MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 40: Chùa làng nhận lời cầu siêu
Rạng sáng ngày hai mươi lăm tháng bảy, sổ gác ở giếng cổ ghi đêm gàu kêu thứ mười ba. Đúng một giờ, chiếc gàu sắt lại tự đung đưa và cọ vào thành đá ong…
Nội dung chương
Rạng sáng ngày hai mươi lăm tháng bảy, sổ gác ở giếng cổ ghi đêm gàu kêu thứ mười ba. Đúng một giờ, chiếc gàu sắt lại tự đung đưa và cọ vào thành đá ong như mười hai đêm trước. Tổ trực ghi giờ kêu và giờ tắt vào sổ bằng nét chữ đều đặn. Không ai cúi nhìn xuống mặt nước. Không ai bị gọi tên. Đó là đêm gàu kêu thứ mười ba, đêm cuối cùng trong con số mà sổ đền đã khóa từ đầu biến cố.
Trần Bá Sơn nghe tin đó qua người trong tổ gác vào lúc trời vừa sáng. Mười ba đêm. Con số tròn trịa một cách lạnh lùng. Anh đứng trong sân homestay của mình, nhìn ra phía đầu làng mà nghĩ rằng từ đêm nay trở đi, sổ gác đó sẽ hoặc khép lại mãi mãi, hoặc bắt đầu lại từ đầu bằng một con số một mới. Mọi thứ phụ thuộc vào đêm nay, đêm hai mươi lăm rạng sáng hai mươi sáu tháng bảy.
Buổi sáng, anh làm một việc mà nhân viên của anh đã chờ nghe từ mấy hôm trước. Anh cho đóng cửa homestay và tự tay treo tấm biển nghỉ một tuần lên cổng. Tấm biển gỗ viết bằng phấn trắng, chữ của chính anh. Homestay nghỉ đón khách từ hôm nay tới hết tuần sau. Những vị khách còn đang ở được anh hỗ trợ chuyển sang nhà nghỉ khác trong làng, hoàn lại đầy đủ tiền phòng, kèm theo một lời xin lỗi đàng hoàng.
Một nhân viên trẻ hỏi anh có tiếc không, vì tuần cuối tháng bảy vốn là tuần đông khách nhất của mùa hè làng cổ. Sơn đáp rằng có những tuần trong đời người ta không được tính bằng tiền phòng. Anh cũng không giấu nhân viên lý do thật. Đêm nay làng anh lập đàn cho một người con gái chết oan năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Anh là chắt của người đã gây ra cái oan đó. Anh phải có mặt ở đàn từ đầu tới cuối, với tư cách người nhà bên gây án, chứ không phải với tư cách một chủ homestay đứng ngoài xem chuyện làng.
Câu nói đó là lần đầu tiên anh tự giới thiệu mình bằng thân phận thật trước người ngoài hai họ và cụ Kính. Anh nói xong mà thấy nhẹ nhõm lạ thường. Bí mật giữ suốt bốn mươi tám năm đời mình, khi được nói ra giữa sân nhà vào một buổi sáng bình thường, hóa ra không làm trời sập xuống. Nó chỉ làm anh đứng thẳng hơn một chút.
Buổi chiều, Sơn tự tay chuẩn bị lễ vật mang sang chùa làng. Lễ vật không nhiều nhặn gì. Một mâm hoa quả tươi, một gói trà ngon, ít hương đèn và một phong bì nhỏ anh ghi là tiền công đức của họ Trần cho lễ cầu siêu. Anh không thuê người mang hộ. Anh tự bưng mâm lễ đi bộ qua các ngõ đá ong, giữa ánh mắt của người làng hai bên đường. Ai cũng biết chiều nay anh đi đâu và đi với tư cách gì.
Chùa làng nằm ở cuối một con ngõ yên tĩnh, sau rặng tre già. Sư thầy Thích Thanh Tịnh đã sáu mươi lăm tuổi, trụ trì chùa này hơn hai mươi năm. Thầy tiếp Sơn trong gian khách, rót trà và nghe anh trình bày từ đầu tới cuối mà không chen vào một lời nào. Sơn nói rõ mình là ai, ông cố mình là ai, và đêm nay làng sẽ làm gì bên miệng giếng cổ đầu làng.
- Bạch thầy, con là người nhà bên gây ra án oan năm xưa. Con tới xin thầy cho con được dự lễ cầu siêu đêm nay, với tư cách người tới chuộc lỗi cho đời trước của nhà mình.
Sư thầy im lặng một lúc sau câu nói đó. Thầy nhìn mâm lễ trên bàn, rồi nhìn Sơn. Thầy nói chùa mở cửa cho mọi người, và người biết lỗi tới chùa là người đáng quý hơn người giấu lỗi ở nhà. Nhưng thầy cũng nhắc lại hai điều kiện mà chùa đã đặt ra từ khi cụ Hoàng Văn Kính tới thưa chuyện lần đầu. Điều kiện này thầy đã nói với cụ Kính, và chiều nay thầy nói lại với chính người nhà hai bên đang ngồi trước mặt mình.
Điều kiện thứ nhất là bài vị phải khắc đúng tên tuổi của người chết. Một lễ cầu siêu không thể làm cho một người không đúng tên. Điều kiện thứ hai là tang lễ phải có người nhà đứng ra nhận. Người chết không thể được rước vào chùa như một người vô thừa nhận lần thứ hai. Tám mươi mốt năm trước cô ấy đã bị bỏ quên một lần trong chính nhà mình. Lần này, cửa chùa chỉ mở khi có người nhà đứng đợi ở đó.
Sơn đáp rằng cả hai điều kiện đều đã đủ, và anh nói rõ từng điều một cho thầy nghe. Bài vị đã khắc xong từ hôm qua, đang đặt tại chùa, với tên đầy đủ Nguyễn Thị Lụa, sinh năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy, mất ngày mười tám tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Tên tuổi đó đã được đối chiếu bằng ba nguồn, có cả bản chép tay của em trai cô giữ trong hòm sổ đền. Còn người nhà đứng ra nhận, họ Nguyễn đã có ông trưởng họ và cô Mai cháu cố của cô Lụa. Phía họ Trần, anh xin đứng ở phía sau, dự lễ như người nhà bên gây án tới nhận lỗi, không chen vào phần của họ Nguyễn.
Sư thầy nghe xong thì gật đầu chậm rãi. Thầy nói vậy là chùa làng chính thức nhận lời. Đêm nay, ngay sau khi đàn dẫn vong bên giếng hoàn thành và hồn đã nhập vào hình nhân, đoàn rước sẽ mang hình nhân và bài vị của cô Nguyễn Thị Lụa vào chùa. Thầy sẽ đích thân chủ trì lễ cầu siêu cho cô ngay trong rạng sáng hai mươi sáu, không để sang đêm khác. Tên của cô sẽ được đọc lên trong chùa làng mình, trước bàn thờ Phật, sau tám mươi mốt năm không ai đọc tới.
Thầy cũng dặn Sơn một điều riêng. Thầy nói lời xin lỗi mà anh sẽ đọc trước đàn đêm nay không cần dài, không cần hay. Nó chỉ cần thật. Người chết chờ một lời thật suốt tám mươi mốt năm. Người sống đừng mang tới cho cô ấy thêm một bài văn được viết cho khéo nữa. Sơn nghe mà cúi đầu rất thấp. Anh nghĩ tới trang giấy mình đã viết rồi gạch, gạch rồi viết lại trong nhà thờ họ mấy hôm nay. Tối nay về, anh sẽ viết lại nó một lần cuối, ngắn hơn và thật hơn.
Trước khi ra về, Sơn xin thầy cho mình được vào gian thờ xem bài vị của cô Lụa một lần. Bài vị đặt trên bàn nhỏ phủ vải vàng, tên tuổi khắc sâu và rõ trong ánh đèn dầu của chùa. Anh đứng trước bài vị đó một lúc lâu. Đây là lần đầu tiên trong đời, người chắt của ông địa chủ đứng trước tên tuổi đầy đủ của cô gái mà đời trước của nhà mình đã ép gả tới chết. Anh chắp tay, cúi đầu ba lần, không khấn thành tiếng một lời nào.
Ra khỏi cổng chùa, Sơn còn đứng lại nói chuyện với một người làng đang quét sân chùa. Bà cụ quét sân nói bà là người họ Nguyễn bên nhánh xa, cả đời chưa từng biết trong họ mình có một người con gái như cô Lụa. Bà nói tối nay bà sẽ ra chùa từ sớm, đứng ở sân sau nghe lễ cầu siêu, coi như người họ Nguyễn đi đón người nhà của mình về. Sơn nghe bà nói mà hiểu thêm một điều. Việc họ Nguyễn nhận lại cô Lụa không chỉ nằm ở chữ ký của ông trưởng họ trong biên bản. Nó đang lan ra từng người trong họ, như cách tin về cô đã lan ra khắp làng trong những ngày qua.
Anh cũng nghĩ tới người bác họ đã dặn mình đừng nhận thay chuyện đời trước. Sáng nay anh đã cho người nhắn tin mời ông tới dự lễ đêm nay, không ép buộc, chỉ mời. Ông chưa trả lời. Sơn không giận. Anh biết có những người trong họ Trần cần nhiều thời gian hơn anh để đi hết con đường mà anh vừa đi trong bốn ngày. Cánh cửa trong họ đã mở ra rồi. Ai bước qua sớm hay muộn là việc của từng người.
Trên đường về homestay, Sơn ghé qua đình làng. Hình nhân rơm mặc áo điều vẫn đứng trong gian bên, khăn tay buộc ở cổ tay phải, chờ giờ rước ra giếng. Anh đứng ngoài cửa gian bên nhìn vào, không bước qua ngưỡng cửa. Tối nay, sau lời xin lỗi của anh, hình nhân này sẽ được đặt bên đàn. Và nếu mọi việc thành, người con gái mà nhà anh nợ một đời sẽ đi qua hình nhân này để về chùa, thay vì ở lại dưới đáy giếng thêm bất kỳ đêm nào nữa.
Về tới homestay, anh ngồi vào bàn và viết lại lời xin lỗi lần cuối. Lần này anh viết ngắn. Anh viết mình là ai. Đời trước của nhà mình đã làm gì. Mình xin lỗi cô Lụa, xin lỗi họ Nguyễn, và xin lỗi cả làng vì sự im lặng của chính mình trong mười ngày đầu của biến cố. Anh viết xong, đọc lại hai lần, không gạch thêm một chữ nào nữa. Rồi anh gấp tờ giấy làm tư, bỏ vào túi áo ngực.
Ngoài đầu làng, nắng chiều đang tắt dần trên mái ngói của làng cổ Đường Lâm. Mười ba đêm gàu kêu dài đã chính thức khép lại trong sổ gác của làng. Mọi việc chuẩn bị của người sống đã xong hết, từ hình nhân, áo điều, sào móc, bộ kim chỉ, bài vị cho tới lời cầu siêu ở chùa làng. Cả làng đang chờ đêm nay. Và trong homestay đã đóng cửa treo biển nghỉ, người chắt của ông địa chủ năm xưa ngồi yên bên cửa sổ, tay đặt lên túi áo nơi có tờ giấy xin lỗi, chờ giờ ra giếng đầu làng như mọi người làng khác trong đêm đàn nay.