MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 38: Trang gia phả trong hòm sổ đền
Ngày hai mươi bốn tháng bảy, Phạm Thu Hằng lên đền Mông Phụ từ đầu buổi sáng với một việc tưởng nhỏ mà hóa ra không nhỏ chút nào. Bài vị của Nguyễn Thị…
Nội dung chương
Ngày hai mươi bốn tháng bảy, Phạm Thu Hằng lên đền Mông Phụ từ đầu buổi sáng với một việc tưởng nhỏ mà hóa ra không nhỏ chút nào. Bài vị của Nguyễn Thị Lụa phải được khắc trong ngày hôm nay để kịp đêm đàn. Người thợ khắc của làng đã chờ sẵn mẫu chữ. Nhưng tới lúc ngồi xuống viết mẫu, cả Hằng và Nguyễn Thị Mai đều khựng lại ở cùng một chỗ.
Bài vị không thể khắc bằng một cái tên gọi tắt. Lệ làng đòi hỏi bài vị phải có tên đầy đủ, năm sinh và ngày mất của người chết, chính xác tới từng con số. Tên đầy đủ thì làng đã biết. Nguyễn Thị Lụa. Năm sinh một nghìn chín trăm hai mươi bảy, năm mất một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, những mốc đó bà Phạm Thị Mão đã kể lại rõ ràng. Nhưng ngày mất chính xác và thứ tự của cô trong đời thứ sáu của họ Nguyễn, những chi tiết cần cho bài vị và cho trang gia phả viết lại, lại nằm đúng ở trang giấy đã bị xé khỏi cuốn gia phả họ Nguyễn.
Mai đã mang cuốn gia phả tới đền sáng nay. Cô mở tới chỗ gáy sách bị xé sát, mép giấy cũ vàng và xơ. Trang này mất từ trước khi cha cô ra đời. Họ Nguyễn không ai còn giữ một bản nào khác của nó. Mai nói thợ khắc có thể khắc theo lời kể của bà Mão, nhưng cô không yên tâm. Bài vị là thứ sẽ được rước vào chùa và đặt trên bàn thờ lâu dài. Một con số khắc sai lên đó là sai với người chết thêm một lần nữa, và lần này sai bằng chính tay người nhà của cô.
Hai cô gái mang cuốn gia phả tới trình cụ Hoàng Văn Kính trong gian bên của đền. Cụ nghe hết câu chuyện, không tỏ ra ngạc nhiên chút nào. Cụ đứng dậy, đi vào gian trong, và mang ra chiếc hòm sổ đền bằng gỗ đã theo các đời thủ từ không biết bao nhiêu năm. Hòm khóa bằng một chiếc khóa đồng cũ. Cụ mở khóa ngay trước mặt Hằng và Mai.
Trong hòm, ngoài các cuốn sổ đền xếp theo đời thủ từ, còn có một ngăn riêng bọc vải. Cụ lấy từ ngăn đó ra một phong thư giấy dầu đã ngả màu nâu sẫm. Phong thư không dán kín nữa, mép giấy giòn như bánh đa khô. Cụ đặt phong thư lên bàn và nói một câu làm cả Hằng và Mai cùng ngồi thẳng dậy.
- Cái này không phải của đền. Cái này là của nhà cô Lụa gửi đền giữ hộ, từ mấy chục năm trước.
Cụ kể lại lai lịch của phong thư theo lời đời thủ từ trước truyền lại. Sau khi chuyện năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm lắng xuống trong làng, em trai của cô Lụa là ông Nguyễn Văn Tý lớn lên và biết được trang gia phả của họ mình đã bị xé. Ông Tý tự tay chép lại toàn bộ nội dung của trang đó từ trí nhớ của người lớn trong họ, khi những người còn nhớ chuyện vẫn còn sống. Rồi ông mang bản chép tới đền, gửi cho cụ thủ từ đời đó giữ trong hòm sổ đền. Ông dặn rằng họ Nguyễn có thể còn sợ mà giấu chuyện này thêm nhiều đời nữa. Nhưng nếu có một ngày con cháu cần tới tên tuổi của chị ông, thì bản chép này nằm ở đền, ngoài tầm tay của nỗi sợ trong họ.
Phong thư được mở ra ngay tại đền, có mặt Mai là người họ Nguyễn và Hằng là người ghi chép của xã. Trong thư là hai tờ giấy học trò cũ, chữ viết tay nắn nót bằng mực xanh đã phai thành màu nâu nhạt. Đó chính là nội dung trang gia phả bị xé. Dòng đầu ghi đời thứ sáu họ Nguyễn làng Đường Lâm. Dưới đó là tên cha, tên mẹ, và tên hai người con theo thứ tự sinh. Con gái lớn là Nguyễn Thị Lụa, sinh năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy. Con trai là Nguyễn Văn Tý, sinh năm một nghìn chín trăm ba mươi lăm.
Mai đọc tới dòng ghi về chị gái của ông nội mình mà tay run lên. Dòng cuối của trang chép ghi rõ ngày mất của cô Lụa. Đêm mười tám tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Bên cạnh dòng đó, người chép còn ghi thêm một câu ngắn ngoài lề gia phả thông thường. Rằng chị ông mất trong oan khuất, chưa được làm tang lễ đầy đủ, và người chép mong con cháu đời sau đọc được dòng này thì lo lại cho chị ông một chỗ trên bàn thờ.
Hằng lấy ngay sổ tay ra và bắt đầu việc đối chiếu mà cô đã làm quen suốt mùa hè này. Cô đặt ba nguồn cạnh nhau trên bàn đền. Nguồn thứ nhất là bản chép tay trong hòm sổ đền. Nguồn thứ hai là lời kể của bà Mão mà cô và Mai đã ghi lại từng buổi, có cả đoạn bà tả chiếc thoa bạc và bộ áo lụa điều. Nguồn thứ ba là cuốn gia phả họ Trần mà Sơn đã cho phép đối chiếu phần liên quan tới ông Trần Bá Hựu và cuộc hôn nhân không thành vào tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm.
Ba nguồn khớp nhau tới từng mốc năm. Năm sinh của cô Lụa khớp. Năm cha cô mất vì đói khớp. Tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm và cuộc gả ép khớp. Ngày mười tám tháng tám khớp giữa bản chép của ông Tý và lời kể của bà Mão về đêm cô ra giếng, hai ngày trước ngày gả. Không một chi tiết nào trong ba nguồn lệch nhau. Hằng ghi vào biên bản đối chiếu dòng kết luận bằng nét chữ chắc chắn. Thông tin khắc bài vị đã đủ và đã được kiểm chứng bằng ba nguồn độc lập.
Cụ Kính nghe Hằng đọc lại toàn bộ biên bản đối chiếu mà gật đầu chậm rãi. Cụ nói đời thủ từ trước giữ phong thư này mấy chục năm không hé ra nửa lời, vì ông Tý gửi gắm với điều kiện chỉ mở khi con cháu họ Nguyễn tự tới hỏi về chị mình. Sáng nay Mai đã tới hỏi bằng chính cuốn gia phả bị xé của họ mình. Điều kiện đó đã đủ. Bí mật trong hòm sổ đền vì thế tự nó hết hạn trong buổi sáng hôm nay.
Mai cầm hai tờ giấy chép tay mà nước mắt rơi xuống, phải vội quay mặt đi để nước mắt không rơi vào giấy cũ. Cô nói ông Tý mất đã lâu, và lúc còn sống ông chưa từng kể với con cháu trong họ về phong thư này. Có lẽ ông sợ con cháu cũng sẽ sợ như đời trước. Ông chọn gửi tên tuổi của chị mình cho đền giữ, như gửi một người vào nơi duy nhất trong làng không bao giờ xé bỏ tên ai.
Trong lúc đối chiếu, Hằng còn phát hiện một chi tiết nhỏ làm cô lặng người. Ở cuối tờ giấy thứ hai, ông Tý chép thêm cả tên của mẹ mình và chi tiết chiếc thoa bạc là kỷ vật của bà để lại cho con gái lớn. Chi tiết đó khớp hoàn toàn với lời bà Mão kể về chiếc cài tóc bằng bạc. Một người em trai mười tuổi năm chị mình mất, đã nhớ và chép lại cả kỷ vật của chị, như thể ông biết trước rằng nhiều chục năm sau, chính kỷ vật đó sẽ là thứ níu giữ cả câu chuyện này không chìm hẳn xuống đáy giếng.
Mai nói cô sẽ mang chi tiết này về đọc cho ông Hậu nghe ngay tối nay. Ông Hậu là trưởng họ, và ông cần biết rằng trong họ Nguyễn từng có một người không chịu quên, ngay cả khi cả họ chọn quên. Người đó là ông Tý, em trai của cô Lụa. Nhờ có ông, việc nhận lại người con gái của họ hôm nay mới có đủ giấy tờ để làm cho trọn vẹn, thay vì chỉ là một lời nói miệng giữa đình làng.
Buổi trưa, mẫu chữ khắc bài vị được chốt ngay tại đền. Tên đầy đủ Nguyễn Thị Lụa. Sinh năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy. Mất ngày mười tám tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Hằng tự tay viết mẫu chữ đưa cho Mai mang tới thợ khắc trong buổi chiều. Cô ghi thêm vào hồ sơ rằng từ chương này, không còn chi tiết thân phận nào của cô Lụa bị treo lại chưa rõ. Mọi thứ cần cho bài vị, cho trang gia phả viết lại và cho lễ cầu siêu ở chùa làng đều đã được khóa đủ trong buổi sáng nay, không còn thiếu một chi tiết quan trọng nào cho đêm đàn dẫn vong sắp tới nữa.
Trước khi rời đền, Mai xin cụ Kính cho phép họ Nguyễn được chép lại một bản từ hai tờ giấy của ông Tý, để đưa vào cuốn gia phả mới của họ. Cụ đồng ý, với điều kiện bản gốc vẫn nằm nguyên trong hòm sổ đền, như lời gửi gắm của người em trai năm xưa. Mai gật đầu. Cô nói trang gia phả mới của họ Nguyễn lần này sẽ không ai xé được nữa, vì nó không còn là bí mật của riêng một họ. Nó đã nằm trong sổ đền, trong hồ sơ của xã và trong trí nhớ của cả làng.
Hằng khóa cửa đền giúp cụ vào cuối buổi chiều và đi bộ xuống dốc đền cùng Mai. Trong cặp của Mai là mẫu chữ khắc bài vị đã chốt xong. Trong cặp của Hằng là biên bản đối chiếu ba nguồn mà cô sẽ nộp vào hồ sơ của xã. Tám mươi mốt năm trước, một trang giấy bị xé đi trong sợ hãi. Hôm nay, trang giấy đó trở về với làng bằng một con đường vòng qua chiếc hòm gỗ của đền. Nó đi qua bàn tay của một người em trai không chịu để chị mình mất tên. Nó cũng đi qua hai cô gái trẻ quyết không để con số nào của người chết bị ghi sai.