MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 24: Trực đêm quanh bụi tre
Từ ba giờ sáng, bờ đê phía bắc làng An Phú không còn tối hẳn nữa. Không phải vì trời sáng, trời vẫn đen như mực, mà vì những đống lửa trại nhỏ được nhóm…
Nội dung chương
Từ ba giờ sáng, bờ đê phía bắc làng An Phú không còn tối hẳn nữa. Không phải vì trời sáng, trời vẫn đen như mực, mà vì những đống lửa trại nhỏ được nhóm cách nhau một quãng dọc đoạn đê, và vì những bóng người ngồi thành vòng quanh lửa, nói chuyện khẽ với nhau để giữ mình tỉnh táo. Cụ Tám ngồi ở vòng lửa giữa, lưng dựa vào một thân tre của lũy làng, cây gậy đặt ngang trên đầu gối, chén nước chè đặc để bên cạnh đã nguội từ lâu. Ông không ngủ. Trong một đêm như đêm nay, ông biết mình không được phép ngủ.
Các ca trực được chia hai tiếng một ca, mỗi ca sáu người, thay nhau đi dọc đoạn đê, kiểm tra hai đầu bãi cỏ, rồi quay về bên lửa. Không ai gọi tên đứa trẻ. Điều đó đã thành thói quen của cả làng từ đêm đầu. Tới đêm nay, nó thành một thứ kỷ luật không cần nhắc nữa: người ta gọi nhau bằng tên của nhau, gọi đứa trẻ bằng hai tiếng con nhà Thức. Và khi cần ra hiệu từ xa thì gõ vào thành mâm, thành xoong mang theo, tiếng kim khí vang lên ngắn và trong trẻo trong sương. Thỉnh thoảng, trong lúc ngồi chờ thay ca, có người vô thức cầm chiếc thìa gõ nhẹ vào thành mâm để bên chân, một hai tiếng lách cách rất khẽ, như một thói quen giữ nhịp cho đỡ buồn ngủ. Cụ Tám nghe thấy, nhưng ông không nhắc. Tiếng gõ lẻ tẻ của người trực cho tỉnh ngủ khác hẳn với việc phá giấu. Phá giấu phải là cả một nghi thức đủ đầy, làm đúng lúc, đúng chỗ, đúng người. Còn bây giờ, chưa phải lúc.
- Cụ Tám này, - một thanh niên trong ca trực, cháu gọi ông bằng cụ, rụt rè lên tiếng sau một lúc im lặng dài. - Cụ nói thằng bé ở trong bụi tre. Thế sao hai đêm nay bao nhiêu người đi qua, soi đèn, chó đánh hơi, mà không ai thấy nó? Nó ngồi ở đâu trong ấy được?
Ông già nhìn vào đống lửa một lúc rồi mới trả lời, giọng chậm rãi như kể chuyện cho trẻ con nghe trước khi ngủ, chỉ khác là câu chuyện này không ai nghe xong mà ngủ được.
- Ngày xưa các cụ truyền lại, người bị ma giấu không phải bị mang đi đâu xa. Người ấy ngồi ngay ở chỗ quen thuộc nhất, chỗ người nhà vẫn đi qua mỗi ngày. Có điều mắt người sống bị che một lớp, tai bị bịt một lớp, đi sát bên cũng không thấy, gọi ngay bên cũng không nghe được tiếng trả. Đứa trẻ thì nhìn thấy người nhà cầm đèn đi ngang, nghe thấy tiếng gọi, mà cổ họng nó như bị ai giữ lấy, không cất tiếng lên được. Cho nên tìm người bị giấu bằng cách của người thường thì vô ích. Càng tìm càng mỏi, càng gọi càng sai.
- Thế thì làm thế nào mới lấy nó ra được, cụ? - Một người khác hỏi.
Cụ Tám đưa tay hơ trên đống lửa, lật đi lật lại cho ấm đều, rồi nói rõ từng thứ một, như điểm lại một bài học thuộc lòng từ thời ông còn là anh dân quân trẻ nghe các cụ trong làng dạy.
- Muốn phá giấu, phải đủ ba thứ, thiếu một cũng không xong. Thứ nhất là tiếng kim khí: mâm đồng, nắp xoong, gõ thật inh ỏi, gõ liên hồi quanh chỗ giấu, cho sóng âm nó phá cái lớp che mắt bịt tai kia đi. Thứ hai là lửa đuốc rơm: đốt cho cháy rừng rực, soi sáng từng hốc tre, lửa sáng thì âm khí phải lui. Thứ ba là nước tiểu đồng tử, của một đứa bé trai còn nhỏ, tạt mạnh vào gốc tre, vật chí dương cắt đứt cái liên kết giữa vong với đứa trẻ. Ba thứ cùng làm một lúc, đúng vào lúc trời sáng, khi đứa trẻ đã được nhìn thấy chắc chắn bằng mắt thường. Khi ấy cành tre tự hé ra, người nhà vào bế nó ra như bế một đứa trẻ ngủ say. Làm sớm khi chưa thấy nó thì vô ích, làm thiếu một thứ thì không đứt, làm trong đêm thì nguy hiểm, vì đêm là lúc cái liên kết ấy chặt nhất.
Mấy người trẻ ngồi im lặng nghe, mặt nghiêm lại dưới ánh lửa. Có người hỏi nhỏ thế bao năm nay làng mình đã làm như thế lần nào chưa. Ông già lắc đầu. Ông kể thêm rằng thời ông còn nhỏ, trong làng từng có chuyện một người đàn bà gánh củi về muộn bị giấu ở gốc đa đầu đồng. Sáng ra, người nhà làm đủ ba thứ mới lấy ra được. Người đàn bà ấy về tới nhà sốt mê man một ngày rồi tỉnh, chỉ nhớ mình được mời vào một gian nhà sáng đèn ăn cỗ. Câu chuyện không có niên đại rõ ràng, không còn ai sống để đối chứng. Nó chỉ là chuyện lệ làng truyền miệng cho nhau. Nhưng đêm nay, ngồi bên đống lửa nhìn vào bụi tre đen thẫm, không một ai trong vòng trực cười hay cho đó là chuyện bịa nữa.
- Sáng mai, - cụ Tám nói tiếp, mắt nhìn về phía đông còn tối đen, - khi mặt trời lên, việc đầu tiên của làng là kiểm tra bụi tre này bằng mắt thường, thật kỹ, từng kẽ cành, từng gốc tre, trong ánh sáng ban ngày. Ban ngày là lúc lớp che ấy mỏng nhất. Nếu thấy nó, ta làm đủ ba thứ như tôi vừa nói. Nếu chưa thấy, ta tính tiếp, mở rộng tìm kiếm cũng được, nhờ huyện cũng được, nhưng tuyệt đối không được đốt, không được phá bụi trong lúc chưa rõ. Nhớ lấy.
Mọi người gật đầu. Trưởng ca ghi lại lời dặn vào cuốn sổ trực bằng bút bi, chữ xiêu vẹo vì tay lạnh. Gió từ mặt sông nhỏ thổi lên đê mang theo hơi nước lạnh buốt. Đống lửa được thêm củi, tàn lửa bay lên một lúc rồi tắt trong sương. Thỉnh thoảng từ phía bụi tre, trong gió, có tiếng lá tre khô cọ vào nhau rất khẽ, cả vòng trực lại cùng lúc ngẩng đầu lên, im lặng nghe ngóng, rồi lại cúi xuống khi nhận ra đó chỉ là gió. Cụ Tám cũng ngẩng đầu theo trong những lần như thế. Ông không nói ra, nhưng trong lòng ông, mỗi tiếng động nhỏ từ phía bụi tre đều làm ông nghĩ tới một đứa trẻ mười tuổi đang ngồi một mình trong bóng tối đặc quánh của tâm bụi. Đứa trẻ ấy cách vòng lửa của người làng chỉ vài chục bước chân, mà xa như cách một thế giới khác.
Khoảng bốn giờ sáng, sương xuống dày nhất đêm. Áo của người trực ướt đẫm, lửa trại phải che bằng tấm bạt nhỏ mới không tắt. Ca trực cuối cùng được gọi dậy ở nhà văn hóa, lẹp kẹp đi bộ ra đê thay cho những người đã ngồi suốt hai tiếng. Trong ca cuối này có cả những người đàn bà mang theo ấm nước chè nóng và mấy gói bánh, ngồi nán lại bên lửa lâu hơn thường lệ. Không khí của vòng trực lúc gần sáng lạ lắm: mệt mỏi đã tới cực điểm, nhưng thay vào đó là một sự chờ đợi căng thẳng mà ai cũng cảm nhận được. Đêm thứ hai sắp hết. Ngày thứ ba sắp bắt đầu. Và ngày thứ ba, theo lệ làng cũng như theo linh tính của tất cả những người đang ngồi đây, là ngày mọi chuyện phải ngã ngũ, theo cách này hay cách khác.
Cụ Tám đứng dậy, chống gậy đi một vòng chậm rãi dọc đoạn đê, dừng lại một lúc lâu trước bụi tre. Bức tường gai im lìm trong sương, không một tiếng động. Ông già đứng đó, nhỏ bé và gầy guộc trước khối tre đồ sộ đã mọc ở đầu làng từ trước khi ông ra đời. Trong đầu, ông tính lại từng việc phải làm khi trời sáng: kiểm tra bằng mắt, giữ trật tự, chuẩn bị mâm đồng, đuốc rơm, và dặn nhà trưởng thôn một việc riêng về đứa cháu nhỏ của anh. Mọi thứ phải sẵn sàng mà không được ồn ào, không được để làng hoảng loạn thêm lần nữa như chuyện can xăng lúc nửa đêm.
Giữa ca trực gần cuối, có một việc nhỏ xảy ra mà cụ Tám ghi nhớ rất kỹ. Một thanh niên trực ở vòng lửa phía nam, vì quá buồn ngủ, đã đứng dậy đi một mình về phía bụi tre, tay cầm đèn pin, miệng lẩm bẩm rằng để cháu vào sát nhìn một cái xem có gì không. Cậu ta mới đi được mươi bước đã bị trưởng ca gọi giật lại. Cụ Tám không mắng, chỉ nói chậm rãi cho cả vòng cùng nghe: một người đi một mình vào chỗ ấy lúc trời chưa sáng chính là đối tượng dễ bị giữ lại nhất. Lệ xưa dặn người yếu bóng vía và người đi một mình là hai thứ vong thích nhất. Từ lúc ấy tới sáng, không ai rời vòng trực một mình nữa, đi đắp chăn cho người thay ca cũng đi hai người. Ông già nhìn những khuôn mặt trẻ bỗng nghiêm lại hẳn sau câu nói ấy. Và ông hiểu nỗi sợ trong làng đêm nay đã đổi hình: nó không còn là sợ không tìm thấy đứa trẻ, mà là sợ làm sai một bước nhỏ cũng đủ để mất nó vĩnh viễn.
Ông cũng nghĩ tới nhà Thức. Giờ này chắc hai vợ chồng ấy vẫn thức, như ông. Ông nghĩ tới người cha suýt gật đầu trước can xăng, nghĩ tới người mẹ hai lần đứng nhìn bụi tre mà không thấy gì. Ông thấy thương họ theo cái cách của người già đã chứng kiến nhiều mất mát: thương mà không nói ra. Ông chỉ lặng lẽ sắp sẵn trong đầu từng việc của buổi sáng, để khi trời sáng hẳn, không một ai trong làng phải tự quyết định trong cơn hoảng loạn nữa. Việc của người giữ lệ, ông nghĩ, không phải là tin hay không tin, mà là giữ cho cả làng đi đúng một con đường đã được người xưa trả giá mà tìm ra.
Ca trực cuối cùng bắt đầu. Phía đông, sau rặng tre của lũy làng, trời hửng lên một vệt xám rất nhạt, nhạt tới mức người không để ý sẽ không nhận ra. Cụ Tám nhận ra. Ông nhìn vệt xám ấy một lúc lâu, rồi quay lại ngồi xuống bên đống lửa, hai tay ôm lấy cây gậy, chờ sáng như chờ một người khách đã hẹn mà chưa biết sẽ mang tới tin lành hay tin dữ.