MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 32: Sơn thú nhận thân phận
Rạng sáng ngày hai mươi hai tháng bảy, sổ gác ở giếng cổ ghi đêm gàu kêu thứ mười. Tiếng kêu vẫn đúng một giờ, vẫn đều đặn, vẫn tắt sau hơn mười phút.…
Nội dung chương
Rạng sáng ngày hai mươi hai tháng bảy, sổ gác ở giếng cổ ghi đêm gàu kêu thứ mười. Tiếng kêu vẫn đúng một giờ, vẫn đều đặn, vẫn tắt sau hơn mười phút. Trần Bá Sơn không có mặt trong tổ trực đêm đó. Nhưng anh thức trắng cả đêm trong nhà thờ họ Trần, và tiếng gàu ở đầu làng, anh nghe thấy qua hai lớp ngõ đá ong.
Anh nghe tiếng kêu đó khác với mọi người làng. Với người khác, đó là tiếng của một oan hồn chưa có đường lên. Với anh, từ hôm qua tới giờ, đó là tiếng gõ cửa của một món nợ đời trước. Buổi họp làng hôm qua đã bác bỏ cách làm dễ dàng nhất mà anh đề xuất. Cả làng đã chọn con đường khó. Và con đường khó đó đi thẳng qua nhà thờ họ của anh.
Buổi sáng, Sơn mở cuốn gia phả họ Trần ra trên bàn thờ phụ thêm một lần nữa. Anh đọc lại trang ghi về ông cố của mình. Trần Bá Hựu, sinh năm một nghìn tám trăm tám mươi mốt, mất năm một nghìn chín trăm năm mươi ba. Địa chủ giàu nhất làng Đường Lâm thời đó. Dưới tên ông, gia phả ghi một dòng ngắn về cuộc hôn nhân đã định mà không thành vào tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm.
Anh biết dòng chữ đó che giấu điều gì. Nó che giấu một cô gái mười tám tuổi họ Nguyễn. Nó che giấu một món nợ thóc của người cha chết đói. Nó che giấu một đêm mười tám tháng tám, khi cô gái mặc áo cưới đi ra giếng cổ đầu làng và không bao giờ trở về nhà nữa. Họ Trần đã viết về án oan đó bằng đúng một dòng lướt qua. Rồi họ im lặng suốt tám mươi mốt năm.
Sơn nhớ lại lời dặn của cha anh năm anh mười mấy tuổi. Cha anh dẫn anh vào nhà thờ họ, chỉ lên bài vị của ông cố và nói nhà mình có ngày hôm nay là nhờ đời trước biết giữ gìn. Cha anh dặn chuyện cũ của họ không bao giờ được mang ra nói với người ngoài. Khi ấy Sơn còn nhỏ, anh chỉ gật đầu. Anh không biết cái gật đầu đó sẽ theo mình tới tận năm bốn mươi tám tuổi.
Anh cũng nhớ cuộc điện thoại của người bác họ tối hôm kia. Ông bác dặn việc đời ông cố thì để đời ông cố chịu. Con cháu không ai đứng ra nhận thay. Câu dặn đó giống hệt lời cha anh. Nó là sợi dây chung của bốn đời họ Trần. Mỗi đời đều được trao sợi dây đó và đều chọn giữ chặt lấy nó. Sơn hiểu, nếu sáng nay anh im lặng thêm một lần nữa, sợi dây sẽ được trao tiếp cho đời sau của anh.
Anh gấp cuốn gia phả lại. Anh thắp một nén hương lên bàn thờ tổ. Khói hương bay thẳng trong gian nhà thờ vắng. Anh đứng trước bài vị của Trần Bá Hựu rất lâu. Lần đầu tiên trong đời, anh không khấn xin ông cố phù hộ cho việc làm ăn. Anh chỉ đứng nhìn cái tên đó và nghĩ về cô gái đã chết vì cái tên đó.
- Cháu xin lỗi. Cháu không giữ được lời dặn của nhà mình nữa.
Anh nói câu đó rất khẽ, như nói với chính mình. Rồi anh khóa cửa nhà thờ họ và đi bộ về phía đền Mông Phụ. Đường làng buổi sáng đã đông người qua lại. Mấy bà đi chợ nhìn anh, gật đầu chào như mọi ngày. Không ai biết người đàn ông vừa đi qua họ đang mang theo một lời thú nhận nặng nhất đời mình.
Nhà cụ Kính nằm cạnh đền, cửa mở hé. Cụ đang quét sân bằng chiếc chổi tre cũ. Thấy Sơn tới vào giờ này, cụ dừng tay, nhìn anh một lúc. Cụ không hỏi anh tới có việc gì. Cụ chỉ dựng chổi vào gốc cây và mời anh vào nhà uống nước. Cái cách cụ bình thản như vậy làm Sơn càng khó mở lời.
Hai người ngồi đối diện nhau bên bàn nước. Chén trà trước mặt Sơn bốc khói mỏng. Anh cầm chén lên rồi lại đặt xuống, hai lần như vậy. Cụ Kính ngồi yên, chờ. Cụ đã chờ đợi cuộc gặp này từ nhiều ngày trước, từ khi tên của cô Lụa được nói ra giữa làng. Cụ không thúc giục anh một lời nào.
- Thưa cụ, cháu tới để nói một chuyện mà cháu lẽ ra phải nói từ đầu mùa hè này.
Sơn bắt đầu như vậy. Rồi anh nói hết, theo một mạch không dừng lại được nữa. Anh nói mình là chắt của Trần Bá Hựu. Ông cố của anh chính là người địa chủ đã lấy món nợ thóc ra ép gả Nguyễn Thị Lụa về làm vợ để trừ nợ. Anh nói họ Trần biết chuyện này từ lâu. Gia phả của họ ghi lướt qua, người già trong họ dặn nhau đời này sang đời khác. Cả họ chọn im lặng để giữ thể diện dòng họ.
Anh nói cả phần của chính mình. Từ đêm gàu kêu đầu tiên, anh đã linh cảm người dưới giếng là ai. Khi tên cô Lụa được bà Mão nói ra, anh biết chắc linh cảm đó đúng. Vậy mà anh vẫn im lặng thêm nhiều ngày nữa. Anh vẫn để làng canh gác trong sợ hãi. Anh vẫn để họ Nguyễn tự đi tìm lại người con gái của họ một mình. Anh nói tới đó thì giọng nghẹn lại.
- Cháu sợ mất khách. Cháu sợ mất cái homestay gây dựng bao nhiêu năm. Nhưng nói cho thật, cháu sợ nhất là mất mặt họ Trần.
Cụ Kính nghe hết, không chen vào một câu nào. Khi Sơn nói xong, gian nhà im lặng một lúc dài. Tiếng chim ngoài sân đền nghe rõ từng tiếng. Cụ rót thêm trà vào chén của Sơn, chậm rãi như rót cho một người khách bình thường trong một buổi sáng bình thường.
- Anh nói ra được là tốt rồi. Người chết chờ câu nói này tám mươi mốt năm. Người sống như anh cũng chờ nó mà không biết.
Cụ nói vậy, không một lời trách mắng. Cụ bảo Sơn rằng họ Trần im lặng không phải tội của một mình anh. Đó là lựa chọn của nhiều đời. Nhưng người nào đang sống khi sự thật được gọi tên, người đó phải là người trả lời. Đời trước đã không trả lời. Tới đời anh, câu hỏi đã gõ cửa mười đêm liền ở đầu làng. Anh không thể đẩy nó sang đời con cháu mình nữa.
Rồi cụ giao cho Sơn một việc trong đàn dẫn vong. Cụ nói việc này không ai làm thay họ Trần được. Đêm đàn, trước khi mở đàn, họ Trần phải có người đứng ra đọc lời xin lỗi cô Nguyễn Thị Lụa và họ Nguyễn, ngay trước mặt cả làng. Người đọc phải là Sơn, vì anh là người giữ nhà thờ họ và là chắt của ông Hựu. Ngoài ra, toàn bộ chi phí may bộ áo điều mới cho hình nhân rơm, họ Trần sẽ góp. Đó là bộ áo cưới thứ hai trong câu chuyện này, và nó phải do nhà gây ra món nợ năm xưa lo liệu.
Sơn nghe từng việc mà lòng nặng xuống rồi lại nhẹ đi một cách lạ lùng. Anh biết lời xin lỗi đó đọc lên giữa làng thì thể diện họ Trần giữ suốt tám mươi mốt năm sẽ mất hết trong một đêm. Anh biết tin anh là chắt của ông địa chủ ép gả sẽ lan nhanh hơn mọi tin đồn trước nay. Homestay của anh có khi không còn một vị khách nào nữa. Anh ngồi im một lúc lâu trước khi gật đầu.
- Cháu nhận. Cả hai việc, cháu đều nhận. Lời xin lỗi cháu sẽ tự viết và tự đọc. Chi phí may áo, cháu lo toàn bộ.
Cụ Kính gật đầu. Cụ nói cụ sẽ ghi việc này vào sổ đền ngay hôm nay. Cụ cũng nói thêm một điều để Sơn yên tâm phần nào. Đàn dẫn vong không lập ra để làm nhục họ nào. Đàn lập ra để đưa một người con gái về nơi cô ấy đáng được ở. Lời xin lỗi của họ Trần là một phần của con đường đó, không phải hình phạt dành cho người sống.
Trước khi Sơn ra về, cụ dẫn anh ra sân đền đứng nhìn về phía đầu làng. Cụ nói chiều nay hai họ sẽ ngồi đối mặt nhau ở đình, do xã chủ trì. Cụ dặn Sơn tới dự với tư cách thật của mình, không giấu nữa. Sơn đáp rằng anh đã giấu đủ lâu rồi. Chiều nay, anh sẽ ngồi vào đúng chỗ của họ Trần, trước mặt họ Nguyễn và bà Mão.
Trên đường về, Sơn ghé qua homestay của mình. Quầy lễ tân vắng lặng, cuốn sổ đặt phòng mở ở trang có nhiều dòng gạch xóa. Anh rút điện thoại gọi cho thợ may trong làng, hỏi trước về việc may một bộ áo điều theo dáng áo cưới Bắc Bộ xưa. Anh nói chi phí bao nhiêu anh cũng lo, chỉ cần áo may cho thật đúng dáng và thật tươm tất. Người thợ may ngạc nhiên, nhưng anh không giải thích gì thêm qua điện thoại.
Anh cũng gọi điện về cho vợ, người đang ở nhà ngoại mấy hôm nay vì chuyện làm ăn căng thẳng. Anh kể ngắn gọn việc mình sắp làm, không giấu một chi tiết nào. Đầu dây bên kia im lặng rất lâu. Rồi vợ anh chỉ nói một câu, rằng việc gì đúng thì cứ làm, chuyện khách khứa tính sau. Sơn cúp máy mà mắt cay xè. Hóa ra người gần anh nhất lại hiểu điều anh phải làm nhanh hơn chính anh.
Buổi trưa hôm đó, Sơn ngồi một mình trong nhà thờ họ và bắt đầu viết lời xin lỗi. Anh viết rồi gạch, gạch rồi viết lại. Mỗi dòng đều khó như nhấc một tảng đá ong. Nhưng lần này anh không xóa sạch như những dòng tin nhắn hôm trước. Anh viết tới đâu giữ tới đó. Trang giấy trước mặt anh dần đầy chữ, và lần đầu tiên sau mười đêm mất ngủ, anh thấy món nợ của đời trước đã có một cách để bắt đầu được trả.