MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 39: Thử dây trên mặt nước lặng
Sáng ngày hai mươi lăm tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính ra giếng cổ từ sớm, khi mặt nước trong lòng giếng còn nằm yên dưới nắng đầu ngày. Hôm nay là ngày…
Nội dung chương
Sáng ngày hai mươi lăm tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính ra giếng cổ từ sớm, khi mặt nước trong lòng giếng còn nằm yên dưới nắng đầu ngày. Hôm nay là ngày cuối cùng của việc chuẩn bị. Đêm nay là đêm đàn dẫn vong. Cụ đứng ngoài dây chăng nhìn xuống thành giếng một lúc lâu. Mặt nước đỏ đục ở sâu mười lăm mét bên dưới tĩnh lặng như một tấm gương mờ. Ban ngày, người dưới giếng không hiện. Đó là quy luật cụ đã thuộc lòng suốt mười hai ngày qua.
Việc đầu tiên của buổi sáng là thử dây đo. Cụ nói rõ cho cả đoàn chuẩn bị nghe trước khi ai chạm vào bất kỳ thứ gì. Sáng nay làng chỉ thả một sợi dây đo thường, có buộc vật nặng ở đầu, xuống lòng giếng để đo lại độ sâu lần cuối. Đây không phải dây dẫn vong. Bộ kim bạc xâu chỉ ngũ sắc vẫn nằm nguyên trong gói khăn điều trên bàn thờ đền Mông Phụ, chưa ai mở ra. Việc thả dây dẫn vong chỉ làm đúng một lần, trong đêm nay, khi thoa bạc đã được vớt lên và đàn đã mở.
Phạm Thu Hằng và cán bộ Nguyễn Văn Dũng có mặt để ghi chép buổi thử dây. Thắng cũng tới, đứng ở vị trí mà đêm nay anh sẽ giữ đầu dây. Anh đứng ngoài thành giếng, hai tay không, chỉ quan sát cách người ta thả sợi dây đo từng đoạn một xuống lòng giếng. Cụ Kính dặn anh nhớ kỹ nhịp thả dây của buổi sáng nay. Đêm nay, khi chính tay anh giữ đầu ngoài của sợi chỉ, nhịp đó phải đều như vậy, không nhanh hơn vì hồi hộp, không chậm lại vì sợ hãi.
Sợi dây đo chạm đáy ở đúng vạch mười lăm mét, khớp với mọi lần đo trước trong mùa hè này. Đoàn đo lại lần thứ hai, kết quả vẫn không lệch một phân nào. Cụ cho đánh dấu vạch mười lăm mét trên sợi dây đo bằng một nút thắt đỏ, rồi tính thêm phần dây cần dài hơn để người giữ đầu ngoài còn đủ tay cầm trong đêm đàn. Con số cuối cùng được ghi vào sổ đền ngay tại miệng giếng. Độ dài của dây dẫn vong từ nay đã khóa bằng đo đạc trần thế, không còn là con số ước chừng trong trí nhớ của người già.
Tiếp đó, cụ cho Thắng đứng vào đúng vị trí giữ dây của đêm nay, ngay sát thành giếng phía đông, nơi mặt đất bằng phẳng nhất quanh miệng giếng. Cụ dùng phấn trắng đánh dấu hai vị trí đặt chân của người giữ dây lên mặt đất. Thắng đứng vào dấu phấn, thử tư thế giữ một đầu dây đo vô hình trong tay. Anh đứng như vậy gần mười phút cho quen chân. Cụ đi vòng quanh anh một lượt, chỉnh lại khoảng cách giữa chân anh và thành giếng, rồi gật đầu ghi vị trí đó vào sổ.
Trong lúc chờ đo lại lần thứ hai, Dũng báo cho cụ một việc bên phía xã. Đêm nay xã sẽ chăng thêm một vòng dây ngoài xa hơn thường lệ, để người làng đứng xem không ai chen được vào gần miệng giếng. Đèn cao áp đã lắp xong trên giá cao từ chiều qua, đúng vị trí đoàn đã tập thử với ông Sắt. Lực lượng canh gác đêm nay cũng được tăng gấp đôi. Cụ nghe xong chỉ dặn thêm một điều. Dù đêm nay có đông người tới đâu, quanh miệng giếng phải giữ yên lặng tuyệt đối từ lúc mở đàn. Người dưới giếng đã quen với sự yên lặng của mười hai đêm gác. Đàn dẫn vong không chịu được tiếng ồn ào của người sống.
Hằng tranh thủ buổi sáng kiểm tra lại một lượt toàn bộ hồ sơ chuẩn bị của mình. Từng việc trong danh sách phân công ở đình làng đều đã có dòng xác nhận hoàn thành bên cạnh. Việc của họ Nguyễn xong. Việc của họ Trần xong. Việc của thợ rèn xong. Việc của thợ may xong. Cô nhìn danh sách đó mà nhớ lại buổi chiều mười hai ngày trước, khi cả làng còn chưa biết người dưới giếng là ai. Mười hai ngày đã biến một hiện tượng ma quái không tên thành một danh sách việc hậu sự rõ ràng, có người chịu trách nhiệm cho từng dòng.
Việc thứ ba của buổi sáng nằm ở mép đá ong phía trong miệng giếng. Cụ Kính cúi xuống, dùng tay sờ dọc theo mép đá nơi sợi chỉ ngũ sắc sẽ đi qua trong đêm nay. Đá ong ở miệng giếng này xốp mà sắc. Có một đoạn mép đá nhô ra, cạnh đá mỏng như lưỡi dao cùn, đúng ngay đường đi của sợi chỉ khi nó được thả xuống và khi hồn bắt đầu men lên. Nếu sợi chỉ cọ vào đoạn đá đó nhiều lần, nó hoàn toàn có thể sờn ra giữa chừng.
Cụ lấy một miếng vải điều mới, cùng loại vải với bộ áo của hình nhân, gấp làm ba lớp và lót vào đúng đoạn mép đá sắc nhất đó. Miếng vải được buộc cố định bằng dây vải, ép sát vào mặt đá, tạo thành một lớp đệm mềm cho sợi chỉ đi qua. Hằng ghi lại vị trí của miếng vải lót vào sổ, kèm theo một ghi chú mà cụ đọc cho cô viết. Miếng vải này chỉ che được một đoạn mép đá. Phía dưới đoạn đó, thành giếng còn nhiều chỗ đá sắc khác mà tay người không với tới để lót được. Sợi chỉ trong đêm đàn vì vậy vẫn có đoạn phải cọ trực tiếp vào đá ong.
Thắng nghe ghi chú đó mà hỏi cụ một câu thẳng thắn. Anh hỏi nếu sợi chỉ sờn giữa chừng trong đêm nay thì phải làm sao. Cụ đáp cũng thẳng thắn không kém. Người giữ dây phải giữ tay thật yên, không giật, không kéo thêm. Sợi chỉ càng ít cọ vào đá, nó càng bền. Việc của anh đêm nay không phải là kéo hồn lên. Hồn tự men theo đường mà lên. Việc của anh chỉ là giữ cho con đường đó không bị lay động bởi chính bàn tay của người sống.
Buổi trưa, cụ Kính cùng Hằng sang chùa làng để kiểm tra lần cuối phần việc bên chùa. Sư thầy Thích Thanh Tịnh tiếp họ trong gian khách yên tĩnh. Bài vị của Nguyễn Thị Lụa đã được thợ khắc giao tới chùa từ chiều qua, theo đúng mẫu chữ đã chốt ở đền. Sư thầy cho hai người xem bài vị đặt tạm trên một bàn nhỏ phủ vải vàng. Tên tuổi khắc sâu và rõ. Nguyễn Thị Lụa. Sinh năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy. Mất ngày mười tám tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm.
Sư thầy nói chùa đã chuẩn bị sẵn vị trí đón bài vị trong đêm nay, ngay sau đàn dẫn vong. Thầy nhắc lại điều kiện mà chùa đã nhận lời từ trước. Bài vị phải khắc đúng tên tuổi, và tang lễ phải có người nhà đứng ra nhận. Cụ Kính đáp cả hai điều kiện đều đã đủ. Tên tuổi đã khóa bằng ba nguồn đối chiếu. Người nhà họ Nguyễn sẽ đứng ra nhận, và phía họ Trần cũng sẽ có người tới dự lễ với tư cách chuộc lỗi.
Trên đường từ chùa về, Hằng hỏi cụ còn điều gì chưa yên tâm trong danh sách chuẩn bị hay không. Cụ đi chậm lại và đếm trên đầu ngón tay cho cô nghe. Hình nhân đã xong, mặc áo điều, buộc khăn tay. Bộ kim chỉ đã gói kín trên bàn thờ đền. Sào móc đã thử và đang được ông Sắt kiểm tra lại lần cuối. Bài vị đã khắc xong và đang ở chùa. Phân công người đã ghi đủ vào sổ. Trang gia phả đã khôi phục xong. Mọi thứ người sống có thể chuẩn bị, tới trưa nay đều đã chuẩn bị xong.
- Phần còn lại không nằm trong tay người sống nữa. Nó nằm ở kẽ đá dưới đáy giếng, ở một sợi chỉ mảnh, và ở một người con gái đã chờ tám mươi mốt năm. Người làng làm hết phần của mình rồi. Đêm nay chỉ còn việc giữ cho thật vững.
Cụ nói câu đó khi hai người đi ngang qua giếng cổ trên đường về đền. Trang sổ gác mới nhất được xã gửi lên đền trưa nay tổng kết lũy kế mười hai đêm gàu kêu kể từ đầu biến cố. Cả làng đều biết chỉ còn một đêm nữa trong con số mà sổ đền đã ghi từ đầu. Nếu đêm nay đàn thành, tiếng gàu sắt ở đầu làng sẽ không còn phải kêu thêm đêm nào nữa.
Cũng trong buổi chiều, hình nhân rơm mặc áo điều được người làng rước thử một lượt từ đình ra tới gần giếng cổ rồi mang trở lại đình, để đo trước quãng đường và số người cần khiêng trong đêm nay. Hình nhân nhẹ hơn người thật nhiều, nhưng mặc áo điều và buộc khăn tay nên phải khiêng bằng hai tay nâng ngang, không được vác lên vai như đồ vật thường. Đoàn khiêng tập đi chậm và đều bước qua đoạn ngõ đá ong gồ ghề nhất. Cụ Kính xem xong mới gật đầu cho ghi vào sổ dòng xác nhận cuối cùng của phần hình nhân.
Chiều hôm đó, cụ Kính cho đóng lại toàn bộ sổ sách chuẩn bị và ngồi yên trong đền một mình rất lâu. Đèn nhang trên bàn thờ cháy đều. Gói khăn điều đựng bộ kim chỉ nằm nguyên ở vị trí của nó, chờ tới giờ mở đàn. Ngoài đầu làng, tổ gác vẫn thay nhau trực bên giếng như mười hai ngày qua, nhưng ai cũng biết ca trực chiều nay là ca trực cuối cùng trước khi cả làng cùng thức cho một đêm không ai được phép ngủ quên. Trong đền, cụ thủ từ ngồi nhìn gói khăn điều trên bàn thờ hồi lâu. Tám mươi tư năm đời người, cụ đã giữ đền qua không biết bao nhiêu tang ma của làng. Nhưng chưa có tang ma nào mà người chết phải chờ người sống chuẩn bị lâu tới tám mươi mốt năm dài như tang ma đặc biệt này của làng cổ Đường Lâm quê mình trong hôm nay.