MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 43: Móc sào chạm vật dưới đáy

Lê Văn Thắng đứng ở phía trái của miệng giếng, hai tay giữ chắc cán cây đèn phụ của tổ sào. Đây không phải phần việc anh đã nhận trong bản phân công của…

Nội dung chương

Lê Văn Thắng đứng ở phía trái của miệng giếng, hai tay giữ chắc cán cây đèn phụ của tổ sào. Đây không phải phần việc anh đã nhận trong bản phân công của đêm đàn. Phần việc của anh là giữ đầu dây dẫn vong, nhưng sợi dây đó còn chưa rời khỏi bàn thờ đền. Trong lúc chờ tới giờ của mình, anh xin cụ Hoàng Văn Kính cho đứng vào tổ soi đèn phụ. Anh không chịu được cảnh đứng không ở vòng ngoài. Người làng đang làm việc dưới đáy giếng vì anh, và vì cô gái mà anh chưa từng gặp mặt.

Cây đèn phụ được buộc trên một cây sào tre ngắn, dựng nghiêng từ phía sau vai anh, chĩa ánh sáng xuống miệng giếng từ trên cao. Thắng chỉ có việc giữ cho cây sào tre đứng yên và giữ cho chùm sáng không lệch khỏi miệng giếng. Anh không phải cúi xuống. Anh không được cúi xuống. Đó là điều kiện cụ Kính nhắc lại với riêng anh trước khi tổ sào bắt đầu, bằng một câu nói ngắn mà anh thuộc nằm lòng từ đêm đầu tiên của biến cố.

- Việc của anh đêm nay là giữ ánh sáng cho người khác làm. Mắt anh nhìn vào tay mình là đủ. Dưới kia không có gì dành cho anh nhìn cả.

Đồng hồ trên tay Phạm Thu Hằng điểm mười hai giờ mười phút khi chiếc sào móc bắt đầu đi xuống. Ông Lê Văn Sắt đứng ở vị trí chính giữa tổ giữ sào, hai tay nắm đoạn thân sào ngay sau đầu móc. Hai thanh niên trong tổ đứng phía sau ông, giữ các đoạn thân sào nối tiếp nhau. Sào dài, ghép nhiều đoạn, đầu móc cong bằng sắt rèn theo đúng mẫu cụ Kính vẽ. Khi đầu móc chạm mặt nước, mặt nước sẫm màu chỉ gợn lên một vòng tròn nhỏ rồi khép lại. Cả sân giếng nín thở. Thắng nghe rõ tiếng tim mình đập trong tai, át cả tiếng côn trùng ngoài ngõ.

Sào đi xuống chậm rãi, từng đoạn một. Mười lăm mét không phải là quãng đường dài trên mặt đất. Nhưng trong lòng một chiếc giếng đá ong, giữa đêm, với một vật nhỏ cần tìm nằm trong kẽ đá ở đáy, mười lăm mét đó dài như một con đường không có mốc. Ông Sắt cho sào xuống bằng cảm giác của đôi tay thợ rèn đã làm việc với sắt thép bốn mươi năm. Ông không nhìn xuống lòng giếng. Mắt ông nhìn vào tay mình và vào sợi dây đánh dấu buộc trên thân sào, đúng như cách đoàn đã tập vào ban ngày. Hằng đứng bên bàn nhỏ, đọc khẽ các mốc độ sâu cho cả tổ nghe theo vạch đánh dấu chạy qua tay ông Sắt. Năm mét. Mười mét. Mười ba mét. Giọng cô đều và thấp, như sợ một âm thanh lớn sẽ làm vỡ cái gì đó dưới đáy.

Tới gần mốc mười lăm mét, thân sào trong tay ông Sắt khựng lại. Đầu móc đã chạm đáy. Ông Sắt ra hiệu cho cả tổ dừng tay bằng một cái gật đầu. Rồi ông xoay nhẹ thân sào, đưa đầu móc dò sang phía kẽ đá mà cụ Kính đã mô tả từ lời kể của đời trước. Kẽ đá đó nằm ở phía đông của đáy giếng, nơi năm xưa người làng vớt thi thể cô gái lên đã nói lại rằng có một hốc đá hẹp, nước xoáy nhẹ, vật gì rơi vào đó thì nằm lại ở đó. Ông Sắt dò từng chút một. Đầu móc lướt trên nền đáy nghe những tiếng cọ rất khẽ truyền lên qua thân sào và qua mặt nước.

Rồi ông Sắt bỗng đứng yên hẳn. Tay ông giữ chặt thân sào, vai ông căng lên. Ông nói một câu rất khẽ, đủ cho những người quanh miệng giếng nghe.

- Chạm rồi. Có vật kim loại. Nhỏ lắm. Nằm kẹt trong kẽ.

Không ai đáp lại câu nói đó bằng lời. Cụ Kính giơ một bàn tay lên, ra hiệu cho toàn bộ sân giếng giữ im lặng tuyệt đối. Thắng nắm chặt cây sào tre của đèn phụ tới mức các khớp ngón tay trắng bệch. Anh nghe thấy, qua sự yên lặng đó, một tiếng động nhỏ xíu từ dưới đáy giếng truyền lên. Tiếng kim loại chạm vào đá. Ngắn. Khô. Rõ tới mức anh nổi da gà dọc hai cánh tay. Tám mươi mốt năm nằm dưới đó, chiếc thoa bạc của cô Nguyễn Thị Lụa vừa lên tiếng lần đầu tiên trước người sống.

Ông Sắt bắt đầu kéo. Ông kéo rất chậm, một tay đưa lên, một tay giữ lại, theo đúng nhịp đã tập. Đầu móc đã móc được vào vật trong kẽ đá. Cả tổ giữ sào cùng nghiêng người về phía sau theo nhịp kéo của ông. Thắng thấy thân sào rung nhẹ. Vật dưới đáy đang rời khỏi kẽ đá từng chút một. Trong đầu anh hiện lên hình ảnh một chiếc cài tóc bằng bạc nhỏ xíu đang trượt ra khỏi hốc đá tối om, sau tám mươi mốt năm nằm yên ở đó. Anh nghĩ tới cô gái mười tám tuổi đã cài nó lên tóc trong đêm cuối cùng của đời mình. Anh nghĩ tới việc chỉ cần vật này lên khỏi mặt nước, mọi chuyện sau đó mới có đường mà đi.

Sào lên được khoảng hai mét thì đầu móc trượt. Thắng biết nó trượt trước cả khi ông Sắt lên tiếng. Thân sào trong tay tổ giữ bỗng nhẹ bẫng đi một nhịp. Rồi từ dưới đáy giếng, qua mặt nước sẫm màu, truyền lên một tiếng khẽ thứ hai. Tiếng kim loại rơi trở lại vào kẽ đá. Nhẹ hơn tiếng chạm lúc đầu, nhưng trong sự im lặng của sân giếng, nó nghe rõ như một tiếng thở dài từ dưới sâu. Chiếc thoa bạc đã rơi lại đúng vào chỗ cũ của nó.

Ông Sắt nhắm mắt một thoáng. Ông nói, giọng khàn đi vì căng thẳng, rằng đầu móc đã bắt được vật nhưng góc móc quá nông, vật trượt ra khi qua đoạn thành giếng hơi lồi. Hai thanh niên phía sau ông đưa tay lên quệt mồ hôi trên trán. Tay người giữ sào đã bắt đầu mỏi. Sào dài mười lăm mét, giữ nó lơ lửng trong lòng giếng và kéo lên từng chút một là việc ngốn sức hơn nhiều so với lúc tập ban ngày, khi vật kéo lên chỉ là một viên đá ong nhỏ và lòng người còn thong thả.

Cụ Kính không cho tổ sào nghỉ lâu. Cụ bước tới gần, vẫn đứng ngoài vạch an toàn, và nói rõ cách làm của lần hạ thứ hai. Đổi góc tiếp cận. Đưa đầu móc vào kẽ đá từ phía dưới lên, thay vì từ phía trên xuống như lần đầu. Khi móc đã bắt được vật thì kéo chéo nhẹ về phía lòng giếng trước, rồi mới kéo thẳng lên, để vật không cọ vào đoạn thành lồi. Ông Sắt gật đầu. Ông xoay vị trí đứng của mình sang một bên nửa bước chân. Cả tổ chỉnh lại tay nắm trên thân sào.

Lần hạ thứ hai bắt đầu lúc mười hai giờ hai mươi hai phút, theo tiếng đọc giờ khẽ của Hằng. Sào lại đi xuống. Lần này đầu móc chạm được vật nhanh hơn, vì ông Sắt đã thuộc vị trí của kẽ đá sau lần đầu. Tiếng kim loại chạm đá lại truyền lên, và Thắng lại nghe thấy nó bằng cả người mình. Đầu móc bắt được vật ở góc mới. Ông Sắt kéo chéo như lời cụ dặn. Thân sào căng lên. Vật dưới đáy rời kẽ đá. Tổ sào kéo thẳng lên từng đoạn ngắn, chắc tay.

Nhưng lần này, một việc khác xảy ra ở phía trên. Hơi nước từ lòng giếng bốc lên qua miệng giếng nhiều hơn lúc nửa đêm về sâu, gặp ánh đèn phụ trên cây sào tre của Thắng, đọng lại thành một lớp mờ trên mặt kính đèn. Chùm sáng rọi xuống miệng giếng yếu đi và lệch hẳn sang một bên thành đá, đúng vào lúc tổ sào cần ánh sáng nhất để giữ thăng bằng cho thân sào. Ông Sắt phải khựng lại giữa chừng để chờ ánh sáng ổn định. Trong khoảnh khắc khựng đó, tay của một thanh niên giữ đoạn sào phía sau đã mỏi rã, trượt nhẹ đi một nhịp. Đầu móc ở đáy lệch theo. Thắng nghe tiếng kim loại cọ vào đá một lần nữa, dài hơn, rồi vật lại tuột khỏi đầu móc và nằm lại trong bóng tối của đáy giếng.

Không có tiếng rơi rõ như lần đầu. Chỉ có sự nhẹ bẫng quen thuộc chạy dọc thân sào, và gương mặt của ông Sắt tối lại dưới ánh đèn. Hai lần hạ sào. Hai lần đầu móc đã chạm đúng vật cần tìm. Cả hai lần, chiếc thoa bạc đều ở lại dưới đáy.

Thắng nhìn cây đèn phụ trong tay mình. Mặt kính đèn mờ hơi nước là một phần lỗi của lần trượt thứ hai, và cây đèn đó đang nằm trong tay anh. Anh lên tiếng xin cụ Kính cho lau lại mặt kính và đổi vị trí dựng đèn cao hơn, ra xa miệng giếng hơn để hơi nước không đọng trực tiếp lên kính. Cụ đồng ý ngay. Trong lúc tổ sào tạm dừng, Thắng làm việc đó bằng tay chân nhanh nhẹn của một người thợ xây quen việc trên cao. Anh lau kính bằng khăn khô, nâng điểm dựng đèn lên thêm một đoạn, và kiểm lại góc chiếu hai lần trước khi gật đầu với ông Sắt.

Hằng đọc giờ lần nữa. Mười hai giờ ba mươi mốt phút. Mốc một giờ sáng chỉ còn cách cả sân giếng chưa đầy nửa tiếng. Theo thứ tự của đàn, chiếc thoa bạc phải lên khỏi đáy và nằm trên bàn đàn trước mốc giờ đó. Nếu qua một giờ mà thoa còn dưới đáy, sợi dây dẫn vong thả xuống sẽ không còn đúng lệ, và đêm đàn duy nhất của làng có thể phải khép lại trong dang dở. Thắng đứng ở vị trí của mình, hai tay giữ cây đèn đã sáng rõ trở lại. Anh không dám cúi nhìn xuống mặt nước, dù trong lòng anh có một sức kéo quen thuộc đang bắt đầu cựa quậy, rất khẽ, như một bàn tay cũ chạm vào gáy. Anh cắn chặt răng, nhìn thẳng vào hai bàn tay mình trên cán sào tre, và chờ lần hạ sào thứ ba bắt đầu.

Chương khác

Xem thêm