MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 35: Kim bạc xâu chỉ ngũ sắc

Chiều ngày hai mươi ba tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính gọi Phạm Thu Hằng và Nguyễn Thị Mai tới nhà mình cạnh đền Mông Phụ. Căn nhà nhỏ mát hơn ngoài sân…

Nội dung chương

Chiều ngày hai mươi ba tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính gọi Phạm Thu Hằng và Nguyễn Thị Mai tới nhà mình cạnh đền Mông Phụ. Căn nhà nhỏ mát hơn ngoài sân đình nhờ bóng cây thị già. Cụ đã chờ sẵn với chiếc hòm đồ lễ bằng gỗ lim đặt trên bàn. Đây là chiếc hòm các đời thủ từ của đền truyền lại cho nhau, chỉ mở ra khi làng có việc hệ trọng liên quan tới người chết.

Cụ Kính mở nắp hòm trước mặt hai cô gái. Trong hòm xếp ngay ngắn những món đồ lễ cũ của đền. Có cuốn sổ tay ghi lệ làng bằng mực đã phai. Có chiếc chuông đồng nhỏ bọc vải. Có mấy túi vải đựng đồ dùng trong lễ cầu siêu của các đời trước. Cụ lấy từ ngăn dưới cùng của hòm ra một chiếc hộp gỗ nhỏ hơn, dài bằng bàn tay, nắp hộp đã mòn bóng vì nhiều đời người chạm vào.

Trong hộp là một chiếc kim may bằng bạc. Kim không lớn, chỉ dài hơn kim may thường một chút, thân kim sáng mờ theo kiểu bạc cũ được giữ kỹ nhiều năm. Đây là chiếc kim của đời thủ từ trước để lại, nằm trong hòm đồ lễ của đền từ trước khi cụ Kính ra đời. Cụ cầm chiếc kim lên bằng hai ngón tay, đặt vào lòng bàn tay cho Hằng và Mai cùng nhìn rõ.

- Đây là đầu mối của dây dẫn vong. Cả buổi chiều nay, hai cháu phải nhìn cho kỹ và ghi cho đúng. Sai một chi tiết trong lệ này, đêm đàn không ai được làm lại lần thứ hai.

Cụ lấy tiếp ra một cuộn chỉ ngũ sắc mới. Cuộn chỉ gồm năm màu sợi xoắn vào nhau theo lệ cầu siêu của làng, màu nào cũng tươi và rõ. Đây là cuộn chỉ mới mua về cho riêng đêm đàn này, chưa dùng vào bất kỳ việc gì khác. Cụ đặt cuộn chỉ cạnh chiếc kim bạc trên mặt bàn. Hai món đồ nằm cạnh nhau, một cũ tới mức không rõ tuổi, một mới tới mức còn nguyên mùi sợi.

Rồi cụ tự tay xâu kim. Tay cụ đã tám mươi tư tuổi, mắt đã mờ, nhưng động tác xâu chỉ qua lỗ kim vẫn chậm rãi và chắc chắn một cách lạ thường. Cụ làm trước mặt hai người ghi chép, vừa làm vừa nói rõ từng điều trong lệ dẫn vong của làng, để Hằng ghi vào sổ tay và Mai ghi vào hồ sơ của mình.

Điều thứ nhất là độ dài của sợi chỉ. Sợi chỉ xâu qua kim phải dài hơn độ sâu của giếng. Giếng cổ sâu đúng mười lăm mét, đã đo đi đo lại bằng dây đo trần thế. Sợi chỉ dẫn vong phải dài hơn con số đó, để khi thả xuống, đầu kim chạm được tới đáy giếng và người giữ đầu ngoài vẫn còn đủ phần chỉ trong tay. Thiếu độ dài, đường dẫn đứt giữa lòng giếng, hồn không có đường mà lên.

Điều thứ hai là cách thả. Trong đêm đàn, bộ kim chỉ này được thả từ miệng giếng xuống, nhẹ nhàng theo thành giếng, cho tới khi đầu kim chạm đáy sâu mười lăm mét. Khi đầu kim đã chạm đáy, sợi chỉ trở thành một con đường liền mạch từ đáy giếng lên tới miệng giếng. Người giữ đầu ngoài phải giữ con đường đó cố định, không để tuột, không để rối, cho tới khi việc dẫn vong xong hẳn.

Điều thứ ba, và là điều cụ Kính nhấn mạnh nhất, là vai trò của chiếc kim bạc. Cụ nói rõ ràng, chậm rãi, để hai người ghi nguyên văn vào sổ.

- Kim bạc trong lệ này chỉ làm một việc duy nhất. Nó là đầu mối cho hồn nhận ra đường. Hồn ở dưới đáy giếng bao nhiêu năm, muốn lên phải có một đầu mối sáng như bạc dẫn lối, rồi men theo sợi chỉ ngũ sắc mà trồi lên mặt nước. Ngoài việc làm đầu mối dẫn đường đó ra, chiếc kim này không dùng vào bất kỳ việc gì khác. Không ai được lấy nó làm việc khác, dù trong đêm đàn có xảy ra chuyện gì đi nữa.

Hằng ghi lại lời cụ mà ngẩng lên hỏi thêm một câu. Cô hỏi vì sao đầu mối phải là bạc, mà không phải một vật sáng khác. Cụ đáp rằng lệ làng truyền lại như vậy từ đời thủ từ xưa. Bạc là vật người làng xưa dùng làm kỷ vật giữ bên người, như chiếc thoa bạc của cô Lụa dưới đáy giếng. Đầu mối bằng bạc là để hồn nhận ra một thứ quen thuộc của người sống, một thứ thuộc về thế giới của cô ấy ngày còn sống, chứ không phải một thứ xa lạ. Nghe tới chiếc thoa bạc, Mai ngồi lặng đi một lúc.

Cụ Kính cũng nói rõ điều kiện đi kèm của dây dẫn vong, điều mà cụ đã nhắc từ hôm nói trọn lệ làng cho Hằng nghe. Sợi chỉ này chỉ thành đường cho hồn đi khi chiếc thoa bạc níu hồn đã được vớt lên khỏi đáy giếng và đặt lên đàn trong cùng một đêm. Thoa còn dưới đáy, đường dẫn chưa mở được. Vì vậy đêm đàn phải làm đúng thứ tự. Vớt thoa trước. Đặt thoa lên đàn. Rồi mới thả bộ kim chỉ này xuống.

Mai hỏi thêm cụ một điều mà cô đã thắc mắc từ khi nghe danh sách chuẩn bị. Cô hỏi vì sao lệ làng dùng chỉ ngũ sắc, mà không dùng một sợi dây thừng chắc chắn hơn cho việc thả xuống giếng sâu. Cụ cười nhẹ và đáp rằng sợi chỉ này không gánh sức nặng nào cả. Nó không kéo ai lên, cũng không buộc giữ thứ gì dưới đáy. Nó chỉ là đường. Người đi trên con đường đó là một oan hồn, và oan hồn nhận đường bằng lệ cầu siêu, không bằng sức kéo của dây thừng. Dây thừng thuộc về việc vớt vật, và việc vớt vật đã có chiếc sào móc của ông thợ rèn lo riêng.

Cụ còn dặn thêm về đầu ngoài của sợi chỉ trong đêm đàn. Đầu ngoài không buộc vào cọc, không buộc vào giá treo gàu, mà phải nằm trong tay một người sống giữ cố định suốt từ lúc thả dây tới khi hồn lên hết. Người đó là ai, cụ sẽ phân công vào ngày mai, vì đó là vị trí đứng ngay trên miệng giếng và không phải ai cũng chịu được vị trí đó trong đêm đàn. Hằng nghe tới đây thì ghi thêm một dòng vào sổ, khoanh tròn hai chữ giữ dây.

Xâu kim xong, cụ không thả thử bộ kim chỉ xuống giếng. Cụ nói rõ việc thả dây xuống giếng thật chỉ làm đúng một lần, trong đêm đàn, khi mọi điều kiện đã đủ. Chiều nay là buổi chuẩn bị vật phẩm và ghi lệ, không phải một lần làm thử. Sợi chỉ được cuộn lại cẩn thận quanh một lõi gỗ nhỏ, đầu kim được giữ cố định ở vòng ngoài cùng của cuộn chỉ để không tuột ra trong lúc chờ đợi.

Cụ lấy một chiếc khăn điều mới, cùng màu với bộ áo điều của hình nhân, trải phẳng trên bàn. Cụ đặt cuộn chỉ đã xâu kim bạc vào giữa khăn, gói lại thành một gói vuông vức, buộc chéo bằng sợi dây vải. Gói khăn điều đó từ giờ phút này không ai được mở ra nữa, trừ chính tay cụ trong đêm đàn. Hằng ghi vào sổ tay cả chi tiết này, kèm theo giờ giấc của buổi chiều hôm nay.

Ba người cùng mang gói khăn điều sang đền Mông Phụ. Cụ Kính đặt gói lên bàn thờ đền, ở vị trí trang trọng bên cạnh bát hương chính, rồi thắp một nén hương. Khói hương chiều bay lên trong gian đền yên tĩnh. Cụ khấn nhỏ mấy câu mà Hằng và Mai không nghe rõ hết. Họ chỉ nghe được câu cuối, rằng xin các đời thủ từ trước chứng giám, đêm hai mươi lăm này người giữ đền đời này sẽ làm trọn lệ làng cho một người con gái của làng.

Đứng trong đền chiều hôm đó, Mai nhìn gói khăn điều trên bàn thờ mà nghĩ tới một sợi chỉ khác trong câu chuyện này. Tám mươi mốt năm trước, một món nợ thóc là sợi dây trói cô Lụa vào cái chết. Nay một sợi chỉ ngũ sắc khác đang chờ làm con đường đưa cô ấy ra khỏi nơi đó. Cùng là sợi dây nối hai đầu, nhưng một đầu là đáy giếng mười lăm mét, đầu kia là bàn tay của người sống đang chờ giữ lấy.

Trước khi ra về, cụ Kính dặn hai cô gái việc cuối cùng. Hồ sơ ghi chép về bộ dây dẫn vong phải ghi đủ ba điều. Một là độ dài sợi chỉ dài hơn mười lăm mét và phải chạm đáy. Hai là kim bạc chỉ làm đầu mối dẫn đường cho hồn men theo chỉ mà lên. Ba là bộ kim chỉ chỉ được thả xuống giếng đúng một lần, trong đêm đàn, sau khi thoa bạc đã được vớt lên. Ghi thiếu một điều, người đời sau đọc lại sẽ không hiểu được lệ làng, và hiểu sai lệ làng là điều nguy hiểm nhất.

Trên đường từ đền về làng, Hằng mở sổ tay ra xem lại ba điều vừa ghi thêm một lần nữa. Cô đọc chậm từng dòng, đối chiếu với những gì mình đã ghi từ hôm cụ nói trọn lệ làng. Mọi chi tiết đều khớp nhau, không thừa không thiếu. Mai đi bên cạnh nói khẽ rằng hồ sơ ở phòng văn hóa của cô từ nay có thêm một trang đặc biệt. Đó là trang ghi về một chiếc kim may nhỏ bé, mà cả làng đang đặt vào đó con đường về của một người đã khuất.

Hằng và Mai ra khỏi đền khi nắng chiều đã tắt hẳn sau rặng tre. Sau lưng họ, trên bàn thờ đền Mông Phụ, gói khăn điều đựng bộ kim bạc xâu chỉ ngũ sắc nằm yên trong khói hương. Nó sẽ nằm ở đó qua hai đêm gàu kêu nữa trong sổ gác, chờ tới đêm hai mươi lăm. Tới đêm đó, một đầu của nó sẽ chạm xuống đáy giếng sâu mười lăm mét, nơi một chiếc thoa bạc khác đã nằm chờ suốt tám mươi mốt năm.

Chương khác

Xem thêm