MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 29: Mảnh khăn tay đặt lên bàn thờ

Chiều hai mươi tháng bảy, Phạm Thu Hằng quay lại nhà bà Phạm Thị Mão một mình. Nguyễn Thị Mai đang ở nhà thờ họ Nguyễn để nói chuyện với cha cô. Hằng tới…

Nội dung chương

Chiều hai mươi tháng bảy, Phạm Thu Hằng quay lại nhà bà Phạm Thị Mão một mình. Nguyễn Thị Mai đang ở nhà thờ họ Nguyễn để nói chuyện với cha cô. Hằng tới theo lời hẹn riêng của bà từ buổi sáng. Bà nói có một việc chỉ muốn giao cho người ghi chép của làng, không phải giao cho người trong hai họ liên quan.

Bà Mão ngồi trên chõng tre, chiếc hòm gỗ đặt ngay trước mặt như mọi buổi kể chuyện. Nhưng hôm nay nắp hòm đã đóng lại. Mảnh khăn tay không còn đặt trên nắp hòm nữa. Nó nằm trong lòng bàn tay bà, gấp gọn làm tư, đúng như ngày đầu Hằng nhìn thấy nó.

Bà gọi Hằng ngồi xuống gần hơn. Bà nói câu chuyện bà kể đã xong. Tên người đã nói. Án oan đã rõ. Phần còn lại không nằm ở lời kể nữa. Nó nằm ở việc làng sẽ làm gì cho người dưới giếng. Và trong việc đó, bà có một phần nhỏ muốn tự tay gửi gắm, trước khi sức khỏe của bà không còn cho phép bà theo tới nơi.

Bà mở lòng bàn tay ra và trao mảnh khăn tay cho Hằng. Mảnh vải mỏng nhẹ tới mức Hằng phải đỡ bằng cả hai tay. Góc khăn thêu bông hoa cúc dại bằng chỉ đã phai màu nằm ngay trên đầu ngón tay cô. Tám mươi mốt năm của một tình bạn nằm gọn trong lòng bàn tay run run của một bà cụ chín mươi tuổi, và giờ được đặt sang tay một cô gái hai mươi chín tuổi.

- Bà giao chiếc khăn này cho con giữ. Khi nào làng lập đàn cho nó, con đặt mảnh khăn này bên hình nhân của nó. Đặt cho ngay ngắn, như đặt một vật của người thân trong nhà.

Bà dặn thêm ý nghĩa của việc đặt khăn. Người dưới giếng đã ở một mình dưới đáy lạnh suốt tám mươi mốt năm, không một vật gì của người thân ở bên. Khi hồn cô ấy được đưa lên bờ, bên cạnh cô ấy phải có một vật của người làng còn nhớ tới cô ấy. Mảnh khăn này là vật duy nhất của cô Lụa còn lại trên mặt đất, ngoài chiếc thoa bạc đang kẹt dưới đáy giếng. Một vật ở dưới đáy níu hồn cô ấy lại. Một vật ở trên bờ chờ đón cô ấy về. Hai vật đó vốn thuộc về cùng một người.

- Nó nhận ra khăn của nó thì nó biết người làng lên tiếng gọi nó lần này là gọi thật. Không phải gọi để xua nó đi. Là gọi nó về, như gọi một người con gái của làng đi xa quá lâu ngày.

Hằng nhận mảnh khăn và ghi vào sổ của xã ngay trước mặt bà. Cô ghi rõ vật được giao. Khăn tay của Nguyễn Thị Lụa, thêu hoa cúc dại ở góc, do bà Phạm Thị Mão giữ từ năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm và trao lại ngày hai mươi tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu. Cô ghi rõ mục đích bà dặn. Đặt bên hình nhân trong đêm đàn dẫn vong. Bà nghe cô đọc lại, gật đầu và dặn cô cất khăn vào một phong bì sạch, để riêng, không lẫn với giấy tờ khác.

Rời nhà bà Mão, Hằng mang mảnh khăn tới nhà cụ Hoàng Văn Kính cạnh đền Mông Phụ. Cô đặt phong bì đựng khăn lên bàn và thưa lại toàn bộ lời dặn của bà. Cụ Kính nghe xong thì im lặng một lúc lâu. Cụ nói bà Mão đã nghĩ tới một điều mà ngay cả người giữ lệ như cụ cũng chưa nghĩ trọn. Đàn dẫn vong không chỉ cần đúng lệ. Nó cần cho người chết thấy rằng làng đón mình về, chứ không chỉ đưa mình đi.

Rồi cụ mở hòm đồ lễ của đền và nói rõ toàn bộ lệ dẫn vong của làng cho Hằng ghi lại. Đây là lần đầu tiên cụ nói trọn lệ này thành lời đầy đủ cho một người ngoài đời thủ từ nghe. Cụ dặn Hằng ghi từng điều một, đánh số rõ ràng, vì bản ghi này sẽ là bản đồ chuẩn bị cho cả làng trong những ngày sắp tới.

Điều thứ nhất cụ nói về muối hạt và tro bùa Chu Tước. Cụ nói rõ muối tro chỉ cắt được ảo giác trong lúc cứu người bên giếng. Nó làm mặt hồn chìm xuống và người bị kéo tỉnh lại. Nó không đưa được hồn lên bờ. Ai nghĩ ném thêm muối tro là xong việc thì người đó sẽ để cô Lụa nằm dưới đáy giếng thêm nhiều năm nữa.

Điều thứ hai là chiếc thoa bạc dưới đáy giếng. Hồn chỉ rời giếng được khi vật níu hồn của cô ấy đã được vớt lên khỏi đáy và đặt lên đàn trong cùng một đêm. Thoa còn kẹt trong kẽ đá ong thì hồn còn bị níu lại. Việc vớt thoa phải làm bằng sào móc từ miệng giếng, vào ban đêm của đêm đàn, trước giờ gàu kêu.

Điều thứ ba là dây dẫn vong. Cụ lấy từ hòm đồ lễ ra một chiếc hộp gỗ nhỏ cho Hằng xem. Trong hộp là một cây kim may bằng bạc của đời thủ từ trước để lại, cùng cuộn chỉ ngũ sắc gồm năm màu xâu sẵn theo lệ làng. Cụ nói trong đêm đàn, cây kim bạc này sẽ được xâu chỉ ngũ sắc thành một sợi dây dài hơn độ sâu của giếng. Sợi dây được thả từ miệng giếng xuống chạm đáy mười lăm mét. Hồn cô Lụa sẽ nhận ra đường dây đó và men theo sợi chỉ mà trồi lên mặt nước, rời khỏi lòng giếng theo đúng con đường lệ làng đã mở.

Điều thứ tư là hình nhân. Hồn rời giếng cần có một hình nhân rơm bện theo lệ cầu siêu của làng để nhập vào. Hình nhân phải mặc một bộ áo điều may theo đúng bộ áo lụa điều của cô Lụa năm xưa. Bên hình nhân sẽ đặt mảnh khăn tay này, để cô ấy nhận ra người làng còn nhớ mình. Sau khi hồn nhập vào hình nhân, cả hình nhân và bài vị của cô ấy sẽ được rước vào chùa làng.

Điều thứ năm là chùa làng và bài vị. Sư thầy trụ trì chùa làng phải nhận lời cầu siêu từ trước. Bài vị của Nguyễn Thị Lụa phải được khắc đủ họ tên, năm sinh và đêm mất, đặt lên đàn trong đêm dẫn vong, rồi rước vào chùa cùng hình nhân vào rạng sáng hôm sau. Thiếu sự nhận lời của nhà chùa, hồn lên bờ cũng không có nơi để về.

Cụ Kính đếm lại trên đầu ngón tay cho Hằng nghe một lần nữa. Thoa bạc vớt lên đặt trên đàn. Dây kim bạc xâu chỉ ngũ sắc thả chạm đáy. Hình nhân rơm mặc áo điều đặt bên đàn, có mảnh khăn tay của người chết đặt kèm. Bài vị khắc đủ tên tuổi. Chùa làng nhận cầu siêu. Năm điều đó phải đủ cả trong cùng một đêm. Thiếu một điều, đàn không thành, và hồn sẽ kẹt lại dưới giếng như cũ.

Hằng ghi kín hai trang sổ cho phần lệ dẫn vong này. Cô đọc lại từng điều cho cụ nghe để đối chiếu. Cụ sửa cho cô một chi tiết về thứ tự. Thoa bạc phải được vớt lên trước giờ một giờ sáng. Dây dẫn vong chỉ thả xuống đúng vào giờ đó, khi gàu sắt im lặng và mặt nước yên. Thứ tự này không được đảo ngược, vì đảo ngược là làm sai lệ mà các đời thủ từ đã giữ.

Cụ nói thêm hai việc nằm ngoài năm điều trong lệ mà làng vẫn phải lo cho đủ. Việc thứ nhất là chiếc sào móc dùng để vớt thoa. Giếng sâu mười lăm mét, thoa lại kẹt trong kẽ đá ong, nên sào thường của làng không làm được việc này. Làng sẽ phải nhờ thợ rèn Lê Văn Sắt rèn riêng một chiếc sào có đầu móc nhỏ theo mẫu cụ vẽ, rồi thử đi thử lại vào ban ngày trước đêm đàn. Việc thứ hai là bộ áo điều cho hình nhân. Áo phải may theo đúng dáng bộ áo mà bà Mão đã mô tả trong sổ của Hằng, từ màu lụa điều tới kiểu cổ đứng và hàng khuy vải cài một bên.

- Con thấy đó. Lệ thì có năm điều. Nhưng việc tay chân để làm đủ năm điều đó thì nhiều gấp mấy lần. Từ nay tới đêm đàn, làng này sẽ bận như làng chuẩn bị một đám tang lớn cho người thân của mình. Mà đúng là như thế thật. Đây là đám tang bị chậm mất tám mươi mốt năm của một người con gái trong làng.

Hằng ghi cả hai việc chuẩn bị đó vào cuối trang sổ và khoanh lại. Cô hỏi cụ về bài vị, vì khắc bài vị cần họ tên và năm tháng thật chắc chắn. Cụ nói tên tuổi của cô Lụa nay đã có lời nhân chứng sống, có sổ đền đối chiếu và có gia phả hai họ làm nền. Phần giấy tờ còn thiếu trong họ Nguyễn sẽ được làng lo ở khâu chuẩn bị đàn. Tới lúc khắc bài vị, mọi chữ trên tấm gỗ đó phải đúng tới mức không ai trong hai họ bắt bẻ được nữa.

Cụ cũng nhắc lại điều kiện cụ đã nói với Hằng ở đền vào buổi sáng. Năm điều trong lệ có đủ mà hai họ còn giấu nhau thì đàn vẫn không mở được. Họ Nguyễn hôm nay đã bắt đầu nhận người của mình qua lời của Mai ở nhà thờ họ. Phía họ Trần thì vẫn chưa có một tiếng nói nào. Cụ nói cụ chờ tiếng nói đó ở buổi họp làng sắp tới, và cả làng cũng đang chờ như cụ.

Trước khi Hằng ra về, cụ bảo cô đặt phong bì đựng mảnh khăn tay lên bàn thờ nhỏ trong nhà cụ, ngay dưới bài vị của các đời thủ từ. Cụ nói từ hôm nay, mảnh khăn này không còn là vật chứng trong hồ sơ của xã nữa. Nó là một vật sẽ dùng trong đêm đàn. Nó sẽ nằm trên bàn thờ của người giữ lệ làng cho tới đêm đó, chờ được đặt bên hình nhân của chính chủ nhân của nó.

Hằng đặt phong bì lên bàn thờ theo lời cụ, thắp một nén hương và đứng lặng một lúc. Một mảnh khăn tay mỏng đã đi từ tay một cô gái mười tám tuổi năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, qua tay bạn thân của cô ấy suốt tám mươi mốt năm. Rồi nó tới tay người ghi chép của làng. Giờ nó nằm trên bàn thờ của người sẽ mở đàn đưa cô ấy lên bờ. Hành trình của mảnh khăn đó chính là hành trình câu chuyện của Nguyễn Thị Lụa quay lại với làng Đường Lâm.

Chương khác

Xem thêm