MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 13: Lệ đi đêm nói trọn
Sáng 11/12, ông Bảy dậy sớm hơn thường lệ. Ông ra sân, nhìn sương còn đọng trắng trên mái tôn và hàng rào tre, rồi quay vào nhà pha một ấm trà đặc. Vợ…
Nội dung chương
Sáng 11/12, ông Bảy dậy sớm hơn thường lệ. Ông ra sân, nhìn sương còn đọng trắng trên mái tôn và hàng rào tre, rồi quay vào nhà pha một ấm trà đặc. Vợ ông, bà Sáu, đang lúi húi nhóm bếp nấu nồi cháo trắng cho bữa sáng. Bà thấy chồng ngồi thừ ở bàn gỗ, tay xoay chén trà mà không uống, bèn hỏi hôm nay có chuyến sớm hay sao mà dậy trước cả gà gáy. Ông Bảy lắc đầu, nói chuyến vẫn giờ cũ, nhưng trong lòng ông có một việc phải làm trước khi trời tối, một việc ông đã hẹn với chính mình từ đêm sương muối xuống sớm ở cồn Tràm.
Đêm 09/12 đó, khi xe chạy chậm qua bãi tha ma mà lửa vẫn lập lòe nhiều điểm dù không bám theo, ông đã tự quyết là từ chuyến sau sẽ nói hết lệ đi đêm cho Hợi nghe, không nói nửa vời nữa. Vụ của thằng Minh đêm ấy càng làm quyết định đó không thể trì hoãn thêm một ngày nào. Một thằng nhỏ quen đường, chạy xe cẩn thận, chỉ vì không ai dạy nó lệ cũ mà suýt mất mạng dưới mương. Hợi thì chạy xe tải nặng, đi qua cồn Tràm hằng đêm, tính lại nóng, tay ga lại nặng. Nếu ông cứ giữ lệ trong bụng như giữ của riêng, tới lúc xảy ra chuyện thì ân hận cũng không kịp.
Buổi chiều, trước giờ ra vựa, ông Bảy gọi Hợi ghé qua nhà mình. Nhà ông ở gần bến cá, mái thấp, sân cát, góc sân có chiếc ghe nhỏ úp ngược đã lâu không ra khơi. Hợi tới, còn tưởng ông Bảy muốn bàn chuyện lịch chuyến hay chuyện thăm Minh hôm qua. Ông Bảy không vòng vo. Ông rót trà, đẩy chén về phía Hợi, rồi nói thẳng.
- Hợi, bữa nay bác nói một lần cho hết. Chuyện đi đêm qua bãi tha ma, từ nay mày phải thuộc nằm lòng. Bác nói nửa vời mấy bữa nay là bác sai. Nghe cho kỹ, hỏi chỗ nào chưa rõ thì hỏi lại ngay, đừng để tới lúc ở giữa cồn cát mới nhớ ra là mình chưa hiểu.
Hợi ngồi thẳng lại. Anh ít khi thấy ông Bảy nghiêm giọng như vậy. Trên xe, ông thường chỉ nói ngắn, nửa câu, còn lại để người nghe tự hiểu. Hôm nay ông nói chậm, rõ từng bước, như người cha ngày xưa của ông đã nói với ông trên ghe trong những đêm biển động.
- Thứ nhất, gặp lửa ở bãi tha ma thì dừng hẳn. Dừng xe, tắt máy, người cũng dừng. Tuyệt đối không chạy tiếp, không rú ga, không quay đầu xe bỏ chạy. Lửa ở đó bám theo gió động. Xe chạy thì có gió của xe, người chạy thì có gió của người, hơi thở gấp cũng là một thứ gió nhỏ mà nó theo được. Mày càng động, nó càng có chỗ bám. Mày dừng hẳn, là mày cắt chỗ bám của nó.
- Thứ hai, xuống xe, ngồi xuống cát, lấy nón lá úp sấp xuống mặt đất ngay trước mặt mình. Úp cho kín, như úp một cái chụp lên hơi thở của mình. Cha bác dạy, nón không phải để che mưa lúc đó. Nón là để giữ hơi người không thoát ra ngoài cho lửa lần theo.
- Thứ ba, bốc một nắm cát, ném qua vai trái của mình. Ném cho dứt khoát, đừng ném nửa vời. Người làng chài làm vậy để đánh lạc hướng, để nắm cát mang theo hơi tay và gió động cuối cùng rơi ra phía sau, lửa theo nắm cát mà rời khỏi người một lúc.
- Thứ tư, ngậm chặt một nhúm cát trong miệng, nín thở. Nín cho tới khi lửa tản hết. Cát trong miệng là để mình không buột miệng hít vào hay kêu lên khi hoảng. Miệng ngậm cát thì hơi không ra, người không động, lửa quay cuồng một lúc không tìm được gì để theo nữa thì tự hạ xuống mặt cát rồi tắt. Cha bác nói phải nín lâu, không phải vài giây là xong. Phải đủ lâu cho lửa tản hẳn, trong vòng vài phút, có khi thấy dài như cả buổi, nhưng không được nhả cát ra sớm.
Hợi nghe tới đó thì hỏi lại, giọng không giấu được vẻ hoài nghi cố hữu của một người quen tin vào máy móc hơn lời dặn của người già.
- Bác Bảy, nín thở mấy phút thì ai mà nín nổi. Người bình thường nín một phút đã đỏ mặt rồi.
Ông Bảy gật đầu, không giận.
- Đúng. Vì vậy mới phải tập thở chậm từ trước, mới phải ngồi yên cho tim đập chậm lại. Lúc hoảng, tim đập nhanh, hơi thở gấp, càng khó nín. Lệ này không phải để tới lúc hoảng mới học. Là phải thuộc từ lúc còn tỉnh táo, như thuộc cách cột dây ghe trước khi ra khơi. Bác nói hôm nay là để mày thuộc trước. Tới đêm nào cần, thân mày tự làm, đầu không phải nghĩ nữa.
Ông nói tiếp về những điều tuyệt đối không làm. Không dùng đèn pin quét qua quét lại liên tục, vì tay động cũng sinh gió nhỏ và ánh sáng quét làm người đi cùng hoảng theo. Không gọi nhau í ới giữa bãi tha ma, vì tiếng gọi kéo theo hơi thở gấp và bước chân chạy tới. Không đứng dậy bỏ đi khi lửa mới vừa hạ xuống, phải chờ cho lửa tắt hẳn trên mặt cát mới được đứng lên, nổ máy lại cũng phải nổ nhẹ, chạy chậm ra khỏi vùng cát, không rú ga mừng rỡ. Bao nhiêu người xưa thoát được nửa chừng rồi lại bị bám lại chỉ vì mừng quá mà chạy.
Ông Bảy còn kể thêm một chuyện cũ để Hợi hiểu vì sao lệ này được giữ kỹ trong dân chài mà ít khi nói ra ngoài. Ngày ông còn trẻ, có một người bạn ghe đi bộ qua bãi cát trong đêm để về làng sớm, gặp lửa bám theo sau lưng. Người đó hoảng, chạy thục mạng, lửa bám tới tận bìa làng mới tản vì người đó vấp ngã, nằm im trên cát không dậy nổi nữa, hơi thở đứt quãng rồi chậm lại. Sáng ra người làng tìm thấy anh ta nằm trên cát, còn sống, nhưng từ đó hễ nghe ai nhắc tới đi đêm qua cồn cát là mặt tái đi. Ngược lại, cha của ông Bảy từng gặp lửa trên mặt đầm, ông ngồi xuống ghe, úp nón, nín thở, chờ lửa trôi qua như một đàn đom đóm xanh lạnh, rồi mới chèo tiếp về nhà như không có chuyện gì. Hai cách đối mặt, hai kết quả, ông Bảy nói, khác nhau chỉ ở một chữ yên.
Ông cũng dặn Hợi một điều ngoài lệ, về chiếc xe tải. Nếu một đêm nào đó lửa bám xe mà xe còn đang lăn bánh đều, đừng phanh gấp giữa bãi tha ma, vì phanh gấp làm xe khựng lại, cát xô lên, người trong cabin hoảng loạn dễ mở cửa nhảy xuống chạy. Cứ giữ đều tốc độ chậm, chạy thẳng ra khỏi vùng cát như những đêm trước, lửa sẽ rơi lại ở ranh giới cồn cát như nó vẫn làm. Lệ úp nón chỉ dùng khi xe không còn đi được nữa, khi người đã phải xuống cát. Phân biệt được hai tình huống đó, theo ông, mới là người thuộc lệ thật sự, chứ không phải thuộc lòng mấy bước rồi lúc nào cũng đòi xuống xe úp nón.
Hợi ghi nhớ từng bước, lẩm nhẩm lại trong đầu theo đúng trình tự. Dừng hẳn. Úp nón xuống đất. Ném cát qua vai trái. Ngậm cát, nín thở cho tới khi lửa tản. Anh thừa nhận với chính mình rằng nghe thì đơn giản, nhưng làm được giữa một đêm sương, giữa bãi tha ma, khi lửa xanh vây quanh xe, lại là chuyện hoàn toàn khác. Dù vậy, anh không còn cười xòa như những lần ông Bảy dặn nửa vời trước đây nữa. Vụ của Minh và vệt bánh quệt xuống mương đã lấy đi của anh cái quyền cười xòa đó.
- Bác nói hết rồi đó, ông Bảy kết luận. Bác không giữ lại đoạn nào nữa. Nhưng bác nói thật, bác mong mày không bao giờ phải dùng tới. Lệ này là phương án cuối cùng, lúc không còn đường nào khác. Chạy xe cho khéo, giữ tốc độ đều, đừng rú ga ở đoạn giữa bãi, thì lửa nó chỉ ở xa thôi.
Hợi gật đầu. Anh nói anh nhớ rồi, nhớ đúng trình tự, nhưng trong lòng anh vẫn xếp lệ này vào ngăn phương án cuối cùng, thứ chỉ dùng khi mọi cách khác đều hết, chứ không phải chuyện sẽ thật sự xảy ra với mình. Anh vẫn tin, ở một góc nào đó, rằng xe tải của anh to và nặng, cabin kín, không như xe máy của Minh phơi người ra ngoài sương gió. Niềm tin đó mỏng, nhưng nó vẫn còn, và nó giúp anh tiếp tục ký nhận những chuyến đêm tiếp theo mà không quá nặng lòng.
Chiều tối, hai người ra vựa nhận chuyến như thường lệ. Trước khi lên xe, ông Bảy đứng lại bên cửa cabin, tháo chiếc nón lá rách treo ở cửa xuống, kiểm tra từng chỗ một. Ông xem vành nón còn chắc không, dây lạt vá còn giữ được hình nón không, quai nón có đứt sợi nào không. Ông lật nón lên, phủi cát bám ở mặt trong, rồi treo lại đúng chỗ cũ, ngay tầm tay với của người ngồi ghế phụ, và buộc thêm một nút dây cho chắc, như kiểm tra một món đồ nghề đi biển trước lúc ra khơi.
Hợi nhìn ông làm, không chê nón cũ chiếm chỗ như hôm đầu tiên nữa. Anh chỉ hỏi một câu ngắn.
- Bác kiểm tra kỹ vậy, như kiểm tra phao cứu sinh ấy nhỉ.
Ông Bảy buộc xong nút dây cuối cùng, đáp gọn.
- Ở trên ghe, phao là cái giữ mạng lúc sóng lớn. Ở trên xe này, qua cồn Tràm ban đêm, cái nón này cũng vậy. Mày cứ nhớ chỗ treo của nó là được.
Xe nổ máy, lăn bánh ra khỏi vựa khi trời vừa tối. Phía trước, con đường tắt ven biển và bãi tha ma cồn Tràm đang chờ trong sương đêm, như mọi đêm.