MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 4: Lời cấm cúi nhìn xuống giếng

Sáng mười ba tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính thức dậy từ lúc trời chưa sáng hẳn, dù đêm qua cụ gần như không chợp mắt. Cụ pha ấm trà nhạt, ngồi ở hiên nhà…

Nội dung chương

Sáng mười ba tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính thức dậy từ lúc trời chưa sáng hẳn, dù đêm qua cụ gần như không chợp mắt. Cụ pha ấm trà nhạt, ngồi ở hiên nhà cạnh đền Mông Phụ, nghe tiếng gà gáy trong các ngõ đá ong mà lòng không yên. Chuyện đêm qua ở giếng cổ không còn là chuyện riêng của mấy người có mặt nữa. Trước khi trời sáng, tin đã lan khắp các xóm quanh đầu làng, mỗi người kể thêm một ít, bớt một ít.

Cụ biết rõ tin đồn trong làng đi nhanh tới mức nào. Nếu sáng nay không có một lời chính thức từ người giữ đền và từ xã, thì tới trưa, chuyện giếng cổ sẽ thành mười phiên bản khác nhau, có bản còn thêm người chết, có bản nói hồn đã vào nhà dân. Cụ đã dặn mình từ đêm qua: phải giữ cho làng biết đúng điều cần biết, không thêm, không bớt, và phải khóa lại bằng giấy tờ biên bản đàng hoàng.

Hơn bảy giờ sáng, ba thanh niên đêm qua có mặt ở nhà cụ, theo lời dặn. Thắng đi giữa, tay phải và đầu gối đã được rửa sạch, dán băng, bước đi còn hơi khập khiễng. Hòa và Bình mắt thâm quầng vì thức trắng, áo quần xộc xệch. Cả ba ngồi xuống chiếc chõng tre ở sân nhà cụ, không ai dám nói đùa như thường ngày.

Cụ Kính rót cho mỗi đứa một chén nước chè xanh, rồi mở cuốn sổ nhỏ của mình, bảo từng đứa kể lại từ đầu, theo thứ tự thời gian, không chen ngang vào lời nhau. Thắng kể trước, từ lúc cả nhóm uống rượu về, nghe tiếng gàu kêu, tới lúc anh rọi đèn pin cúi xuống giếng. Tới đoạn khuôn mặt trắng bệch và cánh tay vẫy gọi, giọng anh nhỏ hẳn đi, tay cầm chén chè run nhè nhẹ làm nước sánh ra ngoài.

Hòa kể tiếp đoạn cả nhóm giật Thắng lại, xác nhận đúng như lời Thắng, còn bổ sung rằng lúc đó gọi thế nào Thắng cũng không đáp. Bình kể đoạn cụ Kính tới nơi, đoạn nắm muối tro ném xuống giếng và Thắng tỉnh lại. Ba lời kể khớp nhau ở những điểm chính, chỉ khác nhau ở vài chi tiết nhỏ về thứ tự ai chạy tới trước, ai hét trước, những khác biệt rất thường của người vừa trải qua cơn hoảng loạn.

Cụ Kính ghi chép vắn tắt vào sổ của mình, rồi gấp sổ lại, nói rõ việc tiếp theo.

- Bây giờ cả ba đứa theo tao lên trụ sở xã. Anh Dũng sẽ lập biên bản tường trình. Ở đó, các cháu kể lại đúng như vừa kể ở đây, ký tên vào. Sau này làng có hỏi, xã có hỏi, cứ biên bản mà đối chiếu. Không ai phải sợ vì mình đã kể thật.

Thắng ngẩng lên, lo lắng hỏi liệu chuyện uống rượu có làm cả nhóm bị phạt không. Cụ Kính lắc đầu, nói xã phạt hay không là việc của xã, nhưng giấu diếm mới làm mọi chuyện rối thêm. Vả lại, đêm qua nếu không có hai người bạn giật lại kịp, và không có người lớn tới kịp, thì hậu quả không dừng ở một tờ biên bản.

Ở trụ sở xã, cán bộ Nguyễn Văn Dũng đã chờ sẵn với sổ biên bản và máy tính. Anh nghe cả ba kể lại một lượt, gõ lại thành văn bản, đọc lại cho từng người nghe rồi mới in ra cho ký. Anh ghi rõ mốc giờ một giờ sáng, hiện tượng gàu sắt tự đung đưa cọ thành đá ong, việc Thắng cúi nhìn xuống giếng và suýt lao đầu xuống. Vết xước ở tay và đầu gối, cùng việc cụ Kính dùng muối hạt và tro bùa Chu Tước cắt ảo giác. Anh cũng ghi rõ: không có người chết, không có người bị thương nặng, ngoài vết xước của Thắng.

Xong phần biên bản, cụ Kính mới nói tới điều quan trọng nhất của buổi sáng nay. Cụ đề nghị xã cho tuyên bố thành lệ tạm thời của làng, viết thành thông báo dán ở đầu làng và đọc trên loa xã vào buổi trưa.

Thứ nhất, ban đêm không ai được cúi nhìn xuống mặt nước giếng cổ, dù là nhìn thử một cái cho biết cũng không được. Thứ hai, đèn pin và đèn điện thoại không được rọi thẳng xuống lòng giếng vào ban đêm. Thứ ba, người trực và người đi ngang phải đứng ngoài thành giếng, ngoài sợi dây chăng, quay lưng lại phía giếng khi nghe tiếng gàu kêu. Thứ tư, ai nghe gàu sắt kêu lúc một giờ sáng thì đi báo ngay cho tổ trực hoặc người lớn gần nhất, tuyệt đối không tự mình tới gần kiểm tra.

Dũng nghe xong, gật đầu ghi hết vào biên bản làm việc, nói sẽ cho chăng lại dây quanh miệng giếng ngay trong buổi sáng, chắc chắn hơn sợi dây tạm hôm trước, và sẽ cử dân quân chia ca trực đêm từ đêm nay. Anh hỏi thêm cụ một điều mà từ đêm qua tới giờ ai cũng muốn hỏi.

- Thưa cụ, vậy rốt cuộc dưới giếng là ai ạ? Dân làng sáng nay hỏi cháu dồn dập, cháu không biết trả lời thế nào cho đúng.

Cụ Kính im lặng một lúc lâu. Cụ nhìn ra khoảng sân trụ sở xã nắng chang chang, nơi mấy người dân đang đứng xa xa chờ nghe ngóng. Rồi cụ đáp chậm rãi, chọn từng chữ.

- Anh cứ trả lời đúng thế này: dưới giếng là một người đã ở dưới ấy lâu hơn tuổi của cả nhóm thanh niên đêm qua cộng lại. Tên tuổi người đó là chuyện của làng, của họ nhà người ta, chưa tới lúc nói ra giữa sân xã. Nói sớm khi chưa đủ căn cứ, chỉ làm khổ thêm người sống mà thôi.

Dũng không gặng hỏi nữa. Anh hiểu tính cụ Kính: điều cụ đã không nói thì có hỏi thêm mười lần cũng không ra. Anh chỉ ghi vào biên bản một dòng: thân phận người dưới giếng chưa xác định ở thời điểm lập biên bản.

Buổi sáng đó, xã cho người chăng lại dây quanh giếng cổ. Hai cọc gỗ được đóng sâu ở hai bên sân, dây thừng căng vòng quanh miệng giếng ở khoảng cách đủ xa để người đứng ngoài không thể với tay qua thành giếng. Một tấm biển gỗ được treo lên dây, chữ viết bằng sơn trắng rõ ràng: cấm tới gần ban đêm, cấm cúi nhìn xuống giếng. Người làng đi qua đều dừng lại đọc, có người gật gù, có người vẫn bán tín bán nghi, nhưng không ai dám bước qua dây như đêm qua nữa.

Cụ Kính đứng giám sát việc chăng dây tới khi xong, rồi đi một vòng quanh giếng ở phía ngoài dây, kiểm tra từng cọc, từng nút buộc. Cụ dặn tổ dân quân trực đêm đầu tiên những lời y như đã dặn ba thanh niên: ngồi ngoài dây, quay lưng về phía giếng, chỉ nghe và ghi giờ, không nhìn xuống, không rọi đèn xuống.

Trưa đó, loa xã đọc thông báo hai lần. Tiếng loa vang khắp các ngõ đá ong, vào tận bữa cơm trưa của các nhà. Nội dung đúng như bốn điều cụ Kính đã nói ở trụ sở xã. Người già trong làng nghe xong thì gật đầu, bảo lệ của cụ Kính xưa nay chưa bao giờ thừa. Lớp trẻ nghe xong có đứa còn cười thầm, cho là chuyện dọa nhau, nhưng đứa nào cười thì cũng không dám nói sẽ ra giếng thử vào đêm nay.

Chiều về, cụ Kính ngồi một mình ở nhà, mở lại cuốn sổ đền. Cụ viết thêm vào trang hôm qua mấy dòng về đêm gàu kêu đầu tiên, về lần cứu người bằng muối tro, và về biên bản đã lập ở xã sáng nay. Viết xong, cụ ngồi lặng hồi lâu, tay lần theo những trang cũ ố vàng của các đời thủ từ trước. Trong những trang đó có những dòng cụ đã thuộc lòng từ khi mới nhận việc giữ đền, những dòng về lệ làng liên quan tới giếng cổ mà bao năm nay cụ tưởng sẽ không bao giờ phải dùng tới.

Cụ không mở những trang đó ra xem lại trong chiều nay. Chưa tới lúc. Trước mắt cụ là những đêm trực sắp tới, là sợi dây chăng quanh miệng giếng, là bốn điều cấm vừa thành lệ của cả làng. Cụ chỉ cầu một điều rất thực tế: từ đêm nay, không còn ai trong làng dại dột cúi xuống mặt nước đỏ ấy nữa.

Trong buổi sáng chăng dây, có một việc nhỏ làm cụ Kính để ý. Mấy người phụ nữ trong tổ dân cư mang nước đóng bình ra chia cho các nhà quanh giếng, vì nhiều nhà quen múc nước giếng cổ ăn uống, nay phải đi múc nhờ xa hơn. Cụ nghe một bà than rằng nước bình uống không quen miệng, pha trà không thơm như nước giếng cổ. Cụ chỉ bảo ráng ít hôm, khi nào giếng yên, xã có thông báo mới, thì làng lại múc nước như cũ. Lời cụ nói ra nhẹ nhàng, nhưng trong lòng cụ biết, hai chữ giếng yên lúc này chưa ai dám chắc là bao giờ.

Một ông già cùng trang lứa với lớp con cháu của cụ kéo cụ ra riêng ở gốc đa, hỏi khẽ rằng chuyện người ở dưới giếng có phải chuyện từ thời các cụ ngày xưa hay không. Cụ Kính nhìn ông bạn già hồi lâu, không gật cũng không lắc, chỉ đáp rằng chuyện cũ của làng thì người cũ khắc biết có chuyện. Nhưng nói ra lúc này, khi sổ sách chưa đối chiếu, biên bản chưa đủ, thì chỉ làm rối lòng người sống và mang tiếng cho người đã khuất. Ông già nghe xong thở dài, chống gậy đi về, không hỏi thêm câu nào nữa.

Cụ Kính cũng ghé qua nhà Thắng trước giờ cơm trưa. Mẹ Thắng rối rít cảm ơn cụ, nói đêm qua nghe tin con trai suýt lao xuống giếng mà bà rụng rời tay chân. Thắng ngồi ở chõng, đầu gối dán băng, hứa với mẹ và với cụ rằng từ nay không bao giờ bén mảng tới gần giếng vào ban đêm nữa. Cụ gật đầu, dặn thêm rằng hứa thì phải nhớ, vì tiếng gọi dưới giếng không chừa người đã từng bị gọi một lần, có khi còn nhớ mặt người đó hơn những người khác. Thắng nghe mà mặt tái đi, gật đầu thật mạnh.

Ngoài đầu làng, nắng chiều đổ dài trên thành giếng đá ong. Chiếc gàu sắt treo im trên giá gỗ, sợi dây chăng căng thẳng trong gió nhẹ, và tấm biển cấm đung đưa khẽ khàng, như một lời nhắc còn mới nguyên cho cả làng trước khi đêm thứ hai kéo tới.

Chương khác

Xem thêm