MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 33: Hai họ đối mặt ở đình làng

Chiều ngày hai mươi hai tháng bảy, đình làng Đường Lâm lại mở cửa cho một cuộc gặp khác hẳn buổi họp hôm qua. Lần này không có đông người làng chen chúc…

Nội dung chương

Chiều ngày hai mươi hai tháng bảy, đình làng Đường Lâm lại mở cửa cho một cuộc gặp khác hẳn buổi họp hôm qua. Lần này không có đông người làng chen chúc hai bên hiên. Trong gian giữa của đình chỉ kê một chiếc bàn dài. Hai bên bàn là hai họ đã tránh mặt nhau trong câu chuyện này suốt tám mươi mốt năm.

Phạm Thu Hằng tới đình sớm cùng cán bộ Nguyễn Văn Dũng để chuẩn bị biên bản. Cô đặt sẵn hai chồng ghế đối diện nhau. Bên trái dành cho họ Nguyễn. Bên phải dành cho họ Trần. Ở đầu bàn, cô kê một chiếc ghế riêng cho bà Phạm Thị Mão. Bà là nhân chứng sống duy nhất của năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Chiều nay bà ngồi giữa hai họ, theo đúng nghĩa đen của từ đó.

Ông Nguyễn Văn Hậu tới đầu tiên, dẫn theo Mai và hai người cao tuổi trong họ Nguyễn. Ông mặc áo dài sẫm màu, tay cầm cuốn gia phả của họ mình. Mai đi bên cạnh cha, ôm theo tập hồ sơ ghi chép mà cô và Hằng đã gom suốt mấy ngày qua. Mặt ông Hậu căng thẳng thấy rõ. Đây là lần đầu tiên trong đời ông ngồi vào một cuộc gặp như thế này.

Phía họ Trần tới sau ít phút. Trần Bá Sơn dẫn đầu, theo sau là hai người bác họ lớn tuổi. Một trong hai người chính là ông bác đã gọi điện dặn Sơn đừng nhận thay chuyện đời trước. Ông bác bước vào đình với vẻ mặt khó chịu ra mặt. Sơn thì khác. Anh chào ông Hậu bằng một cái cúi đầu sâu hơn thường lệ, rồi ngồi xuống ghế phía họ Trần mà không né tránh ánh mắt của ai.

Bà Mão được Mai dìu vào sau cùng. Bà chống gậy, đi chậm qua sân đình. Cụ Hoàng Văn Kính đi bên cạnh bà, tay xách theo cuốn sổ đền. Cả gian đình đứng dậy khi bà vào. Một cụ bà chín mươi tuổi, gầy và nhỏ bé, lại là người nặng ký nhất trong buổi chiều hôm nay. Vì trong trí nhớ của bà còn nguyên vẹn một cô gái mười tám tuổi mà hai họ này đã cùng nhau quên đi.

Dũng chủ trì cuộc gặp bằng giọng điềm đạm. Anh nói rõ mục đích của buổi chiều nay. Xã không lập cuộc gặp này để xét xử ai. Chuyện năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm thuộc về đời trước. Việc của người sống hôm nay là thống nhất lo hậu sự cho cô Nguyễn Thị Lụa và chốt việc lập đàn dẫn vong vào đêm hai mươi lăm. Anh đề nghị hai họ nói hết những gì cần nói, một lần cho trọn.

Ông Hậu xin nói trước. Ông đặt cuốn gia phả họ Nguyễn lên bàn và mở tới chỗ trang bị xé. Ông nói trước mặt họ Trần và bà Mão rằng trang này do đời trước trong họ ông xé đi. Họ Nguyễn sợ con cháu mang tiếng có người con gái chết vì bị ép gả. Vì nỗi sợ đó, họ đã tự tay xóa tên một người con gái của chính họ ra khỏi gia phả. Ông nói tới đó thì dừng lại, nuốt khan một cái rồi nói tiếp rằng ông, với tư cách trưởng họ đời này, nhận phần lỗi đó của họ mình.

- Cô Lụa là người họ Nguyễn. Họ tôi đã để cô ấy không tên không tuổi trong gia phả hơn tám mươi năm. Từ nay họ tôi nhận lại cô ấy, đường hoàng như nhận lại bất kỳ người con gái nào của họ.

Lời của ông Hậu làm mấy người họ Nguyễn ngồi phía sau đưa tay lên mặt. Mai nhìn cha mình mà mắt đỏ hoe. Cô biết cha cô đã phải đi qua một đêm dài thế nào mới nói được câu đó giữa đình. Hằng ngồi ghi biên bản mà tay hơi dừng lại ở dòng chữ nhận lại người con gái. Cô ghi tiếp, chậm và rõ, vì dòng này phải nằm trong biên bản của xã.

Tới lượt phía họ Trần. Ông bác lớn tuổi định lên tiếng trước, nói quanh co về chuyện đời xưa khó phân phải trái. Sơn giơ tay xin nói thay. Anh đứng dậy, quay người về phía bàn thờ đình một thoáng rồi quay lại đối diện họ Nguyễn. Anh nói rõ họ tên của mình và quan hệ của mình với ông Trần Bá Hựu. Anh là chắt của người địa chủ đã ép gả cô Lụa để trừ món nợ thóc của cha cô.

Gian đình im phăng phắc. Hai người bác họ của Sơn ngồi sững lại. Dù họ đã biết chuyện này trong nhà, nghe nó được nói thành lời giữa đình, trước mặt họ Nguyễn và cán bộ xã, vẫn là một điều khác hẳn. Sơn nói tiếp, không quanh co. Họ Trần biết chuyện ép gả từ lâu. Họ chọn im lặng để giữ thể diện. Chính anh cũng đã im lặng suốt mười ngày biến cố vừa qua, dù biết rõ người dưới giếng là ai ngay từ những ngày đầu.

- Phần của đời trước, cháu không chối. Phần im lặng của chính cháu trong mười ngày này, cháu cũng không chối. Họ Trần xin nhận cả hai phần trước mặt họ Nguyễn và trước vong linh cô Lụa.

Anh nói xong thì cúi đầu về phía ông Hậu và Mai. Ông Hậu nhìn anh rất lâu. Không có tiếng mắng chửi nào vang lên trong đình. Chỉ có tiếng quạt nan của bà Mão phe phẩy chậm rãi và tiếng bút của Hằng chạy trên giấy. Mai là người lên tiếng trước tiên phía họ Nguyễn. Cô nói họ của cô không tới đây để đòi một lời xin lỗi cho riêng mình. Họ tới để cùng lo cho bà cô tổ của cô được lên bờ.

Bà Mão lúc này mới chậm rãi mở chiếc túi vải mang theo. Bà lấy ra mảnh khăn tay thêu hoa cúc dại đã ố vàng theo thời gian. Cả gian đình nhìn theo tay bà. Bà đặt mảnh khăn lên giữa bàn, ngay giữa hai họ, và giữ tay trên đó một lúc như giữ một vật còn ấm hơi người.

- Cái khăn này là của con Lụa. Nó thêu tặng tôi năm nó mười bảy tuổi. Tôi giữ nó tám mươi mốt năm nay.

Bà nói giọng nhỏ nhưng rõ từng chữ. Bà bảo hai họ cứ nhìn vào mảnh khăn này mà bàn việc. Người cần được lo hậu sự chiều nay là một cô gái chết năm mười tám tuổi, không phải thể diện của họ Nguyễn, cũng không phải thể diện của họ Trần. Hai họ có cãi nhau tới tối cũng không bằng một nén hương thắp cho đúng người. Lời của bà làm cả hai bên cùng cúi mặt xuống.

Phần còn lại của buổi gặp đi vào việc cụ thể. Dũng đọc dự thảo biên bản cho cả hai họ cùng nghe. Biên bản ghi rõ hai họ đồng ý cùng làng lập đàn dẫn vong cho Nguyễn Thị Lụa vào đêm hai mươi lăm, rạng sáng hai mươi sáu tháng bảy. Họ Nguyễn lo phần nhận bài vị và bàn thờ tổ. Họ Trần lo lời xin lỗi trước đàn và chi phí may áo điều cho hình nhân. Cụ Kính chủ trì đàn theo lệ làng. Xã lo canh gác và trật tự quanh giếng trong đêm đàn.

Biên bản còn có một điều khoản do chính ông Hậu đề nghị thêm vào. Sau khi đàn xong, không họ nào được mang chuyện cũ ra làm mất mặt nhau trong làng. Chuyện năm xưa khép lại ở việc lo hậu sự cho người chết. Con cháu hai họ sau này gặp nhau ngoài ngõ vẫn chào hỏi như người làng với nhau. Phía họ Trần đồng ý ngay. Ông bác của Sơn chần chừ một lát rồi cũng gật đầu theo.

Từng người lần lượt ký vào biên bản. Ông Hậu ký trước, nét chữ chắc và chậm. Sơn ký sau, tay không run như anh tưởng. Bà Mão không ký, bà điểm chỉ bằng ngón tay như người già trong làng vẫn làm, vì bà là nhân chứng chứ không thuộc bên nào trong hai họ. Cụ Kính ký ở phần người giữ lệ làng. Dũng đóng dấu của xã lên biên bản ngay tại đình.

Ký xong, danh sách việc chuẩn bị đàn được phân công chính thức ngay trong buổi gặp. Mai và các bà trong làng lo việc bện hình nhân rơm và may áo điều, bắt đầu từ sáng mai. Cụ Kính lo bộ dây dẫn vong và lệ đàn. Ông Lê Văn Sắt thợ rèn lo chiếc sào móc vớt thoa. Sơn lo chi phí áo điều và lễ vật sang chùa. Xã lo lịch gác giếng tới đêm đàn. Thắng, người giữ đầu dây trong đêm đàn, sẽ được cụ Kính hỏi ý kiến riêng vào ngày mai.

Buổi gặp tan khi nắng chiều đã ngả qua mái đình. Hai họ ra về theo hai phía sân khác nhau, nhưng ở cổng đình, ông Hậu dừng lại chờ Sơn. Hai người đàn ông đứng nói với nhau mấy câu ngắn mà Hằng không ghi vào biên bản. Ông Hậu nói cảm ơn anh đã dám nói. Sơn đáp rằng anh nói muộn mười ngày, còn họ Nguyễn đã chờ tám mươi mốt năm. Rồi họ chào nhau và đi về hai ngả.

Trước khi ra về, bà Mão còn dặn riêng Mai một việc nhỏ. Bà bảo mảnh khăn tay của cô Lụa không để lại đình. Khăn phải theo hình nhân rơm trong đêm đàn, vì đó là vật của người làng còn nhớ tới cô. Mai gật đầu và cẩn thận cất mảnh khăn vào túi vải của bà, hẹn sáng mai sẽ tới nhà bà nhận lại khăn khi bắt đầu bện hình nhân. Bà Mão nghe vậy thì yên tâm gật đầu, chống gậy đứng dậy ra về.

Hằng ở lại đình thêm một lúc để hoàn tất biên bản. Cô đọc lại từng dòng mình vừa ghi. Tám mươi mốt năm im lặng của một làng, chiều nay đã được gỡ ra ở mức trần thế bằng một tờ biên bản có đủ chữ ký hai họ. Cô biết phần khó nhất vẫn còn ở phía trước, dưới đáy giếng sâu mười lăm mét ngoài đầu làng. Nhưng từ chiều nay, người dưới đáy giếng đó không còn phải chờ trong sự im lặng của hai họ nữa.

Chương khác

Xem thêm