MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 24: Gia phả họ Trần và cái tên Hựu
Ngày mười chín tháng bảy, Trần Bá Sơn nghe chuyện lớp trẻ trong làng đang truy lại món nợ vay thóc năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm từ một người…
Nội dung chương
Ngày mười chín tháng bảy, Trần Bá Sơn nghe chuyện lớp trẻ trong làng đang truy lại món nợ vay thóc năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm từ một người khách quen ở quán nước đầu làng. Người khách nói bâng quơ trong lúc trả tiền phòng. Ông ta bảo con cháu họ Nguyễn dạo này hay tới nhà bà Mão ở ngõ giữa. Nghe đâu chuyện dưới giếng cổ có dính tới một món nợ thóc từ năm đói.
Sơn cười nhạt cho qua chuyện và quay vào quầy lễ tân của homestay. Nhưng suốt buổi sáng hôm đó, câu nói bâng quơ kia không ra khỏi đầu anh. Món nợ vay thóc năm đói. Anh biết rõ món nợ đó thuộc về họ nào trong làng này. Anh biết từ rất lâu, lâu hơn nhiều người tưởng.
Buổi trưa, khi khách đã trả phòng gần hết, Sơn khóa cửa homestay sớm hơn thường lệ và đi bộ về nhà thờ họ Trần ở ngõ trong. Nhà thờ họ do chính anh trông coi phần hương khói từ ngày cha anh mất. Cuốn gia phả họ Trần được giữ trong một chiếc tủ gỗ ở gian thờ, bọc vải gấm đã cũ.
Anh mở tủ và lấy cuốn gia phả ra đặt lên bàn thờ phụ. Cuốn sách dày hơn gia phả của nhiều họ trong làng, vì họ Trần qua nhiều đời đều là họ có của ăn của để. Từng đời được ghi chép đầy đủ, kèm theo ruộng đất và chức sắc trong làng. Anh lật chậm rãi qua các đời đầu, rồi dừng lại ở đời của người mà anh tìm.
Dòng chữ trong gia phả ghi về một người đàn ông sinh năm một nghìn tám trăm tám mươi mốt. Trần Bá Hựu, địa chủ giàu nhất làng Đường Lâm thời đó, có kho thóc lớn nhất vùng, mất năm một nghìn chín trăm năm mươi ba, thọ bảy mươi hai tuổi. Dưới dòng chính đó có thêm mấy dòng nhỏ ghi về vợ cả, con cái và ruộng đất để lại cho các đời sau.
Sơn nhìn cái tên đó rất lâu. Trần Bá Hựu là ông cố của anh. Anh là chắt của người đàn ông này. Điều đó anh biết từ khi còn là một đứa trẻ ngồi nghe ông nội nói chuyện họ hàng trong những ngày giỗ chạp. Ông nội anh dặn đi dặn lại một điều mỗi lần nhắc tới đời ông cố. Đời đó làm ăn lớn, tiếng tăm lớn, nhưng có những chuyện trong nhà không cần con cháu đào lại.
Trong gia phả, ngay dưới phần ghi về ông cố anh, có một dòng ngắn được viết bằng nét chữ khác, mực nhạt hơn. Dòng đó chỉ ghi vỏn vẹn về một cuộc hôn nhân đã định mà không thành vào tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Không có tên nhà gái. Không có lý do không thành. Không có thêm một chữ nào giải thích.
Sơn đã đọc dòng đó nhiều lần trong đời. Hồi còn trẻ, anh coi nó là một dòng thừa trong sách họ. Tới khi mở homestay trong làng cổ và bắt đầu đón khách tới xem giếng cổ đầu làng, anh mới hiểu dòng chữ ngắn đó nặng tới mức nào. Một cuộc hôn nhân không thành vào đúng tháng mà cả làng chôn giấu một cô gái chết dưới giếng. Hai việc đó nằm cách nhau chỉ một trang giấy trong đầu anh, dù gia phả của hai họ không hề ghi chung một dòng nào.
Anh nhớ lại những lời đồn rời rạc mà người già trong họ thỉnh thoảng buột miệng khi uống rượu ngày giỗ. Có người nói ông cố anh ngày xưa suýt lấy thêm một người vợ trẻ vào năm đói. Có người nói cuộc gả đó hỏng vì nhà gái xảy ra chuyện chẳng lành. Nói tới đó là cả mâm rượu im lặng, và người vừa nói sẽ tự rót thêm chén khác như để nuốt câu chuyện xuống.
Chưa bao giờ có ai trong họ Trần nói trọn câu chuyện đó trước mặt anh bằng lời rõ ràng. Nhưng cũng chưa bao giờ anh thực sự không hiểu nó là chuyện gì. Sự im lặng của họ nhà anh không phải là sự không biết. Nó là một cách biết mà không nói, truyền từ đời này sang đời khác như một phần của gia sản.
Buổi chiều, điện thoại của homestay đổ chuông liên tục. Thêm hai đoàn khách gọi tới xin hủy phòng đã đặt cho cuối tuần. Một đoàn nói thẳng là họ đọc được tin về giếng ma ở làng cổ trên mạng nên đổi hướng đi nơi khác. Đoàn còn lại chỉ nói có việc riêng, nhưng Sơn nghe giọng họ là biết lý do cũng không khác đoàn đầu là mấy.
Anh ghi các cuộc hủy phòng vào sổ đặt phòng bằng nét chữ đều đặn. Từ ngày nước giếng đổi màu tới nay, cuốn sổ này đã có nhiều dòng gạch ngang hơn bất kỳ mùa hè nào trước. Homestay của anh nằm gần đầu làng, khách tới đây đều đi qua giếng cổ. Mùa này, đi qua giếng cổ ban ngày cũng đủ làm nhiều đoàn khách chùn chân.
Người làm cùng homestay hỏi anh có nên treo biển giảm giá phòng để giữ khách không. Sơn lắc đầu. Anh nói giảm giá không giải quyết được chuyện người ta sợ. Anh cho nhân viên về sớm và tự mình khóa cổng homestay khi trời còn chưa tối hẳn. Đó là lần đầu tiên trong mùa hè này anh đóng cửa nơi làm ăn của mình sớm như vậy.
Có một đoàn khách trẻ ở lại homestay tới tận chiều mới trả phòng. Lúc ra cổng, một cô gái trong đoàn hỏi anh đường ra giếng cổ và hỏi luôn chuyện giếng ma có thật không. Cô nói cả đoàn muốn ra xem miệng giếng một lần trước khi về, vì nghe nói giếng đó có người chết từ năm đói.
Sơn chỉ đường cho khách theo đúng phận sự của người làm dịch vụ. Nhưng anh dặn thêm một câu mà chính anh cũng thấy lạ khi nói ra. Anh dặn họ chỉ đứng ngoài dây chăng mà xem, đừng tới gần miệng giếng và đừng cúi xuống nhìn vào lòng giếng. Cô gái cười, nói anh làm như người làng ở đây vẫn dặn nhau. Sơn cười theo, nhưng trong lòng anh biết câu dặn đó không phải câu dặn cho khách du lịch. Đó là câu dặn của một người biết dưới giếng đó là ai, theo cách mà anh chưa từng thừa nhận với ai.
Sau khi đoàn khách đi khỏi, anh ngồi lại một mình ở quầy lễ tân và mở sổ đặt phòng ra đếm. Từ đầu tháng tới nay, số đoàn hủy phòng đã nhiều hơn tổng số đoàn hủy của cả mùa hè năm ngoái. Hai đoàn hủy chiều nay đều là khách đặt từ trước cả tháng. Nếu tin về giếng ma còn lan thêm, tuần tới sẽ còn nhiều dòng gạch ngang nữa trong cuốn sổ này. Anh gập sổ lại. Thiệt hại tiền bạc anh tính được ngay. Thiệt hại thể diện của họ Trần, nếu anh mở miệng, thì anh không tính được bằng tiền.
Sơn nhớ lại một ngày giỗ ông cố khi anh mới mười mấy tuổi. Hôm đó có một ông già trong họ uống say và nói một câu nửa chừng về món nợ thóc năm đói. Ông nói nhà này giàu lên một phần nhờ biết cho vay đúng lúc người ta đói nhất. Câu nói chưa dứt thì cha anh đã gạt phắt đi và mời rượu khác để lấp chuyện. Tối đó cha anh gọi anh ra sân và dặn một câu duy nhất. Chuyện làm ăn của đời ông cố, con cháu không có lỗi gì mà phải gánh. Nhưng cũng không được mang ra kể cho người ngoài nghe.
Câu dặn đó theo anh suốt từ tuổi mười mấy tới tận bây giờ, khi anh đã bốn mươi tám tuổi. Nó là sợi dây giữ anh lại mỗi lần anh nghĩ tới việc nói ra. Cha anh nói không sai ở phần con cháu không gây ra chuyện cũ. Nhưng đứng trước miệng giếng mỗi đêm có tiếng gàu kêu, Sơn bắt đầu thấy phần còn lại của câu dặn không còn đứng vững được nữa. Con cháu không gây ra chuyện cũ, nhưng con cháu đang sống bằng nghề đón khách ngay trên đầu làng có chiếc giếng đó.
Tối đó, Sơn quay lại nhà thờ họ một lần nữa. Anh thắp một nén hương lên bàn thờ tổ và đứng rất lâu trước cuốn gia phả vẫn để mở ở trang của ông cố. Anh nghĩ tới việc lớp trẻ họ Nguyễn đang ghi chép từng lời của bà Mão vào sổ của xã. Anh nghĩ tới trang gia phả bị xé bên họ Nguyễn mà người làng đã bắt đầu xì xào. Anh nghĩ tới dòng chữ ngắn trong sách họ nhà mình, dòng chữ về một cuộc hôn nhân không thành.
Anh có thể đi trước một bước. Anh có thể mang cuốn gia phả này tới nhà cụ thủ từ, nói rõ mình là chắt của Trần Bá Hựu và xin được nghe trọn câu chuyện theo lệ làng. Anh cũng có thể tiếp tục im lặng như ông nội và cha anh đã im lặng. Im lặng thì homestay còn giữ được chút thể diện của họ Trần trong mắt khách khứa. Nói ra thì cái tên Hựu sẽ bị cả làng đặt lên bàn cùng với món nợ thóc và cô gái dưới giếng.
Sơn đặt tay lên trang gia phả, ngay dưới cái tên của ông cố mình. Bàn tay anh dừng ở đó một lúc lâu. Rồi anh khép cuốn sách lại, bọc lại lớp vải gấm và cất nó vào tủ gỗ như cũ. Anh khóa tủ và rút chìa khóa ra, bỏ vào túi áo.
Quyết định của anh trong buổi tối hôm đó là chưa nói gì với ai. Không phải vì anh chưa biết. Anh biết rõ hơn bất kỳ người nào đang truy chuyện cũ trong làng. Anh chưa nói, vì anh chưa chịu được cái giá của việc nói ra. Sự im lặng đó là một lựa chọn có ý thức, và anh biết rõ điều đó khi khóa cánh tủ lại.
Trên đường từ nhà thờ họ về homestay, Sơn đi ngang qua đầu làng lúc trời đã tối. Hàng dây chăng quanh giếng cổ hiện ra mờ mờ dưới ánh đèn đường. Tổ trực đêm đang ngồi quay lưng về phía miệng giếng như mọi đêm. Anh đi chậm lại một nhịp rồi lại bước nhanh qua, không dừng lại, không hỏi han một lời nào với tổ trực.