MA GIẾNG ĐÁ ONG Ở ĐƯỜNG LÂM - Chương 6: Đêm trực đầu tiên ở miệng giếng
Tối mười ba tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính tự nhận ca trực đêm đầu tiên bên miệng giếng cổ. Xã vốn đã xếp lịch cho dân quân và tổ dân cư thay nhau trực,…
Nội dung chương
Tối mười ba tháng bảy, cụ Hoàng Văn Kính tự nhận ca trực đêm đầu tiên bên miệng giếng cổ. Xã vốn đã xếp lịch cho dân quân và tổ dân cư thay nhau trực, nhưng cụ nói đêm đầu tiên sau khi lệ cấm được tuyên bố. Người giữ đền phải có mặt, để lệ đi vào nếp ngay từ đầu, và để đám trẻ trực đêm nhìn vào người già mà giữ nghiêm điều đã dặn.
Cùng ca với cụ là hai thanh niên dân quân của làng, cả hai đều đã nghe chuyện đêm qua tới thuộc lòng, mặt căng thẳng thấy rõ khi tới điểm trực lúc trời vừa tối hẳn. Điểm trực được đặt ở phía ngoài sợi dây chăng, cách miệng giếng một khoảng đủ xa, có một chiếc bàn nhỏ, mấy ghế nhựa, một cuốn sổ trực bìa cứng, một ấm nước chè và một chiếc đồng hồ để bàn mượn của nhà văn hóa xã.
Việc đầu tiên cụ Kính làm khi tới nơi là xếp lại ghế ngồi cho cả ba người. Cả ba ghế đều quay lưng về phía giếng. Cụ ngồi ghế giữa, hai thanh niên ngồi hai bên, tất cả cùng nhìn ra đường làng, để sau lưng là miệng giếng, giá gỗ và chiếc gàu sắt. Một thanh niên hơi ngượng, nói ngồi quay lưng như thế này thấy bất an, cứ muốn ngoái lại xem sau lưng có gì. Cụ Kính đáp rằng cái muốn ngoái lại ấy chính là thứ phải thắng trong những đêm trực này.
- Ngồi trực ở giếng này, mắt phải để yên sau lưng mình, cụ nói. Các cháu chỉ có hai việc: nghe và ghi giờ. Nghe tiếng gì lạ thì nhìn đồng hồ, ghi giờ, ghi tiếng đó kéo dài bao lâu, rồi báo cho ca sau. Tuyệt đối không nhìn xuống giếng, không đứng dậy đi vòng qua dây, không rọi đèn về phía miệng giếng. Làm được đúng thế là đã giữ mạng cho mình và cho cả làng rồi.
Cuốn sổ trực được mở ra trang đầu tiên. Cụ Kính tự tay viết dòng mở đầu: đêm trực thứ nhất, ngày mười ba tháng bảy, tổ trực gồm những ai, giờ bắt đầu ca trực, tình trạng giếng lúc bắt đầu là gàu sắt nằm im, nước đỏ chưa có thay đổi gì nhìn được từ xa. Cụ viết xong, đưa bút cho một thanh niên, bảo từ dòng sau các cháu tự ghi, ghi đúng điều tai nghe thấy, không thêm thắt cảm giác của mình vào sổ.
Trong lúc chờ đêm xuống sâu, Phạm Thu Hằng ghé điểm trực một lúc trước khi về nhà, mang theo ít bánh và ấm nước mới cho tổ trực. Cô ngồi ở chiếc ghế còn trống, cũng ngồi quay lưng về phía giếng theo đúng cách cụ đã xếp, rồi hỏi cụ những điều cô còn thắc mắc từ buổi chiều, về lệ cũ của làng đối với những giếng từng có người chết oan.
Cụ Kính trả lời chậm rãi, trong tiếng dế kêu đều đều quanh sân giếng. Cụ kể rằng lệ cũ của làng, do các đời thủ từ truyền lại và có ghi trong sổ đền, nói về những giếng khơi có người chết oan mà hồn chưa đi được. Với những giếng như thế, người làng không được hấp tấp làm lễ lớn ngay khi mới thấy hiện tượng. Trước hết phải ghi cho đủ số đêm hiện tượng lặp lại, ghi giờ giấc, ghi cách nó tác động, ghi ai bị ảnh hưởng, để biết rõ mình đang đối diện với chuyện gì. Ghi đủ, hiểu đủ, lúc đó mới được phép bàn tới chuyện lập đàn và cách đưa hồn người ta đi.
- Vì sao phải ghi đủ mới được lập đàn hả cụ? Hằng hỏi.
- Vì đàn lập sai lúc, sai cách, thì không những không đưa được người ta đi, mà còn làm kinh động thêm, có khi hiện tượng càng nặng hơn. Vả lại, lập đàn là việc của cả làng, phải có căn cứ rõ ràng để làng cùng tin, cùng đứng ra lo liệu. Một mình tao tin thì chưa đủ cho cả làng làm lễ.
Hằng ghi lại lời cụ vào sổ tay của mình, ghi cả điều kiện phải ghi đủ số đêm trước khi bàn chuyện lập đàn. Cô hiểu đây là một mốc quan trọng của cả vụ việc: nó có nghĩa là những đêm trực như đêm nay không phải việc làm cho có. Mà là phần đầu bắt buộc của con đường duy nhất dẫn tới việc hóa giải, nếu quả thật dưới giếng là một người chết oan như cụ vẫn nói nửa chừng.
Hai thanh niên dân quân nghe cụ kể mà im lặng hẳn. Một người hỏi nhỏ rằng ngày xưa làng mình đã từng có giếng nào như thế chưa. Cụ Kính đáp rằng chuyện trong sổ đền của các đời trước có ghi vài việc ở các làng quanh vùng, còn giếng cổ đầu làng mình thì bao năm nay yên, chưa từng phải dùng tới lệ ấy. Cụ nói tới đó thì dừng, không kể thêm chuyện xưa nào của riêng giếng này, dù Hằng tinh ý nhận ra cụ vừa lướt qua một điều gì đó mà cụ chưa muốn nói trong đêm trực đầu tiên này.
Đêm xuống sâu dần. Đường làng thưa người qua lại, các nhà lần lượt tắt bớt đèn, chỉ còn đèn đường vàng nhạt và ánh sáng hắt ra từ vài ô cửa sổ còn thức. Tổ trực ngồi yên, nói chuyện rất khẽ, chủ yếu là nghe. Tiếng dế, tiếng ếch ngoài đồng xa, tiếng chó sủa vu vơ ở xóm trong, tất cả đều là những âm thanh thường ngày của đêm hè ở làng quê, nghe riết thành quen tới mức không ai để ý nữa.
Khoảng mười một giờ đêm, khi Hằng đã về từ lâu và hai thanh niên bắt đầu ngáp ngắn ngáp dài, một chuyện nhỏ xảy ra làm cả tổ trực tỉnh hẳn. Sợi dây chăng quanh miệng giếng bỗng rung nhẹ một lần. Không mạnh, không liên tục, chỉ một nhịp rung rất khẽ chạy dọc theo sợi dây căng, làm tấm biển cấm treo trên dây đung đưa hai nhịp rồi đứng yên. Cả ba người ở điểm trực đều cảm thấy nhịp rung đó truyền qua khoảng sân yên tĩnh một cách rõ ràng, dù không ai chạm vào dây, và lúc đó hoàn toàn không có gió, lá đa trên cao nằm im không động đậy.
Một thanh niên bật dậy nửa người, theo phản xạ định quay đầu lại nhìn. Cụ Kính giơ tay giữ vai cậu ta ấn xuống ghế, giọng trầm và chắc.
- Ngồi yên. Quay lưng lại. Nhìn đồng hồ, ghi sổ.
Cậu thanh niên nuốt khan, ngồi xuống, tay run run cầm bút ghi vào sổ trực: khoảng mười một giờ đêm, dây chăng quanh giếng tự rung nhẹ một lần, biển cấm đung đưa hai nhịp, không có gió, không có người tới gần. Cụ Kính đọc lại dòng ghi, gật đầu, bảo ghi đúng như thế là được, đừng thêm chữ ma hay chữ hồn vào sổ trực của xã, sổ này chỉ ghi hiện tượng.
Sau nhịp rung đó, sân giếng lại yên tĩnh như cũ. Gàu sắt vẫn nằm im trên giá gỗ, chưa tới giờ của nó, và cả tổ trực đều hiểu điều đó mà không cần ai nói ra. Đêm nay còn chưa qua nửa đêm. Cái giờ mà đêm qua gàu sắt tự kêu vẫn còn ở phía trước, ngoài phạm vi của ca chuyện trò này, thuộc về những giờ sâu nhất của đêm trực đầu tiên.
Cụ Kính rót thêm chè ra ba chiếc chén, hơi chè bốc lên trong đêm nóng. Cụ bảo hai thanh niên cứ thay nhau chợp mắt ngay trên ghế, người thức thì canh đồng hồ và lắng nghe. Hễ có tiếng động lạ từ phía sau lưng thì đánh thức nhau dậy, ghi sổ trước, gọi người sau, và dù thế nào cũng không được quay lại nhìn xuống giếng.
Trước giờ đổi lượt chợp mắt, cụ Kính còn dặn thêm một việc tưởng nhỏ mà cụ nói là không được quên. Mỗi ca trực xong phải ký tên vào sổ, ghi rõ ca sau nhận trực lúc mấy giờ, ai nhận, tình trạng dây chăng và biển cấm lúc bàn giao ra sao. Sổ trực này từ nay là giấy tờ của làng về giếng cổ, cũng có giá trị như biên bản ở xã, vì sau này khi bàn chuyện lớn. Người ta sẽ giở từng trang sổ này ra mà đối chiếu, đêm nào kêu, đêm nào yên, đêm nào có người bị tác động, đêm nào không.
Một thanh niên hỏi, nếu cứ trực thế này mãi mà gàu vẫn kêu đều các đêm thì phải trực tới bao giờ. Cụ Kính đáp rằng trực tới khi nào việc ở giếng được giải quyết xong thì thôi, và muốn giải quyết thì phải qua đủ các bước của lệ làng, không bước nào bỏ được. Cụ nói câu đó rất bình thản, như người đã quen chờ đợi những việc dài ngày của làng, từ việc tu sửa đền mất cả mùa khô cho tới việc xin lại một tấm bia cổ mất mấy năm giấy tờ.
Hằng trước khi về cũng đã để lại cho tổ trực một lời nhắn, rằng sáng mai cô sẽ qua điểm trực chép lại toàn bộ sổ trực đêm nay vào hồ sơ ghi chép của xã, nên các anh cứ ghi thật rõ chữ, rõ giờ. Lời nhắn đó làm hai thanh niên càng thêm cẩn thận với từng dòng ghi, vì biết chữ của mình đêm nay sẽ có người đọc lại và đối chiếu vào sáng hôm sau.
Gió đêm vẫn không nổi. Hơi nóng hầm hập từ mặt đá ong ban ngày chưa tan hết, phả lên từ mặt sân làm người ngồi trực phải liên tục phe phẩy chiếc quạt giấy. Cụ Kính ngồi giữa hai thanh niên, lưng thẳng dù đã khuya, cuốn sổ nhỏ của riêng cụ để trên đùi, thỉnh thoảng cụ lại liếc nhìn chiếc đồng hồ để bàn. Ghi nhớ trong đầu khoảng thời gian còn lại cho tới mốc giờ mà cả làng từ đêm qua đã bắt đầu sợ.
Hai thanh niên gật đầu, một người ngả lưng vào ghế, người kia ngồi thẳng, mắt nhìn ra đường làng vắng, tai dỏng hết về phía sau lưng, nơi miệng giếng tối om và sợi dây chăng vừa rung lên một nhịp không ai giải thích được.