buổi chiều mà cả làng còn chưa hết bàng hoàng.
Trận bom ở đầu làng. Hố bom ở bờ đê bắc. Tre đổ, đất đá văng khắp bãi cỏ. Dân quân cứu người, đưa người bị thương đi trạm xá. Và ở gần cuối trang, một đoạn ghi vội, chỉ mấy dòng ngắn ngủi, mực nhòe ở một góc như bị nước mưa năm ấy làm ướt giấy ngay trong lúc viết.
Một người làng bên không tìm thấy.
Không tên. Không tuổi. Không ghi chết ở đâu, chôn ở đâu. Chỉ có mấy chữ ấy, ghi vội trong một đêm loạn lạc, bởi một người thanh niên dân quân đang phải lo mười việc cùng một lúc. Anh ta không biết rằng mấy chữ ghi vội của mình sẽ là dòng hồ sơ duy nhất còn lại trên đời về một con người. Và nó sẽ nằm yên trong một chiếc hòm gỗ lim suốt năm mươi tư năm, chờ tới một đêm mưa phùn khác, khi một đứa trẻ khác biến mất ở đúng chỗ ấy.
Cụ Tám ngồi lặng rất lâu trước trang giấy mở.
Ngoài nhà, mưa phùn vẫn rơi. Tiếng ca trực ở bờ đê xa xa không vọng tới được xóm trong. Con mèo vàng cựa mình trên bậu cửa, đổi tư thế nằm. Ấm nước trên bếp đã sôi, tự ngắt, hơi nước bay lên một lúc rồi tan.
Ông không đi tìm tổ hướng nam để gọi họ về. Ông không gọi điện cho trưởng thôn. Ông không sang nhà Thức ngay trong đêm. Ông biết việc gì sẽ xảy ra tiếp theo. Ông biết nó theo cái cách người già biết một cơn mưa sắp tới qua cái đau trong xương khớp của mình. Trước đêm nay, hoặc chậm nhất là sáng mai, khi mọi đường người đã đi hết và tổ hướng nam quay về tay không, nhà Thức sẽ tới gõ cửa nhà ông. Người cha ấy, ông đã nhìn thấy ánh mắt của anh ta trong cuộc họp tối nay, đã nghe câu hỏi của người mẹ ấy giữa nhà văn hóa. Họ sẽ tới. Họ sẽ hỏi ông câu hỏi mà ông đã né tránh suốt hai ngày, và lần này ông sẽ không né tránh nữa.
Ông gấp cuốn sổ tay lại, nhưng không cất vào hòm. Ông đặt nó ngay ngắn trên bàn, giữa gian nhà, cạnh ấm trà mới pha, như đặt một vật để tiếp khách. Rồi ông ngồi xuống ghế, hai tay chống lên cán gậy dựng bên chân, lưng thẳng, mắt mở, chờ đợi trong căn nhà sáng một bóng đèn vàng giữa xóm làng đã chìm vào đêm tìm kiếm thứ hai.
Tiếng gõ cửa nhà cụ Tám vang lên lúc gần nửa đêm.
Ba tiếng gõ, ngập ngừng, rồi hai tiếng nữa, chắc chắn hơn. Ngoài cổng, trong màn mưa phùn và bóng tối của ngõ làng, là vợ chồng Thức và Liên, áo mưa ướt sũng, đèn pin đã tắt, đứng sát vào nhau trước cánh cửa gỗ của người già nhất làng An Phú.